WIEDZA i MYŚL
(Pr 2590)

INTERNETOWY MIESIĘCZNIK TYFLOSPOŁECZNY

Wydawca i redaktor naczelny 
Stanisław Kotowski

Październik 2013 
Rok V 
Nr 10(58)/2013 

Czasopismo nie jest dofinansowywane ze środków publicznych ani żadnych innych. Wydawane jest bez nakładów finansowych. Osoby piszące artykuły oraz zaangażowane przy redagowaniu, adiustacji i korekcie oraz kolportażu nie otrzymują wynagrodzenia. Fundacja „Klucz” przetwarza „WiM” nieodpłatnie do standardu DAISY, a IVO Software Sp. z o.o. udostępnia bezpłatnie niezbędne do tego oprogramowanie.

Czytelnicy otrzymują „WiM” również bezpłatnie. Wystarczy napisać na adres: ST.k@onet.pl lub ST.k1@wp.pl i w każdym miesiącu znaleźć aktualny numer w swojej „Skrzynce odbiorczej”. 

Wersję dźwiękową oraz w formacie RTF można pobierać pod adresem:
http://wypozycz.dzdn.pl/wim/
oraz:
http://klucz.org.pl/WIM.php
Pod tymi adresami można również pobierać numery archiwalne „WiM”.
Najnowszy numer w wersji DAISY znajduje się pod linkiem: 
wypozycz.dzdn.pl/wim/WIM.zip 
Najnowszy numer w formacie RTF pobierać można pod linkiem: 
wypozycz.dzdn.pl/wim/WIMRTF.zip 

ADRES REDAKCJI (wyłącznie internetowy): 

St.k@onet.pl lub st.k1@wp.pl 
TELEFON KOMÓRKOWY: 
501-239-769 

Na łamach „Wiedzy i Myśli” zamieszczamy różne opinie i poglądy, w tym takie, z którymi się nie zgadzamy.

Spis treści 

OD REDAKCJI
1. WYDARZENIA, OGŁOSZENIA I INFORMACJE
1.1. Dziennik Gazeta Prawna w e-Kiosku
1.2. Wolontariat jest korzystny dla zdrowia
1.3. Wśród brajlowskich wydawnictw - Zofia Krzemkowska
1.4. Czym jest skala Barthel? - Beata Rędziak
1.5. A może na motolotnię?
1.6. Międzynarodowy Dzień Białej Laski
1.7. Dni osób chorych i niepełnosprawnych - Opracowała Bożena Klonek
1.8. Zaproszenie na I Warszawski Tydzień Kultury Bez Barier
2. KOMPLEKSOWA REHABILITACJA
2.1. Ze słownika rehabilitacyjnego (cz. 27) Percepcja, - percepcja twarzą, zmysł przeszkód, receptory, zmysły, postawy - Stanisław Kotowski
2.2. Klucze do samodzielności (cz. 6) - Zamki są, chociaż wydawałoby się, że ich nie ma - Radosław Kłódka
2.3. O ZWYKŁYCH I NIEZWYKŁYCH CZYNNOŚCIACH - Zupy - Zbigniew Niesiołowski
3. NAUKA, OKULISTYKA, UDOGODNIENIA, SPRZĘT I POMOCE REHABILITACYJNE
3.1. Kolejki do zabiegu usunięcia zaćmy - czy mogą być mniejsze?
3.2. NFZ sugeruje wprowadzenie skierowań do okulisty i dermatologa
3.3. Mówiące tablice na ponad 200 przystankach - Piotr Tymczak
3.4. Gorzów Wlkp.: taksówki dla niepełnosprawnych ruszyły w trasę
3.5. "Dostępność serwisów internetowych" - dobre praktyki dla wszystkich - Tomasz Przybysz-Przybyszewski
4. DOTKNĄĆ...
4.1. Dotykanie kultury - Dorota Ziental
4.2. Dotknąć motoryzacji - Barbara Zarzecka
5. ROZMOWA MIESIĄCA - Z Grzegorzem Kozłowskim rozmawia Stanisław Kotowski (cz. 3/4)
6. ORGANIZACYJNE, PRAWNE, PRAKTYCZNE, SPOŁECZNE I ŚWIADOMOŚCIOWE PROBLEMY
6.1. Przyczyny kryzysu organizacji działających w środowisku osób z uszkodzonym wzrokiem - Aleksander Mieczkowski
6.2. E-podręczniki i niewidomi - Beata Kawecka
6.3. Spotkanie obywatelskie osób wykluczonych - niewidomych i ociemniałych poświęcone włączaniu ich do uczestnictwa w kulturze i sztuce przy zastosowaniu różnych rodzajów audiodeskrypcji - Zbigniew Niesiołowski
7. ZATRUDNIENIE, REHABILITACJA, PRAWO, EKONOMIA
7.1. Eksperci: pracodawcy nie wykorzystują potencjału osób z niepełnosprawnością - Piotr Stanisławski
7.2. Plura o pracy dla niepełnosprawnych: Szansa na lepsze życie
7.3. Praca się opłaca - Wojciech Piętka
7.4. Wciąż trudno o pracę w urzędzie - Beata Rędziak
7.5. UE nie zabroni udzielania pomocy na zatrudnienie - Michalina Topolewska
7.6. KE: jeszcze pół roku bez zmian w dofinansowaniu zatrudnienia - Beata Rędziak
7.7. Mniej na niepełnosprawnych - Mateusz Rzemek, oprac.: MG
7.8. Czy po utracie statusu zakładu pracy chronionej istnieje możliwość zachowania przez przedsiębiorcę środków zgromadzonych w ramach funduszu rehabilitacji - Mateusz Brząkowski, oprac.: GR
7.9. Informacje do PFRON już na nowych drukach - Michalina Topolewska
7.10. Ulga na PRFON pod lupą - Mateusz Brząkowski , oprac.: MG
7.11. Wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę od 1 stycznia 2014 r. - MPiPS, oprac.: MG
8. W PRAWIE, W POLITYCE I W PRAKTYCE
8.1. Pieniądze na dzieci niepełnosprawne - Monika Adamowska, oprac.: GR
8.2. Jaka pomoc dla rodzica na dziecko - Michalina Topolewska
8.3. Część opiekunów osób niepełnosprawnych odzyska prawo do świadczeń pielęgnacyjnych - PAP
8.4. Aktywizacja zamiast wypłacania świadczeń - Beata Rędziak
8.5. Będą nowe specjalizacje dla pracowników socjalnych - Michalina Topolewska, oprac.: GR
8.6. Tylko całkowita niezdolność do pracy uprawnia do renty socjalnej - Ryszard Sadlik, oprac.: GR
8.7. Sejm: będą prace nad projektem SLD ws. zasiłku opiekuńczego
8.8. Będą nowe świadczenia w pomocy społecznej - Michalina Topolewska
8.9. Komornik nie zajmie sprzętu rehabilitacyjnego? - Beata Rędziak
9. WSPOMINAMY LUDZI I WYDARZENIA
9.1. Żegnamy zmarłego Kolegę
9.2. Niewidomi wobec dziesięciolecia
10. WPROST ALBO NA OPAK
10.1. Agresywna pomoc - Z.N.
10.2. Przy stoliku - Natalia
10.3. Jajka na parapecie - Stanisław Kotowski
10.4. DROGI I BEZDROŻA NIEWIDOMYCH - Cuius regio eius religio - Jerzy Ogonowski
10.5. Mruczę i prycham - Inwalidus beneficjentus
11. FAKTY, POGLĄDY, OPINIE I POLEMIKI
11.1. - Dwa listy
11.2. W poczuciu odpowiedzialności - Józef Szczurek
11.3. Czy możemy załatwiać sprawy urzędowe przez internet? - Opracowała Agata Gołda
11.4. O możliwościach udziału w szkoleniach - Opracowała Agata Gołda

 aaa
 OD REDAKCJI 
 
 Lato przeszło do historii, upały przestały dokuczać, mrozy jeszcze nie zaczęły, a deszczyk to bagatelka. Możemy więc spokojnie cieszyć się złotą polską jesienią, świeżymi owocami i warzywami, ciepłymi jeszcze dniami i pachnącymi grzybami. Możemy też poczytać "Wiedzę i Myśl" i mam nadzieję, każdy z Państwa znajdzie dla siebie coś interesującego. 
Są i takie publikacje, które mogą zainteresować szersze grono czytelników, gdyż wiążą się z możliwościami uzyskania pomocy finansowej lub wzięcia udziału w jakiejś imprezie. 
Jest też pozycja, którą powinni przeczytać wszyscy, gdyż inaczej nie znajdą tego, co ich interesuje, a jest nią "Spis treści". 
Polecamy: 
- Dziennik Gazeta Prawna w e-Kiosku - pozycja 1.1.,, 
- Wśród brajlowskich wydawnictw - pozycja 1.3., , 
- Zaproszenie na I Warszawski Tydzień Kultury Bez Barier - pozycja 1.8., 
- Dział 6. - Zatrudnienie, rehabilitacja, prawo, ekonomia, 
- Pieniądze na dzieci niepełnosprawne pozycja 8.1, 
- Jaka pomoc dla rodzica na dziecko pozycja 8.2., 
- Część opiekunów osób niepełnosprawnych odzyska prawo do świadczeń pielęgnacyjnych pozycja 8.3. 
Życzę przyjemnej i pożytecznej lektury. 
Stanisław Kotowski 
 
aaa 
 1. WYDARZENIA, OGŁOSZENIA I INFORMACJE 

 aaa 
1.1. Dziennik Gazeta Prawna w e-Kiosku 
 
Źródło: Informacja Stowarzyszenia "De Facto" 
 Data opublikowania: 2013-08-30 
 
Szanowni Państwo, Drodzy Czytelnicy Kiosku z prasą dla osób niewidomych! 
Mazowieckie Stowarzyszenie Pracy dla Niepełnosprawnych "De Facto" informuje o wprowadzeniu do oferty kiosku nowe czasopismo: 
Dziennik Gazeta Prawna powstał we wrześniu 2009r. w wyniku połączenia dwóch doskonale rozpoznawalnych i cenionych ogólnopolskich dzienników: ukazującej się od 15 lat Gazety Prawnej oraz opiniotwórczego Dziennika Polska Europa Świat. 
Dziennik Gazeta Prawna jest gazetą opiniotwórczą o wyraźnym profilu biznesowym. Składa się z dwóch grzbietów: głównego o białym kolorze papieru i "żółtych stron" Gazety Prawnej. Tzw. "białe strony" mają charakter informacyjno-biznesowy, przez co szeroko podejmują tematykę polityczną i społeczną przez pryzmat interesów gospodarczych. W tej części znajdują się także pogłębione treści dotyczące finansów, bankowości i różnych sektorów gospodarki. 
Od 30 sierpnia 2010 roku Dziennik Gazeta Prawna wzmocnił treści gospodarczo - prawne, odświeżył layout i wprowadził nową winietę. Do grzbietu głównego w informacjach gospodarczo-biznesowych dodano komentarze prawne, wyróżnione żółtą aplą. Tytuł oferuje odtąd czytelnikom więcej treści o charakterze poradniczo-narzędziowym. 
Żółte strony "Gazety Prawnej" od lat poświęcone tematyce prawno-podatkowej zyskały dodatkowe 4 strony. Tym samym wzmocniono kompetencje tytułu w obszarze prawnym. 
Dziennik będzie przesyłany Państwu w formie przeglądu tygodniowego, w każdy wtorek. 
Osoby zainteresowane prenumeratą powyższego czasopisma proszę o przesłanie zamówienia na adres poczty elektronicznej: biuro@defacto.org.pl 
Jednocześnie informujemy, że informacje o nowych i spodziewanych regulacjach prawnych wraz z "gorącymi" komentarzami specjalistów z zakresu prawa będą dostępne w Portalu Obywatelskim Osób Niewidomych: www.poon.phorum.pl 
Prowadzenie Portalu jest współfinansowane przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej. 
 
aaa 
1.2. Wolontariat jest korzystny dla zdrowia 
 
Źródło: PAP Nauka w Polsce/Rynek Zdrowia 
Data opublikowania: 2013-09-01 
 
Wolontariusze cieszą się lepszym zdrowiem psychicznym i dłużej żyją - wynika z analizy przeprowadzonej przez brytyjskich naukowców i opublikowanej w czasopiśmie "BMC Public Health". 
 
Badacze z University of Exeter Medical School (W. Brytania) dokonali przeglądu wyników dotychczasowych badań nad ludźmi udzielającymi się w wolontariacie i stwierdzili, że wolontariusze rzadziej cierpią na depresję, odczuwają większą satysfakcję z życia i wyższy poziom dobrostanu psychicznego. Ponadto dobroczyńcy zazwyczaj żyją dłużej niż pozostali, mniej aktywni społecznie obywatele. 
Mechanizm stojący za pozytywnymi efektami wolontariatu nie jest do końca znany. Rezultaty badań sugerują, iż wpływ wolontariatu na lepszą jakość życia zanika, jeśli wolontariusze nie czują, że dostają coś w zamian za swoje zaangażowanie, a swoje działania zaczynają postrzegać w kategoriach ciężaru, a nie dobrowolnej, altruistycznej aktywności. 
Więcej: www.naukawpolsce 
 
 *** 
 
Powyższe nie dotyczy bezpośrednio niewidomych ani słabowidzących. Ma jednak wielkie znaczenie dla naszego środowiska. Osoby z uszkodzonym wzrokiem muszą korzystać w większym stopniu z pomocy niż ludzie bez niepełnosprawności. Wolontariusze mogą pomagać nam w wielu sytuacjach. Podobnie organizacje pozarządowe działające w naszym środowisku muszą korzystać z pracy wolontariackiej. Dodać należy, że wielu niewidomych i słabowidzących angażuje się w działalność społeczną czy wolontariacką. 
Informacja o lepszym stanie zdrowia, lepszym samopoczuciu i dłuższym życiu wolontariuszy ma więc wielkie znaczenie dla naszych działaczy oraz wielu osób z uszkodzonym wzrokiem. 
(przypis redakcji "WiM") 
 
aaa 
1.3. Wśród brajlowskich wydawnictw 
Zofia Krzemkowska 
 
 Źródło: Publikacja własna "Wim" 
 
 "Czytanie to najpiękniejsza zabawa, którą ludzie wymyślili. Można z niej korzystać". - Wisława Szymborska. 
Chodzi o samodzielne czytanie, a nie tylko słuchanie książek, bo wielorakie korzyści przynosi bezpośredni kontakt z tekstem. Współczesny człowiek powinien dużo czytać, a statystyki są katastrofalne. Dyrektor Biblioteki Narodowej twierdzi, że 60 proc. Polaków nie czyta w ciągu roku żadnej książki. Czytanie buduje wyobraźnię i kreatywność. 
Z ubolewaniem przyjmujemy spadającą liczbę niewidomych posługujących się pismem brajla na co dzień. Ci, którzy poznali podstawy tego pisma na szkoleniach rehabilitacyjnych inwidualnych i grupowych nie kontynuują ćwiczeń po ich zakończeniu i nabyte umiejętności szybko tracą. 
Przyczyn braku zainteresowania brajlem jest wiele, m.in. obojętność samych niewidomych, niechęć do podejmowania wysiłku, wygodnictwo, brak środków finansowych, bo wersja brajlowska jest droga - jeden tom 50 zł, likwidacja wielu brajlowskich wydawnictw, głównie czasopism. Brakuje też źródeł informacji o bieżącej działalności PZN i w ogóle o środowisku niewidomych, tak pożądanych przez starszych działaczy, którzy całe swoje dorosłe życie związali z tą organizacją. Wybrani terenowi przedstawiciele nie przekazują tych wiadomości wyborcom. Szukamy ich w prasie brajlowskiej, ale jest ich niewiele, głównie w kołach. Więc nadal oczekujemy na nie. Jeśli już dociera wersja brajlowska, to w lipcu przyjmujemy wielkanocne życzenia. Brak informacji dotyczy głównie tych, którzy z różnych przyczyn nie korzystają z wersji elektronicznej, np: "Biuletynu do Pochodni", w którym część informacji dociera do odbiorcy wcześniej. Do nich i ja należę. 
W swojej wypowiedzi chcę zająć się tymi, którzy - mimo kryzysu - udostępniają niewidomym te wydawnictwa brajlowskie, które cieszą się największym zainteresowaniem. 
Na uznanie zasługuje "Krajowe Duszpasterstwo Niewidomych", które wydało w brajlu teksty psalmów responsoryjnych, szczególnie przydatnych niewidomym organistom, teksty czytań liturgicznych zawartych w 11 tomach/segregatorach, umożliwiających wyjęcie kartki z potrzebnym czytaniem. 
Wszystkie duszpasterstwa niewidomych na terenie Polski posiadające świeckich dobrych brajlistów, mogących wzbogacić liturgię Mszy Świętej, powinny zaopatrzyć się w zbiory czytań i psalmów. Tak jest w diecezji bydgoskiej. Dba o to diecezjalny duszpasterz niewidomych ks. Piotr Buczkowski, który rozprowadza wśród chętnych też inne wydawnictwa religijne, nie tylko z Bydgoszczy. Korzystają niewidomi z całej Polski, którzy przebywają aktualnie w Bydgoszczy na szkoleniach. Proponowane pozycje są bezpłatne. 
Czytanie w brajlu przygotował zespół redakcyjny w składzie: Helena Jakubowska, Dorota Mindewicz. Opracowane zostały przejrzyście, łatwo znaleźć każdy tekst, czarna sztywna oprawa, druk wyraźny, niezatarty, każdy tom zaopatrzony jest w wykaz stosowanych skrótów. Warto z niego korzystać, bo dotąd trzeba było przepisywać ręcznie potrzebne teksty. 
Są też do nabycia różne modlitewniki. U nas rozprowadza je wspomniany diecezjalny duszpasterz niewidomych. 
Mam przed sobą jeden z nich: "Jezu Ufam Tobie". Wydany został w Lublinie przez: Towarzystwo na rzecz Edukacji Niewidomych i Słabo Widzących im. Zofii Sękowskiej, Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Krakowie, Metropolitarną Kurię Krakowską, Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia Bożego. Wymienione instytucje i organizacje zostały zamieszczone na tytułowej stronie modlitewnika. 
Są to wybrane modlitwy św. Faustyny, m.in: "O miłosierdzie Boże dla świata", "Dla Ojczyzny", "Dla grzeszników", "O szczęśliwą śmierć", "Modlitwa dziękczynna", "O uproszenie łask za przyczyną św. Faustyny", "Nabożeństwo do miłosierdzia Bożego", "Godzina miłosierdzia bożego"," Koronka miłosierdzia Bożego". Na wstępnie modlitewnika znajdziemy informacje o życiu i dokonaniach św. Faustyny. Jeden mały tom w sztywnej oprawie 91 stron. Otrzymałam go bezpłatnie. Jeśli zdołałam zachęcić do jego nabycia, to trzeba się zwrócić do Krajowego Duszpasterstwa Niewidomych przy Piwnej 9/11, 00-26 Warszawa. 
W Lublinie mieszka i pracuje Ryszard Dziewa, w swojej firmie P.H.U. Impuls - dba o zaspokajanie potrzeb brajlistów. Warto zapoznać się z jego ofertą. Proponowane pozycje mają charakter popularnonaukowy, są podane w sposób zrozumiały, przystępny, dotyczą religii, psychologii, pedagogiki, stylu życia, kuchni itp. 
Korzysta z nich kolega głuchoniewidomy z Wrocławia, który zakupił kilka pozycji. Przechowuje je, często po nie sięga czytając wielokrotnie interesujące go fragmenty jest pełen entuzjazmu dla dokonanego wyboru. 
Szczególnym zainteresowaniem cieszy się wydawany co roku inaczej wzbogacony kalendarz p. Dziewy. Nabywcy dopytują się o niego z dużym wyprzedzeniem, żeby tylko znaleźć się w kolejce i kupić. 
W kalendarzu na 2013 r. każda data dzienna opatrzona jest praktyczną poradą. Znajdziemy w nim: dekalog zdrowych nóg, dbaj o stawy, nawyki szczupłych ludzi, przykazania dla kłócących się, dla zestresowanych, sztuka chodzenia, orientacja w przestrzeni. Znajdziemy w nim odpowiedzi na pytania: Jak wzmocnić odporność? Jak pokonać zmęczenie? Takiego kalendarza nie oddaje się na makulaturę po upływie roku, ale przechowuje się go przez lata. 
Osobiście mam ich 5 z poprzednich lat. Sięgam zawsze wtedy, gdy potrzebuję odpowiedni cytat do tekstu, który właśnie piszę. 
Wybrane pozycje wydają w brajlu fundacje: "Nasza Szansa" i "Trakt". Warto się o nie dopytywać. 
Grono stałych czytelników wydawnictw brajlowskich korzysta z bibliotek w Warszawie i w Laskach, które wysyłają zamówione pozycje. Jeśli z różnych przyczyn następuje przerwa w wysyłce książek, ich odbiorcy niepokoją się, protestują, ponaglają. Świadczy to o zapotrzebowaniu na brajlowskie książki przede wszystkim przez osoby mające ograniczony kontakt z otoczeniem z powodu: osamotnienia, ślepoty i głuchoty, izolacji, podeszłego wieku. 
Rozpropagujmy podane informacje, być może ktoś się nimi zainteresuje i zechce z nich skorzystać. 
"Czytanie to nauka, która odgania wszystkie grzechy zwane próżnością" - ks. Piotr Skarga, a Cyceron dodaje "Czytanie rozwija rozum młodzieży, odmładza charakter starszemu, uszlachetnia w chwilach samotności, daje pomoc i pocieszenie przeciwnościom". 
 
 aaa 
1.4. Czym jest skala Barthel? 
Beata Rędziak 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-09-19 
 
Rząd zakłada, że do 2015 r. rodzice opiekujący się dziećmi z niepełnosprawnością uzyskają świadczenia w wysokości minimalnej pensji krajowej. Równocześnie wysokość tych świadczeń będzie uzależniona od stopnia niesamodzielności dziecka, który oceniony zostanie według skali Barthel. 
 
Skala Barthel to międzynarodowa skala powszechnie stosowana w ocenie sprawności chorego, a co za tym idzie - jego zapotrzebowania na opiekę. Taki formularz oceny wypełniają np. pielęgniarki środowiskowe, by pacjent mógł uzyskać skierowanie do opieki długoterminowej. - Na skalę Barthel składa się dziesięć czynności dnia codziennego, takich jak np. spożywanie posiłków, poruszanie się, ubieranie, rozbieranie, higiena osobista, korzystanie z toalety czy kontrolowanie czynności fizjologicznych. Ocenia się zdolność chorego do samodzielnego ich wykonywania - wyjaśnia Elżbieta Szwałkiewicz, konsultant krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa przewlekle chorych i niepełnosprawnych. 
Przede wszystkim chodzi o zdiagnozowanie, jakie czynności i w jakim stopniu chory może wykonać samodzielnie, z czyjąś pomocą lub w ogóle. - W skali Barthel można uzyskać 100 pkt. Są trzy przedziały oceny: uzyskanie od 0 do 20 pkt oznacza całkowitą niesamodzielność, od 20 do 80 pkt oznacza, że w jakimś stopniu pacjent potrzebuje pomocy innych, a ocena w granicy 80 do 100 pkt oznacza, że przy niewielkiej pomocy chory może funkcjonować samodzielnie - mówi Szwałkiewicz. Uzyskanie 40 pkt w skali Barthel lub mniejszej ich liczby powoduje zakwalifikowanie chorego do opieki długoterminowej - oznacza to bowiem, że wymaga on stałej opieki. 
Skala Barthel została wprowadzona w Polsce rozporządzeniem ministra zdrowia z 23 grudnia 2010 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej. 
 
 aaa 
1.5. A może na motolotnię? 
 
Źródło: Lista dyskusyjna: "Niewidomi na tandemach" 
 
Do koordynatora projektu "Niewidomi na tandemach" nadeszła ciekawa propozycja, którą postanowiliśmy podzielić się z czytelnikami "WiM". 
 
Kilka dni temu w jednym z programów radiowych usłyszałem o Waszej akcji. Przy tej okazji przyszło mi do głowy, czy lot motolotnią nie byłby ciekawym doświadczeniem dla osoby niewidomej. Kilka lat temu miał miejsce lot motolotnią z niewidomym pilotem (wspierany przez drugiego pilota siedzącego z tyłu oraz specjalne oprogramowanie konwertujące dane z instrumentów na głos). 
Link do strony tego właśnie pilota: 
http://www.mileshilton-barber.com/ 
Dysponuję własną motolotnią i posiadam wszystkie niezbędne uprawnienia do pilotowania tego sprzętu, w tym do lotów z pasażerem. Mieszkam w Warszawie, sprzęt i lotnisko, z którego korzystam znajduje się 50 km na północ od Warszawy. Być może udało by mi się zaangażować kolegów z innych regionów Polski. 
Jeżeli wydałoby się to Panu interesujące - zapraszam do kontaktu. Chętnie też odpowiem na wszelkie pytania. 
Poniżej link do mojego kanału na 
YT:http://www.youtube.com/user/microaviator. 
Można tam zobaczyć, jak to wygląda. Pasażer jest przypinany czteropunktowymi pasami bezpieczeństwa. W trakcie lotu nie musi się niczego trzymać czy wykonywać jakieś specjalnych czynności. Siła odśrodkowa zawsze "utrzymuje" pasażera w odpowiednim miejscu. Przy dobranych warunkach pogodowych lot jest bardzo spokojny (dla przykładu moja córka zaczęła ze mną latać po skończeniu 6 lat). 
Pozdrawiam 
Ryszard Lewandowski, MicroAviator: 
 
aaa 
1.6. Międzynarodowy Dzień Białej Laski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 Święto to obchodzone jest w dniu 15 października od 1964 r. Proklamowane zostało przez Kongres Stanów Zjednoczonych i ogłoszone przez prezydenta Lyndona S. Johnsona w dniu 15 października 1964 r. 
 W 1969 r. w Kolombo na Cejlonie odbyło się IV posiedzenie Zarządu Głównego Zgromadzenia ogólnego Międzynarodowej Federacji Niewidomych, na którym postanowiono ustanowić Międzynarodowy Dzień Białej Laski i obchodzić go co roku 15 października. 
Wyjaśniamy, że Międzynarodowa Federacja Niewidomych była poprzedniczką Światowej Unii Niewidomych. 
W 1970 r. zorganizowano obchody tego święta na skalę międzynarodową. W 1992 r. na IV zgromadzeniu Europejskiej Unii Niewidomych w Ustroniu Zawodziu postanowiono organizować europejskie obchody święta, a w Polsce oficjalnie zorganizowano je po raz pierwszy w 1993 r. Od tej pory, w każdym roku, organizowanych jest wiele imprez przez jednostki organizacyjne Polskiego Związku Niewidomych i przez inne stowarzyszenia zrzeszające osoby z uszkodzonym wzrokiem. 
Celem obchodów jest zaprezentowanie opinii publicznej dorobku środowiska osób niepełnosprawnych i przedstawienie potrzeb osób niewidomych i słabowidzących. Osoby z uszkodzonym wzrokiem chcą za pośrednictwem mediów przekazać władzom rządowym i samorządowym różne postulaty i zapoznać z problematyką tej grupy osób niepełnosprawnych. Dla osób niewidomych i słabowidzących jest to okazja do spotkań, do wspólnej zabawy, do uroczystego demonstrowania środowiskowej jedności. 
Święto to ma też inne nazwy: 
Międzynarodowy Dzień Niewidomych, 
Dzień Bezpiecznej Białej Laski. 
Jest już chyba ponad 40 dni wiążących się z niepełnosprawnością i chorobami. Ich wykaz opracowany w 2007 r. znajdą Czytelnicy pod pozycją 1.7. 
 
 aaa 
1.7. Dni osób chorych i niepełnosprawnych
Opracowała Bożena Klonek 
 
Źródło: "Biuletyn Informacyjny Trakt" Nr 1(32)/08 
 
40 dni w ciągu roku, a licząc tygodnie i miesiące, znacznie więcej odnosi się do osób chorych i niepełnosprawnych. 
Podajemy kalendarium tych dni. 
 1) rocznica urodzin Braille`a - 4 stycznia, 
2) Polski Dzień Transplantacji - 26 stycznia, 
3) Międzynarodowy Dzień Zapobiegania Narkomanii - 26 stycznia, 
4) Światowy Dzień Chorych na Trąd - ostatnia niedziela stycznia 
5) Światowy Dzień Walki z Rakiem - 4 lutego, 
6) Światowy Dzień Chorego - 11 lutego, 
7) Dzień Chorego na Padaczkę - 14 lutego, 
8) Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją - 23 lutego, 
9) Światowy Dzień Walki z Otyłością - 1 marca, 
10) Europejski Dzień Mózgu - 18 marca, 
11) Światowy Dzień Zespołu Downa - 21 marca, 
12) Międzynarodowy Dzień Inwalidów i Ludzi Niepełnosprawnych - trzecia niedziela marca, 
13) Światowy Dzień Gruźlicy - 24 marca, 
14) Światowy Dzień Zdrowia - 7 kwietnia, 
15) Światowy Dzień Chorego Psychicznie - 7 kwietnia, 
16) Międzynarodowy Dzień Cierpiących na Chorobę Parkinsona - 11 kwietnia, 
17) Światowy Dzień Astmy - 3 maja, 
18) Dzień Godności Osoby z Niepełnosprawnością Intelektualną (Europejski Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych) - 5 maja, 
19) Światowy Dzień Chorych na Osteoporozę - 24 czerwca, 
20) Europejski Dzień Prostaty - 15 września, 
21) Dzień Solidarności z Osobami Chorymi na Schizofrenię - druga niedziela września, 
22) Światowy Dzień Alzheimera - 21 września, 
23) Światowy Dzień Serca - 24 września, 
24) Międzynarodowy Dzień Głuchego - czwarta niedziela września, 
25) Miesiąc Stwardnienia Rozsianego - od połowy września do października, 
26) Międzynarodowy Dzień Osób Starszych - 1 października, 
27) Światowy Dzień Świadomości Zapalenia Wątroby - 1 października 
28) Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego - 10 października, 
29) Światowy Dzień Reumatyzmu - 12 października, 
30) Światowy Dzień Wzroku - drugi czwartek października, 
31) Międzynarodowy Dzień Białej Laski - 15 października, 
32) Dzień Walki z Rakiem Piersi - 17 października, 
33) Międzynarodowy Dzień Osób Jąkających się - 22 października, 
34) Międzynarodowy Dzień Niewidomych - 13 listopada, 
35) Światowy Dzień Walki z Cukrzycą - 14 listopada (w Polsce obchodzony również 27 czerwca), 
36) Światowy Dzień Zapobiegania AIDS - 1 grudnia, 
37) Europejski Tydzień Autyzmu - pierwszy tydzień grudnia, 
38) Dni Walki z Gruźlicą i Chorobami Płuc - od 1 do 10 grudnia, 
39) Światowy Dzień Osób Niepełnosprawnych - 3 grudnia, 
40) Międzynarodowy Dzień Pomocy Cierpiącym (Dzień Wolontariusza) - 5 grudnia. 
 
Dodać wypada, że są jeszcze rodzaje niepełnosprawności i schorzenia, które nie mają własnych dni. Wymienić tu można: głuchoniewidomych, osoby niskie, osoby bardzo wysokie itp. 
Wielu zadaje sobie pytanie, czy te dni zapadają w pamięć i cokolwiek zmieniają. A może wystarczą dwa dni: Światowy Dzień Chorego i Międzynarodowy Dzień Osób Niepełnosprawnych? 
Inni natomiast uważają, że specjalne dni poświęcone osobom z określonymi niepełnosprawnościami i schorzeniami stwarzają okazję dotarcia z ich problematyką do społeczeństwa. 
 
Na podstawie publikacji Piotra Stanisławskiego z "Integracji" nr 3/2007 opracowała Bożena Klonek. 
 
aaa 
1.8. Zaproszenie na I Warszawski Tydzień Kultury Bez Barier 
 
 Źródło: Informacja Fundacji Kultury bez Barier 
 Data: 20-09-18 
 
Zapraszamy na I Warszawski Tydzień Kultury Bez Barier 26.09.2013 - 6.10.2013 
 
Szanowni Państwo, zdajemy sobie sprawę, że wciąż jest wiele do zrobienia, że przed nami długi proces zanim ucieszymy się w pełni dostępną kulturą, że to jeszcze nie teraz... 
Wierzymy jednak, że ten Tydzień stanie się pierwszym krokiem w stronę pozytywnych zmian; krokiem, za którym nieodwołanie pójdą następne. 
Zapraszamy wszystkich - zróbmy ten krok razem. Nie wyobrażamy sobie Tygodnia Kultury Bez Barier bez Państwa udziału, zaangażowania i opinii o nim. Zmieńmy wspólnie oblicze kultury w Warszawie! 
Niewidomy w teatrze czy na wystawie, głuchy na warsztatach muzycznych, wózkowicz na tańcach? Normalna sprawa. Podczas Warszawskiego Tygodnia Kultury Bez Barier będą czerpać ze stołecznej kultury pełnymi garściami. 
Kultura jest dostępna dla każdego, jest obszarem wolnym od wykluczeń, stereotypów i lęków, których źródłem zwykle jest niewiedza. 
WTKBB to wydarzenie jakiego jeszcze w Polsce nie było. To pełne rozmachu dni, podczas których w teatrach, na wystawach i warsztatach będą mogli spotkać się wszyscy mieszkańcy Warszawy, a więc także ci, dla których kultura na co dzień jest trudno dostępna. 
WTKBB to pięćdziesiąt wydarzeń, dzięki którym kulturalny sezon 2013/2014 stanie się przełomowy. Kilkanaście stołecznych instytucji, tworzących program to najczęściej miejsca wcześniej niedostępne. Tym większą atrakcją będzie możliwość skorzystania z ich oferty. Liczba miejsc na wydarzenia ograniczona. 
Zgłoszenia prosimy kierować na adres Fundacji Kultury bez Barier: 
fundacja@kulturabezbarier.org 
Telefon kom.: 504 524 130 
Zapewniamy wolontariuszy - asystentów. 
 
Zgłoszenia w tej sprawie prosimy kierować do Magdaleny Grabowskiej: 
magdalena.grabowska@teatrstudio.pl 
Telefon kom.: 663 770 850 
Program WTKBB 
 
26.09.2013 (czwartek) 
g. 17:00 - Teatr Muzyczny ROMA - Spotkanie z Olgą Bończyk, Katarzyną Żak - rozmowa na temat "Pełna pasji praca na scenie, realizacja pasji i marzeń oraz dążenie wyznaczanych celów" z tłumaczeniem na język migowy - wstęp wolny 
- ul. Nowogrodzka 49 
 
27.09.2013 (piątek) 
g. 10:00-13:00 - Muzeum Powstania Warszawskiego - Zajęcia plastyczne dla dzieci głuchych z tłumaczeniem na język migowy (grupa wiekowa 7-10 lat), wstęp wolny, ul. Grzybowska 79 
g. 11:00 - Muzeum Pałac w Wilanowie - Spacer po wystawie "Primus inter pares" z tłumaczeniem na język migowy - bilety: 10 zł, 
ul. S. K. Potockiego 10-16 
g. 12:00 - Muzeum Pałac w Wilanowie - Spacer po wystawie "Primus inter pares" z audiodeskrypcją - bilety: 10 zł, 
ul. S.K. Potockiego 10-16 
g. 13:00 - Warsztaty kaligrafii dostępne z tłumaczeniem na język migowy, bilet: 5 zł normalny, 3 zł ulgowy, 
ul. S.K. Potockiego 10-16 
g. 14:00 - Muzeum Historyczne m.st. Warszawy - Zwiedzanie piwnic staromiejskich z tłumaczeniem na język migowy, wstęp wolny, 
Rynek Starego Miasta 28 
 
28.09.2013 (sobota) 
g. 10.00-11.30, Muzeum Pałac w Wilanowie, Wycieczka przyrodnicza z tłumaczeniem na język migowy, bilety: 3 zł ulgowy, 5 zł normalny, 
ul. S.K. Potockiego 10-16 
g. 12.00-13.30, Muzeum Pałac w Wilanowie, Wycieczka przyrodnicza z audiodeskrypcją, bilety: 5 zł normalny, 3 zł ulgowy, 
ul. S.K. Potockiego 10-16 
g. 12:00 - 13.30, Warsztaty kaligrafii z tłumaczeniem na język migowy, koszt: 5 zł normalny, 3 zł ulgowy, 
ul. S.K. Potockiego 10-16 
g. 12:00 - Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki - Warszawska Jesień - Nowa muzyka z Łotwy - koncert, wstęp wolny, 
ul. Elektoralna 12 - budynek dostępny dla osób z niepełnosprawnością ruchową 
g.13:00 - Muzeum Sztuki Nowoczesnej - Spacer z audiodeskrypcją po Parku Rzeźby na Bródnie, wstęp wolny 
g. 14:00 - Muzeum Historyczne m.st. Warszawy - Zwiedzanie piwnic staromiejskich - piwnice dostępne dla osób z niepełnosprawnością ruchową, wstęp wolny, 
Rynek Starego Miasta 28 
g. 15:30 - Teatr Komedia - Spektakl "La cage aux folles - Klatka wariatek" z audiodeskrypcją, bilety: 20 zł, 
ul. Słowackiego 19a 
g. 19:00 - Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy - Scena im. G. Holoubka - Spektakl "Absolwent" z audiodeskrypcją i z napisami dla niesłyszących, spotkanie z aktorami, m.in. Agnieszką Warchulską, Krzysztofem Draczem, Mariuszem Drężkiem, Jolantą Olszewską, Krzysztofem Brzazgoniem, bilety: 15 zł, 
Pałac Kultury i Nauki pl. Defilad 1 
 
29.09.2013(niedziela) 
g. 16:00 - Dom Spotkań z Historią - Kino, kawa i Warszawa - filmy z polskimi napisami "Niedzielny poranek" (19', 1955) reż. Andrzej Munk, "Eroica. Symfonia bohaterska w dwóch częściach" (78', 1958) reż. Andrzej Munk, 
ul. Karowa 20 
g. 17:00-19:00 - Teatr Studio - Warsztaty teatralne z Justyną Wielgus - wprowadzenie do "Anny Kareniny" tłumaczeniem na język migowy, wstęp wolny, Pałac Kultury i Nauki pl. Defilad 1 
g. 19:00 - Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki - Koncert Quinteto Angel - bilety: 30 zł; dla uczestników WTKBB 2 x podwójne zaproszenia, 
ul. Elektoralna 12 - budynek dostępny dla osób z niepełnosprawnością ruchową 
 
30.09.2013 (poniedziałek) 
g.17:00-19:00 - Teatr Studio - Warsztaty teatralne z Justyną Wielgus - wprowadzenie do "Anny Kareniny" dla osób z niepełnosprawnością wzroku, wstęp wolny, 
Pałac Kultury i Nauki pl. Defilad 1 
g. 20:00 - Teatr WARSawy - Spektakl "Pożar w burdelu" z tłumaczeniem na język migowy, cena: 30 zł, 
BarStudio - Pałac Kultury i Nauki pl. Defilad 1 
 
1.10.2013 (wtorek) 
g. 12:00 - Muzeum Historyczne m.st. Warszawy - oddział Muzeum Woli - Zwiedzanie wystawy - "BRACIA ŁOPIEŃSCY - Tytani warszawskiego brązownictwa" z audiodeskrypcją, wstęp wolny, ul. Srebrna 12 
g. 14:00, Muzeum Fryderyka Chopina, Oprowadzanie po wystawie z audiodeskrypcją i wykorzystaniem tyflografik, wstęp wolny, 
Pałac Ostrogskich ul. Okólnik 1 
g. 17:00-19:00 - Zachęta - Narodowa Galeria Sztuki - "Spotkanie z cyklu "Sztuka dostępna" dla osób z niepełnosprawnością wzroku - oprowadzanie po wystawie "Spojrzenia 2013 - Nagroda Fundacji Deutsche Bank" dostępne dzięki audiodeskrypcji i materiałom dotykowym, wstęp wolny, 
pl. Małachowskiego 3 
g. 17:00-19:00 - Zachęta - Narodowa Galeria Sztuki -Spotkanie z cyklu "Sztuka dostępna" dostępne dla osób z niepełnosprawnością słuchu, z tłumaczeniem na język migowy - warsztaty "Stanisław Dróżdż. Pojęciokształty", wstęp wolny, pl. Małachowskiego 3 
g. 18:00 - Restauracja Kotłownia - Spotkanie z Antonim Liberą wokół opowiadania "Widok z góry i z dołu" z tomu "Niech się panu darzy", z tłumaczeniem na język migowy, skan opowiadań dostępny w Dziale Zbiorów dla Niewidomych (serwis wypożyczeń on-line dawnej Biblioteki Centralnej PZN), wstęp wolny, 
ul. Pawła Suzina 8 
Tego samego dnia w BarStudio BarStudio - 
Pałac Kultury i Nauki pl. Defilad 1 
W ciągu dnia Niewidzialna Wystawa - labirynt i gry planszowe 
g. 17:00 - 19:00 - Seans filmowy "Dziewczynka w trampkach" reż. Haifaa Al-Mansour z audiodeskrypcją, napisami dla niesłyszących, pętlą indukcyjną, wstęp wolny 
 
2.10.2013 (środa) 
g. 10:00-11:45 - Teatr SYRENA - zajęcia taneczne dla osób z niepełnosprawnością słuchu z tancerką i choreografką Ingą Pilchowską, wstęp wolny, 
ul. Litewska 3 
g. 11:00 - Muzeum Powstania Warszawskiego - grupowe zwiedzanie z audiodeskrypcją, wstęp wolny, 
ul. Grzybowska 79 
g. 14: 00 - Muzeum Historyczne m.st. Warszawy - Wykład - Historia pisma i druku z wykorzystaniem materiałów dotykowych i audiodeskrypcji, wstęp wolny, 
Rynek Starego Miasta 28 
g.17:00-19:00 - Teatr Studio - Teatr od kuchni - Lekcja: Scenografia, z tłumaczeniem na język migowy, wstęp wolny, 
Pałac Kultury i Nauki pl. Defilad 1 
g. 19:00 - Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki - Sztuka dokumentu. Kino Elektor - Tokio od świtu do zmierzchu, Pekin od świtu do zmierzchu, bilety: 10zł; dla uczestników WTKBB 5 x podwójne zaproszenia, 
ul. Elektoralna 12 - budynek dostępny dla osób z niepełnosprawnością ruchową 
Tego samego dnia w BarStudio BarStudio - 
Pałac Kultury i Nauki pl. Defilad 1 
W ciągu dnia Niewidzialna Wystawa - labirynt i gry planszowe 
g. 16:30-19:00 - Seans filmowy - w ramach "Zakochaj się w filmie" - "Wypełnić pustkę" reż. Rama Burshtein (dystr. AP Manana) z audiodeskrypcją i napisami dla niesłyszących. Seans poprzedzony rozmową z gościem z tłumaczeniem na język migowy. Pętla indukcyjna dla osób słabosłyszących, wstęp wolny 
 
3.10.2013 (czwartek) 
g. 17:00 - Muzeum Fryderyka Chopina - Oprowadzanie po wystawie z wykorzystaniem wideotłumaczeń i tłumaczeniem na język migowy, wstęp wolny, 
Pałac Ostrogskich ul. Okólnik 1 
g. 17:00 - Muzeum Powstania Warszawskiego - grupowe zwiedzanie z audiodeskrypcją, wstęp wolny, 
ul. Grzybowska 79 
g. 17:30 - Teatr Lalka - Spektakl "Kino Palace" - teatr niemy - dla osób z niepełnosprawnością słuchu, bilety: 20 zł, 
Pałac Kultury i Nauki pl. Defilad 1 
g. 18:00 - Dom Spotkań z Historią - spotkanie z Ludwiką Włodek (prawnuczką Jarosława Iwaszkiewicza) poprowadzi Remigiusz Grzela, z tłumaczeniem na język migowy, wstęp wolny, 
ul. Karowa 20 
g. 19:00 - Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki - Scena E12, bilety: 12zł; dla uczestników WTKBB 4 x podwójne zaproszenia, Elektoralna 12- budynek dostępny dla osób z niepełnosprawnością ruchową 
Tego samego dnia w BarStudio BarStudio - Pałac Kultury i Nauki pl. Defilad 1 
W ciągu dnia Niewidzialna Wystawa - labirynt i gry planszowe 
g. 14:00 - II Forum Kultury bez Barier - Kultura dla wszystkich - inkluzywność kultury - zapowiedź Projektu Operacyjnego Kultura bez Barier 
 
4.10.2013 (piątek) 
g. 10-13:00 - Muzeum Powstania Warszawskiego - Zajęcia plastyczne dostępne dla dzieci głuchych z tłumaczeniem na język migowy (grupa wiekowa 7-10 lat), wstęp wolny, 
ul. Grzybowska 79 g. 10:00 - Teatr BAJ - "Emil z Laudiodeskrypcją i tłumaczeniem na język migowy - dla dzieci z niepełnosprawnością wzroku - spotkanie z aktorami, możliwość wejścia na scenę, zapoznania się z lalkami i scenografią za pomocą dotyku, - dla dzieci z niepełnosprawnością słuchu - zwiedzanie teatru (pracownia plastyczna, scena, garderoby), bilety: 15 zł, 
ul. Jagiellońska 28 
12:00 Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, oddział Muzeum Woli, Zwiedzanie wystawy "BRACIA ŁOPIEŃSCY - Tytani warszawskiego brązownictwa", z tłumaczeniem na język migowy, wstęp wolny, 
ul. Srebrna 12 
g. 13:15 - Teatr Powszechny im. Zygmunta Haktorami (Olga Sawicka, Maria Robaszkiewicz, Eliza Borowska, Andrzej Mastalerz, Sławomir Pacek, Mariusz Benoit, zwiedzanie teatru, z tłumaczeniem na język migowy, wstęp wolny, 
ul. Jana Zamoyskiego 20 
g. 14:00 - Muzeum Powstania Warszawskiego - grupowe zwiedzanie z audiodeskrypcją, wstęp wolny, 
ul. Grzybowska 79 
Tego samego dnia w Muzeum Narodowym w Warszawie 
g. 10.00 - 15.00 - Muzeum Narodowe w Warszawie - Wystawa "Guercino. Triumf Baroku - 3xB, czyli Barok Bez Barier - dla grup zorganizowanych, wstęp wolny, 
Al. Jerozolimskie 3 
g. 15.30 - Muzeum Narodowe w Warszawie - Wystawa "Guercino. Triumf Baroku - 3xB, czyli Barok Bez Barier - z audiodeskrypcją dla osób indywidualnych, wstęp wolny, 
Al. Jerozolimskie 3 
g. 16.30 - Muzeum Narodowe w Warszawie - Wystawa "Guercino. Triumf Baroku - 3xB, czyli Barok Bez Barier - z tłumaczeniem na język migowym dla osób indywidualnych, wstęp wolny, 
Al. Jerozolimskie 3 
Tego samego dnia w BarStudio BarStudio - 
Pałac Kultury i Nauki pl. Defilad 1 
21:00 - Dancing bez barier, wstęp wolny 
 
5.10.2013 (sobota) 
g. 12:00 - Muzeum Historyczne m.st. Warszawy - Zwiedzanie wystawy stałej w Centrum Interpretacji Zabytku z tłumaczeniem na język migowy, wstęp wolny, 
ul. Brzozowa 11/13 
g. 14:00 - Muzeum Historii Żydów Polskich - zwiedzanie z tłumaczeniem na język migowy, wstęp wolny, 
ul. Anielewicza 6 
g. 16:00 - Muzeum Historii Żydów Polskich - zwiedzanie z audiodeskrypcją, wstęp wolny, 
ul. Anielewicza 6 
g. 20:00 - Teatr WARSawy - Spektakl "Kompleks Portnoya" z audiodeskrypcją i napisami dla niesłyszących, po spektaklu dotykanie scenografii, bilety: 30 zł, 
Rynek Nowego Miasta 5/7 
 
6.10.2013 (niedziela) 
g. 11.00 - 14.00 - Muzeum Pałac w Wilanowie - Powitanie jesieni - punkt ornitologiczny, warsztaty przyrodnicze - z tłumaczeniem na język migowy i z audiodeskrypcją, bilety: 5 zł normalny, 3 zł ulgowy, 
ul. S.K. Potockiego 10-16 
g. 17:00 - TR Warszawa - Warsztat, spektakl "Jackson Pollesch", spotkanie z artystami. Spektakl z audiodeskrypcją i napisami dla niesłyszących, bilety: 20 zł, 
ul. Marszałkowska 8 
g. 18:30 - Muzeum Narodowe w Warszawie - Koncert - USŁYSZEĆ RZEŹBĘ. Piękna Madonna z Wrocławia głosem Warszawskiego Chóru Międzyuczelnianego Kierownictwo muzyczne - Teresa Gręziak - audiodeskrypcja rzeźby, wstęp wolny, 
Al. Jerozolimskie 3 
W całej Warszawie 7 kawiarenek internetowych dostosowanych dla potrzeb osób z niepełnosprawnością. E- pracownie zostały umiejscowione w następujących placówkach oświatowych oraz kulturalnych: 
1. Instytut Głuchoniemych - Plac Trzech Krzyży 4/6; 
2. Zespół Szkół Specjalnych nr 91 - ul. Weterynaryjna 3; 
3. Zespół Szkół Specjalnych nr 109 - Białobrzeska 44; 
4. Mediateki Start-Meta (filia Biblioteki Publicznej w Dzielnicy Bielany) - ul. Szegedyńska 13 a; 
5. Multicentrum (filia Biblioteki Publicznej w Dzielnicy Białołęka) - ul. Porajów 14; 
6. Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Praga Północ - ul. Skoczylasa 9; 
7. Mokotowskie Centrum Integracji Mieszkańców (w ramach Wydziału Urzędu Dzielnicy Mokotów) - ul. Woronicza 44. 
Ponadto Stowarzyszenie Pracownia Etnograficzna oferuje spacer po Warszawie z oferty MiejskiejŚcieżki.pl pt. "Zakochany Żoliborz". 
Chętnych prosimy o kontakt: 
fundacja@kulturabezbarier.org 
Anna Żórawska prezes Zarządu Fundacji Kultury bez Barier koordynatorka projektu Poza Ciszą i Ciemnością 
22 100 36 94 
www.kulturabezbarier.org 
Anna Żórawska prezes Zarządu Fundacji Kultury bez Barier koordynatorka projektu Poza Ciszą i Ciemnością 
22 100 36 94 
www.kulturabezbarier.org 
 
 aaa 
 2. KOMPLEKSOWA REHABILITACJA 
 
aaa 
2.1. Ze słownika rehabilitacyjnego (cz. 27) 
Percepcja, percepcja twarzą, zmysł przeszkód, receptory, zmysły, postawy 
Stanisław Kotowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 Percepcja - zdolność spostrzegania i rozpoznawania bodźców i ich układów. 
Ludzie postrzegają bodźce płynące z otoczenia oraz z własnego ciała wieloma zmysłami. Mówi się o pięciu zmysłach, ale jest ich więcej. Do tych pięciu należy: wzrok, słuch, dotyk, węch i smak. Czasami mówi się o szóstym zmyśle, ale określenie to nie dotyczy zmysłów, raczej intuicji. 
Do podstawowych zmysłów należy dodać jeszcze kilka. 
Zmysł równowagi 
Mieści się w błędniku. Bez niego człowiek nie mógłby zachować pozycji pionowej, stać i chodzić. Zaburzenia równowagi ograniczają możliwość wykonywania tych czynności. W wieku podeszłym występują często zaburzenia tego zmysłu. W przypadku starszych osób niewidomych zaburzenia zmysłu równowagi sprawiają wiele trudności. Nie dotyczy to wyłącznie starszych. Zaburzenia takie są szczególnie uciążliwe dla niewidomych, gdyż u nich zmysł równowagi nie jest wspomagany wzrokiem. 
Ze zmysłem równowagi współdziała zmysł czucia głębokiego i wzrok. 
Zmysł czucia głębokiego 
Informuje on o położeniu własnego ciała i poszczególnych jego członków. Każdy bez patrzenia wie, czy ma nogi podkurczone, czy wyciągnięte, czy stoi, siedzi, czy leży oraz w jakiej pozycji znajdują się 
jego ręce. 
Zmysł bólu 
Jest on jednym z mechanizmów obronnych, gdyż pozwala unikać niebezpieczeństwa. 
Zmysł temperatury - umożliwia prawidłowe funkcjonowanie w otoczeniu. Pozwala bowiem wybierać najodpowiedniejsze warunki, w których ludzie przebywają, unikać poparzenia i odmrożeń. 
Można jeszcze mówić o zmyśle wibracji, ale jest to raczej kwestia dotyku. 
 
Receptory - zmysły, przy pomocy których odbierane są różne bodźce z otoczenia oraz z własnego ciała. Umożliwiają funkcjonowanie w środowisku ludziom i zwierzętom. 
 
 Percepcja twarzą, czyli "zmysł przeszkód" u niewidomych. 
Jest to zdolność wyczuwania na odległość dużych przedmiotów, przeszkód. Przeszkoda daje wrażenie muśnięcia na twarzy. Nie jest to typowy zmysł, gdyż nie istnieje w sensie anatomicznym. Mimo to odgrywa dużą rolę w samodzielnym poruszaniu się i w orientacji przestrzennej. 
 Od dawna fachowcy poszukiwali wyjaśnienia tego zjawiska. Powstało wiele teorii na ten temat. Według Marii Grzegorzewskiej nie jest to czyste zjawisko zmysłowe, sensoryczne. 
Na twarzy odczuwa się lekkie muśnięcie powstałe na skutek poruszania się, cząstki powietrza wprowadzane są w ruch i odbite od przeszkody wracają do twarzy. 
Drugim wyjaśnieniem może być odbicie od przeszkody odgłosów kroków osoby niewidomej lub stukania laską o chodnik. Dźwięki te wracają w formie zmienionej, jako pogłos do uszu osoby niewidomej. 
Wówczas w drodze procesów myślowych następuje zrozumienie grożącego niebezpieczeństwa zderzenia z przeszkodą. Powstaje strach przed zderzeniem się z przeszkodą i bólem. Powoduje to reakcję - zatrzymanie się lub zwolnienie i zbadanie przeszkody. 
Zjawisko to powstaje na skutek doświadczeń osoby niewidomej. Dlatego w czasie nauki samodzielnego poruszania się trzeba zwracać uwagę na bodźce odbierane "zmysłem przeszkód", uczyć wyodrębniania tych bodźców z tła dźwiękowego i wykorzystywania ich w celu unikania zderzeń z przeszkodami. 
Zjawisko to badał również Włodzimierz Dolański, który doszedł do wniosku, że słuch jest dominujący w posługiwaniu się "zmysłem przeszkód". 
Zjawisko to określane jest również jako dotyk na odległość, wrażenie przeszkody,, percepcja twarzą i szósty zmysł. 
 
Poczucie niższości - tendencja do obniżania własnej wartości na skutek niepowodzeń i ograniczeń, np. z powodu niepełnosprawności. 
Poczucie to powstaje i rozwija się u osób niepełnosprawnych na skutek doświadczeń w kontaktach społecznych i przy wykonywaniu różnych czynności, które sprawiają im trudność. Porównywanie własnych ograniczeń z ludźmi, którzy ich nie mają, może prowadzić do niskiej samooceny i poczucia niższości. Jest to duży problem rehabilitacyjny. Sukcesy na drodze usamodzielnienia wymagają często podwyższenia samooceny, przywrócenia poczucia własnej wartości i wzbudzenia wiary we własne możliwości. 
 
Poczucie wyższości - tendencja do zawyżania samooceny, nadmiernej wiary we własną wartość i ważność. U osób niepełnosprawnych poczucie wyższości może powstać z przekształcenia poczucia niższości. Jest to racjonalizacja polegająca na wyszukiwaniu takich cech, które mogą np. niewidomego wyróżniać korzystnie na tle innych ludzi. Często jest to przypisywanie sobie cech, których się nie posiada, np. absolutnego słuchu muzycznego, zdolności skupiania się na realizowanych zadaniach, doskonałego czucia w palcach. Prowadzi to m.in. do twierdzenia, że niewidomy może być lepszym pracownikiem niż osoba widząca. Często są to oceny natury moralnej. Niewidomi są lepszymi ludźmi od osób widzących, a nawet cierpią za ich grzechy. Oczywiście, takie mechanizmy obronne nie sprawiają, że niewidomi stają się lepsi i to zarówno w dziedzinie fizycznej, jak i moralnej. Jest to samooszukiwanie się, które na dłuższą metę staje się przeszkodą w osiąganiu celów rehabilitacyjnych. 
 
Postawy - stosunek człowieka do siebie, do innych ludzi, do zwierząt, ojczyzny itp. Składają się one z części poznawczych, emocjonalnych i działania lub gotowości do określonego działania. 
Najpierw musimy wiedzieć, z czym mamy do czynienia, czyli poznać człowieka, zwierzę, ideę itp. Na tej podstawie wytwarza się nasz stosunek do tego, co poznaliśmy - miłość, życzliwość, niechęć, strach lub inne uczucia. Trzecim członem jest działanie albo gotowość do działania. Przykładem może być pożar. Wywołuje on zainteresowanie, chęć dowiedzenia się, co się pali, czy komuś zagraża, czy mnie zagraża. Wytwarza się stosunek emocjonalny do tego, czego się dowiadujemy i chęć działania. Działanie to może polegać na ucieczce albo włączeniu się w ratowanie. 
Postawy są pojęciem i zjawiskiem ogólnym. Przejawiają je wszyscy ludzie w odniesieniu do: idei, spraw, rzeczy, zwierząt, ludzi, przyrody, religii, ojczyzny itd. Mogą też być postawy do niepełnosprawności w ogóle, do własnej niepełnosprawności, do osób niepełnosprawnych, do siebie jako osoby niepełnosprawnej. Od naszych postaw zależy bardzo dużo, gdyż mogą być postawy pozytywne i negatywne. Postawy jako stosunek do czegoś lub kogoś mogą przenosić się z jednego obiektu na inne. Jeżeli ktoś ma utrwalone negatywne postawy do obcych, np. Niemców, Romów, Żydów oraz wszystkich innych ludzi, którzy nie są Polakami, to nawet wówczas, gdy nie będzie nic wiedzieć o konkretnym człowieku innej narodowości, będzie go negatywnie oceniać. Osoba taka, jeżeli usłyszy o przedstawicielu narodu, który nie istnieje, np. Pampiryjczyku, będzie wiedziała, że jest to zły człowiek. To samo dotyczy osób niepełnosprawnych. Działają tu stereotypy, mity, które kształtują poglądy i postawy. Jak zawsze mogą one być pozytywne lub negatywne. W zależności od tego, każdy niewidomy jest albo bardzo dobry, albo bardzo zły. 
Postawy rodziców wobec dzieci niepełnosprawnych - jak wszystkie postawy, składają się z części poznawczych, emocjonalnych i działania lub gotowości do określonego działania. Warunkują przebieg rozwoju niepełnosprawnego dziecka. Często bowiem człon poznawczy jest niewystarczający, obciążony stereotypowymi poglądami, mitami na temat niewidomych, co utrudnia poznanie dziecka, jego potrzeb, ograniczeń i możliwości. Człon emocjonalny natomiast jest niekiedy wybujały, wielki, obciążony wielkimi lękami, troską, małpią miłością lub niechęcią, wstydem, czasem nawet nienawiścią. 
Wreszcie działanie wynika z poznania i uczuć do dziecka. Jedni rodzice są nadopiekuńczy, chcieliby nieba przychylić, robią wszystko, żeby tylko swemu nieszczęśliwemu dziecku ulżyć w ciężkim życiu. Czasami powoduje to skutki odwrotne od zamierzonych i przyczynia się do niweczenia wszelkich rehabilitacyjnych możliwości. 
Bywa i odwrotnie, kiedy to rodzice wstydzą się swego niewidomego dziecka, czują do niego niechęć i chętnie by się go pozbyli. 
Podobnie ma się sprawa z postawami w stosunku do dorosłych osób niepełnosprawnych, w tym niewidomych. Stosunek do tych osób obejmujący elementy poznawcze, emocjonalne i działanie lub gotowość do działania. Charakteryzują się: 
1) gotowością poznania, pozytywnymi uczuciami i chęcią pomocy, 
2) niewłaściwą wiedzą, niewłaściwym poznaniem zabarwionym negatywnymi uczuciami i chęcią unikania kontaktów, a niekiedy agresją i złym traktowaniem osób niepełnosprawnych. 
Rzecz jasna, że postawy otoczenia mają wielki wpływ na życie niewidomych. Wpływ ten może być pozytywny lub negatywny w zależności od tego, jakie to są postawy. 
Wreszcie postawy osób niepełnosprawnych w stosunku do niepełnosprawności, do osób niepełnosprawnych i do siebie. Tu również mamy poznanie, uczucia i działanie albo gotowość do działania. 
Te postawy są również kształtowane przez otoczenie osoby niewidomej, przez stan świadomości społeczności, w której żyje osoba niepełnosprawna, proces rehabilitacji lub brak pomocy rehabilitacyjnej, prasę dla niewidomych itp. 
W tym przypadku mogą być również postawy pozytywne i negatywne. Mogą one wywierać pozytywny lub negatywny wpływ na życie niewidomego lub innej osoby niepełnosprawnej oraz na jej kontakty społeczne. Właściwe kształtowanie postaw osób niepełnosprawnych w stosunku do niepełnosprawności, do osób niepełnosprawnych i do siebie ma więc wielkie rehabilitacyjne znaczenie. Od postaw osób niepełnosprawnych zależy przebieg rehabilitacji, jej sukcesy lub niepowodzenia, cele rehabilitacyjne i życiowe. Zależą stosunki ze społecznością, w której żyje osoba niepełnosprawna. 

 aaa 
2.2. Klucze do samodzielności (cz. 6) 
Zamki są, chociaż wydawałoby się, że ich nie ma 
Radosław Kłódka 
 
Źródło: www.klucz.org.pl 
 
Wiele przeszkód na drodze do samodzielności niewidomych i słabowidzących stwarzają ludzie widzący. Wiele też takich przeszkód fundują sobie same osoby z uszkodzonym wzrokiem. To jednak nie wszystkie trudności, ograniczenia, zamknięte drzwi, zamki, do których trzeba dopasowywać klucze, kluczyki, wytrychy, łamać szyfry i inne zabezpieczenia. Większość tych przeszkód tworzy brak wzroku lub jego poważne uszkodzenie. 
Przeszkody takie występują również w sytuacjach, w których, jak mogłoby się wydawać, ich nie ma. 
Mówi się, że niewidomi tracą kontakt ze światem rzeczy, a głusi ze światem ludzi. Jest to zgrabne ujęcie problemu, ale nie całkiem prawdziwe. Co do tego "świata rzeczy", to można się zgodzić. Inaczej wygląda sprawa ze "światem ludzi". 
Są dwa rodzaje porozumiewania się ludzi w kontaktach osobistych - język i porozumiewanie się bezsłowne. 
Porozumiewanie się osób głuchych przy pomocy języka jest poważnie utrudnione. Niewiele osób głuchych opanowuje umiejętność wypowiadania słów i formułowania zdań oraz czytania w stopniu umożliwiającym dokładne zrozumienie czytanego tekstu. 
Wynika to przede wszystkim z charakteru języka migowego, którym posługują się głuchoniemi. Otóż język ten z konieczności jest uboższy. Trudno jest wymyślić i znać tyle migów, ile jest słów na przykład w języku polskim. Oczywiście można migać litery, ale to trwa dłużej i nie rozwiązuje problemu. 
Osoby głuche mogą opanować język mówiony i słowo pisane w stopniu dobrym i posługiwać się nim równie dobrze, jak posługują się osoby słyszące. Mogą pisać i czytać oraz rozpoznawać słowa z ruchów ust osoby mówiącej. Jest to jednak rzadka umiejętność. Można ją porównać do czytania pisma punktowego. Tylko nieliczni niewidomi umiejętność tę opanowali w stopniu umożliwiającym szybkie, swobodne czytanie. Tak samo głusi wolą migi niż język pisany czy mowę. 
Dodać należy, że w języku migowym wielką rolę odgrywa szyk miganych zdań. To co w czasie lub w przestrzeni występuje pierwsze, pierwsze też jest migane. Chłopiec goni psa jest rozumiane odwrotnie przez osobę głuchą, która umie czytać tekst lub z ust osoby mówiącej. Ponieważ słowo chłopiec występuje jako pierwsze, w przestrzeni chłopiec jest również pierwszy, czyli przed psem, a więc ucieka, a nie goni. To samo zdanie napisane inaczej - Psa goni chłopiec - osoba głucha zrozumie prawidłowo. Pies jest pierwszy, a za nim biegnący chłopiec. 
A teraz wyobraźmy sobie zdanie: Dziewczynka biegnie za piłką - biegnąca dziewczynka, a za nią piłka. Trudne do pojęcia, i trudne dla głuchych od wczesnego dzieciństwa. 
Głusi mają też problemy z końcówkami słów, liczbami, czasami różnymi określeniami. Dla głuchego "nad" oznacza jedno "wyżej". Co w takim przypadku oznacza, że Kraków leży nad Wisłą? Koła mają rowery, samochody, pociągi, koło to koło. Co więc oznacza, że koło budy leży pies? Przy budzie leży pies byłoby lepsze, chociaż znaczy dokładnie to samo. 
Język mówiony i pisany jest tylko częściowo zrozumiały dla wielu osób głuchoniemych. Inaczej ma się sprawa z gestami, mową ciała, mimiką. To wszystko jest dla nich w pełni dostępne. 
Dodam, że przyczyną niemoty jest głuchota. Jeżeli ktoś utraci słuch po opanowaniu mowy, umiejętność tę zachowuje. Jeżeli ogłuchnie wcześniej, nie może opanować mowy, której wszyscy uczą się ze słuchu przez powtarzanie. 
Niewidomi są w innej sytuacji. Dla nich porozumiewanie się słowne jest niemal w pełni zrozumiałe. Natomiast wszelkiego rodzaju gesty nie istnieją, tj. wiedzą, że ludzie porozumiewają się przy ich pomocy, ale do nich nic, albo prawie nic, z tego nie dociera. No i oczywiście, jest to bardzo poważna przeszkoda w porozumiewaniu się z ludźmi widzącymi. Są to zamki, do których trzeba dopasować klucze. 
 
Mowa ciała 
 
Wymowne i zrozumiałe są gesty, skinięcie głową, pokręcenie głową, wzruszenie ramionami, machnięcie ręką, podniesienie brwi, pochylenie tułowia do przodu, podniesienie wysoko głowy, opuszczenie głowy, opuszczenie ramion, mrugnięcie, zmarszczenie czoła, ukłon itd. 
Sposób chodzenia: energiczny, sprężysty, ruchy elastyczne, powłóczenie nogami, ruchy zwinne albo niemrawe - wszystko to zawiera bogate treści. Gestami ludzie przekazują sobie informacje, wyrażają aprobatę, zaprzeczają, potwierdzają, wskazują, gdzie coś się znajduje. Mowa ciała świadczy o nastawieniu człowieka, o jego samopoczuciu, radości czy przygnębieniu, o stosunku do rozmówcy. Wszystko to odgrywa wielką rolę w kontaktach międzyludzkich i wszystko to jest niedostępne dla niewidomych. Stanowi więc utrudnienie w stosunkach osób niewidomych z widzącymi, zatrzaskuje drzwi do wzajemnego zrozumienia. Otwieranie tych drzwi, chociażby tylko częściowe, wymaga wysiłku obydwu stron, tj. osób niewidomych i widzących. Może zakrawać to na paradoks, ale niewidomym łatwiej jest dobierać klucze do tych drzwi niż osobom widzącym. 
Jest tak dlatego, że niewidomi ciągle spotykają ludzi widzących, a ludzie widzący tylko czasami spotykają niewidomych. Kontakty niewidomych z osobami widzącymi mają dla nich żywotne znaczenie. Mają też oni więcej motywacji do przemyśleń podobnych problemów. Wynika to stąd, że to oni muszą dostosowywać się do otoczenia, bo są w mniejszości, a także dlatego, że łatwiej docierać do niewidomych z informacjami, wyjaśnieniami, z opisem sytuacji. To przede wszystkim niewidomi przeczytają te słowa, tj proporcjonalnie znacznie więcej przeczyta je osób niewidomych iż widzących. 
 
Wyraz twarzy 
 
"Anna Maria smutną ma twarz", z twarzy radość promieniuje, ma twarz pokerzysty, twarz zacięta, zła, twarz szczera, anielska, niewinna, inteligentna, mądra, pogodna, wyraz tępy, twarz szlachetna, za sam wygląd 5 lat. Z twarzy można wyczytać napięcie i ulgę, nerwowość i spokój, wewnętrzny stan ducha. Nie potrafi nic ukryć, czytam z twarzy jak w otwartej książce. Ile jeszcze takich określeń używamy na co dzień, ile treści one zawierają? 
Pewnie, że niejednokrotnie można się pomylić. Zdarza się, że ktoś o szczerym obliczu okazuje się oszustem, albo że sadysta ma bardzo łagodny wyraz twarzy. Nie zmienia to faktu, że wygląd i wyraz twarzy odgrywa wielką rolę w kontaktach międzyludzkich. Tymczasem niewidomi nie postrzegają wyrazu twarzy rozmówcy czy osób znajdujących się w pobliżu. Mało tego, niewidomi tj. osoby, które urodziły się bez możliwości widzenia, albo utraciły wzrok we wczesnym dzieciństwie, na ogół nie opanowały mimiki twarzy, a nawet zdarza się, że nieświadomie demonstrują jakieś grymasy, które nie odzwierciedlają ich uczuć i nic nie mają wspólnego z sytuacją, w jakiej są demonstrowane. Nie mogą więc być środkiem przekazu skierowanym przez niewidomych do ludzi widzących. 
Mimika, wyraz twarzy i jej wygląd nie mogą więc stanowić środka komunikowania się niewidomych z widzącymi. W rezultacie wzajemne kontakty stają się uboższe, mniej pełne i czasami nie odpowiadają wzajemnym intencjom. Są to kolejne zamknięte drzwi, które trzeba starać się świadomie otwierać, albo chociaż trochę uchylać. W tym miejscu znowu podkreślę, że więcej tu zależy od niewidomych niż od osób widzących. 
 
Uśmiech 
 
Niby sprawa prosta. Ludzie uśmiechają się w różnych sytuacjach, do innych ludzi i do siebie. Ale czy jest to zawsze ten sam uśmiech? 
Otóż nie. Jest wiele rodzajów uśmiechu, a każdy z nich zawiera informacje, które nie docierają do osób niewidomych. Ludzie widzący natomiast korzystają z nich bez ograniczeń. 
Pomyślmy tylko, ile rodzajów uśmiechu znalazło swoje miejsce w naszym języku. 
Uśmiech uroczy, zagadkowy, skąpy, półuśmieszek, uśmiech radosny, szeroki, piękny, wesoły, smutny, życzliwy, złośliwy, głupawy, markotny, zgryźliwy, figlarny, drwiący, aprobujący, wstydliwy, miły, odrażający, nijaki, uczciwy, pogodny. Uśmiechać się można z politowaniem, ze współczuciem, ze zrozumieniem, wyrozumiale, pobłażliwie i jak jeszcze? 
Proszę zwrócić uwagę na fakt, że każdy z wymienionych rodzajów uśmiechu, że każdy sposób uśmiechania się zawiera określone treści. Ludzie widzący, kiedy spojrzą na twarz jakiegoś człowieka, kiedy zobaczą jego uśmiech, wiedzą czy można z nim nawiązać kontakt, czy lepiej omijać z daleka. Jeżeli człowiek widzący przebywa z osobą znajomą, od razu wie, jak ta osoba reaguje na różne sytuacje, zanim swoje odczucia ubierze w słowa. Często jednak nie ma takiej potrzeby, bo i bez tego od razu wiadomo, co o danym zdarzeniu myśli. 
Wszystko to nie jest dostępne niewidomym. Mogą oni starać się wyrównywać te braki przy pomocy innych zmysłów, np. słuchu. Jeżeli jednak niewidomy przebywa wśród osób widzących i żadna z nich nie mówi, nic nie wie, mimo że pozostali uczestnicy spotkania zauważyli coś interesującego, niezwykłego, bulwersującego czy miłego i bez słów ustaliły, co o tym myślą. 
Trudno nawet znaleźć klucz do tak zamkniętych drzwi, które zatrzasnął przed niewidomymi uśmiech. Trzeba tylko o tym wiedzieć i starać się pozyskiwać informacje innymi sposobami, z kontekstu rozmów, z brzmienia głosów, dźwięków z otoczenia. Nie będą to dokładne informacje i często można się pomylić. Ważne, żeby wiedzieć, że właśnie można błędnie ocenić jakąś sytuację, reakcję osób widzących, ich wzajemne stosunki i stosunek do niewidomego. Najważniejsze jest jednak, żeby niewidomy wiedział, że to bezsłowne porozumiewanie się nie jest skierowane przeciwko niemu. Jest to normalne zachowanie osób posługujących się wzrokiem. Oczywiście, może się zdarzyć, że wymiana uśmiechów będzie sposobem oceny zachowania czy wypowiedzi osoby niewidomej. Trzeba jednak ciągle pamiętać, że tak się może zdarzyć, ale nie jest to regułą. Jeżeli niewidomy będzie podejrzliwy i wszystko, czego nie zrozumie, nie stwierdzi przy pomocy innych zmysłów, będzie uważał, że jest skierowane przeciwko niemu, zabarykaduje się w dobrze zabezpieczonej twierdzy. Za tymi zamkniętymi wrotami będzie czuł się bardzo źle, będzie miał pretensje do ludzi i będzie siebie oceniał negatywnie. Będzie wymagał psychologicznej pomocy. 
 
Oczy 
 
Oczy, ileż w nich można wyczytać. Wyraz oczu i wzrokowy przekaz może zawierać różne treści i mieć różne odcienie i różne znaczenia. Wzrokiem można się porozumiewać, potwierdzić i zaprzeczyć, można przekazać zachętę, zaproszenie, można odpychać, wyrazić zgodę i odmówić, coś wskazać, ostrzec. Wyraz oczu może być smutny, radosny, szczery, otwarty, zimny, płomienny, ponury, twardy, łagodny, przyjazny, zdziwiony, nienawistny, zabójczy, bolesny, ekscytujący, triumfujący, przenikliwy, miłosny, figlarny, roztargniony, zamyślony, nieprzytomny. Oczy mogą być maślane, lśniące, zamglone, szeroko otwarte, nieobecne, okrągłe ze zdziwienia, pełne bólu, harde, uległe, pełne wyrazu, inteligentne, tępe i jakie jeszcze? Z oczu można wyczytać zrozumienie, pogardę, wyrzut, oskarżenie, życzliwość, zdumienie, serdeczność, niepewność, ugodowość, bojaźliwość, zapalczywość, łagodność, intrygę. Patrzeć można krzywo, bykiem, wilkiem, spode łba, spod oka, obleśnie, z wdzięcznością, z nadzieją, łakomie, zawistnie, wzrokiem można rozbierać. Oczy mogą ciskać błyskawice i pioruny, żeby wzrok mógł zabijać... Była nawet kiedyś posłanka, która kurwiki miała w oczach. A "czy te oczy mogą kłamać?" 
Właśnie, patrzenie w oczy jest wyrazem szczerości. Przeciwnie, uciekanie oczu w bok, spuszczanie oczu może świadczyć o wstydzie, o kłamstwie, o braku szczerości. 
Znowu mamy bogactwo treści przekazywanych bez słów. Jeżeli bez słów to i nie osobom niewidomym. One z takiego przekazu korzystać nie mogą. W towarzystwie, na zebraniu organizacyjnym, politycznym czy naukowym, niewidomemu umyka mnóstwo ważnych informacji. Czasami może się zdarzyć, że te informacje mają być dla niego niedostępne, skierowane przeciwko niemu, jego dotyczyć, ale to tylko czasami. Najczęściej ludzie zachowują się naturalnie i nic nie knują przeciwko obecnemu wśród nich niewidomemu. 
Są to prawdy obiektywne, ale nie zawsze są tak odbierane. Czasami niewidomy ma tendencję do podejrzliwości. Wówczas wszystko, czego z braku pozasłownych informacji nie może w pełni zrozumieć, będzie tłumaczył sobie w sposób dla siebie niekorzystny. Sam fakt istnienia pozasłownego przekazu zamyka przed niewidomymi wiele drzwi w kontaktach z ludźmi widzącymi. Jeżeli na te naturalne trudności nałoży się nieufność do ludzi, jeżeli niewidomy będzie tyflocentrykiem, jeżeli nie potrafi poruszać się w gąszczu informacji, z których tylko część jest dla niego dostępna, mamy solidne drzwi z wieloma różnymi zamkami. 
 
Porozumiewanie się słowne 
 
Wydawałoby się, że tu nie ma żadnych problemów, a jednak... 
Niewidomi tj. osoby, które urodziły się jako niewidome lub wzrok utraciły do piątego roku życia, nie posiadają dokładnych wyobrażeń otaczającego ich świata. Ich wyobrażenia wynikają z doświadczeń dotykowych, słuchowych, bólowych, zapachowych, smakowych, termicznych - słowem zdobytych wszystkimi zmysłami oprócz wzroku. A więc cechy otoczenia, które mogą być postrzegane wyłącznie wzrokiem są dla niewidomych nieuchwytne, nie istnieją. Oczywiście, wiedzą oni, że są kolory, ich odcienie, jakaś perspektywa, że przedmioty dalekie widać jako małe, ale co to oznacza? Czym jest kolor? Czym jest gra światła i cieni? Czym perspektywa? Takich wyobrażeń niewidomi nie posiadają. A więc część słów wypowiadanych przez osoby widzące, a także przez niewidomych, to puste dźwięki, które nie niosą zmysłowej treści. Rozumowo są one jakoś opanowane, ale to czysta teoria. 
Tak samo dużym utrudnieniem są słowa: tu, tam, obok, na itp. Słowom tym zwykle towarzyszą gesty, wskazanie ręką, głową, wzrokiem, a tego właśnie niewidomi nie postrzegają. 
Mogą natomiast w pełni korzystać z informacji zawartych w głosie osoby mówiącej. Po głosie łatwo rozpoznać płeć osoby mówiącej, chociaż równie łatwo jest się pomylić. Można poznać, czy mówi dziecko, czy osoba dorosła, czy stara, chociaż i to może być mylące. Można ocenić, czy ktoś mówi czule, czy ze złością, czy jest zdenerwowany, czy się uśmiecha, czy pochyla głowę i wiele innych. Nie jest to pewne źródło informacji, ale niewidomi na ogół opanowują umiejętność korzystania z nich i dobrze one im służą. 
Dodać należy, że i mówienie niektórym osobom niewidomym sprawia trudność, o czym nawet nie wiedzą. Zdarza się, że niewidomy mówi do kogoś i nie zwraca się do tej osoby, nie "patrzy" na nią. Zdarza się też, że niewidomy nie orientuje się, gdzie jest osoba, do której mówi. Używa wówczas tzw. głosu radiowego, wypełniającego cały pokój. Nie jest to miłe dla słuchacza, ale czasami trudno tego uniknąć. 
Jak widzimy, nawet słowne porozumiewanie się niewidomych z ludźmi widzącymi ma pewne ograniczenia. Nie są one jednak tak wielkie, jak te pozasłowne. 
 
Opisałem pozasłowne sposoby porozumiewania się między ludźmi. Pisałem o mowie ciała, o wyrazie twarzy i oczu oddzielnie. Wszystko to jednak funkcjonuje jako całość, jako pozasłowne przekazywanie i odbieranie informacji, bezsłowne porozumiewanie. Jak się wydaje, wykazałem wielkie znaczenie takich kontaktów międzyludzkich. Starałem się też wykazać, że są one naturalne. Jeżeli nawet w przytoczonych określeniach jest trochę poetyckiej przesady, nie można nie doceniać pozasłownego przekazu informacji i porozumiewania się ludzi. Myślę też, że wykazałem, iż twierdzenie dotyczące utraty przez niewidomych kontaktu ze światem rzeczy przy zachowaniu takich kontaktów ze światem ludzi, jest tylko częściowo prawdziwe. Stwierdzenie tego faktu jednak nie miałoby wartości, gdybym nie starał się poszukiwać kluczy do tak zamkniętych i zabezpieczonych drzwi. 
Pierwszym takim kluczem jest uznanie faktu, że porozumiewanie się pozasłowne ludzi jest czymś naturalnym i najczęściej nie jest skierowane przeciwko niewidomym. Uznanie tego faktu ułatwi orientację w delikatnej materii stosunków międzyludzkich. Ułatwi też poszukiwanie sposobów przezwyciężania trudności. 
Drugim kluczem i to uniwersalnym wytrychem jest przyjęcie prawdy, że w stosunkach międzyludzkich znacznie więcej zależy od osób niewidomych niż widzących, zwłaszcza z nieznajomymi. Osoby bliskie, członkowie rodziny, współpracownicy, dobrzy znajomi, przyjaciele - a to inna sprawa. Od nich można więcej wymagać, ale też niezbyt dużo. Bardzo trudno im zrozumieć możliwości osób niewidomych, charakter ich ograniczeń i sposobów radzenia sobie. Widzący ciągle we wszystkich sytuacjach posługują się wzrokiem, nawet tam, gdzie nie jest to potrzebne. Dlatego nie uświadamiają sobie i nie pamiętają, że niewidomi muszą postępować inaczej. Poza tym, jak już wspomniałem, niewidomi mają większą potrzebę i większe możliwości przemyśleń dotyczących swoich kontaktów z osobami widzącymi. Mają możliwości rozmów na ten temat z innymi niewidomymi, którzy mogą mieć odmienne doświadczenia i przemyślenia. Mogą wreszcie czytać prasę środowiskową i literaturę fachową. Oczywiście, wszystko to również mogą widzący, ale najczęściej nie odczuwają takiej potrzeby, a nawet nie wiedzą, że mają takie możliwości. Dla widzących niewidomi są czymś egzotycznym, może nawet interesującym, ale niezrozumiałym. 
Trzecim kluczem jest uświadomienie sobie własnych ograniczeń i ciągłe poszukiwanie możliwości ich pokonywania, konieczności poszukiwania metod społecznego bytowania tak, żeby jak najmniej ich zachowanie różniło się od zachowań członków społeczności, w której żyją. Muszą przy tym starać się wyławiać z otoczenia wszelkie sygnały, które umożliwiają orientację w sytuacjach społecznych przy ograniczonych możliwościach korzystania z pozasłownych sposobów porozumiewania się między ludźmi. Pewnie, że nie wszystko da się bez wzroku uchwycić i zrozumieć, ale trzeba się starać, żeby tego niemożliwego było jak najmniej. 
Pozasłowne informacje występujące w kontaktach międzyludzkich to również chrząknięcia, zmiana głosu pod wpływem emocji, dźwięk odstawianej szklanki czy picia wody, szuranie odsuwanych krzeseł, zmiana natężenia tła dźwiękowego przy otwieraniu i zamykaniu drzwi czy okien. Prawda, że to mało, ale lepiej mieć coś niż nic. Trzeba więc uczyć się korzystać z tego, co jest możliwe i nie przejmować się tym, co możliwe nie jest. Na ulicy niewidomy również nie korzysta z informacji wzrokowej, a mimo to jakoś sobie radzi. Żeby jednak było to możliwe, musi wiele się nauczyć. Tak samo w kontaktach z ludźmi konieczne jest gromadzenie doświadczeń, żeby w miarę orientować się w sytuacji, nie popełniać gaf i przede wszystkim nie przypisywać ludziom widzących złych zamiarów. 
Podałem trzy uniwersalne wytrychy, które mogą ułatwić otwieranie zatrzaśniętych drzwi przez pozasłowne porozumiewanie się ludzi widzących. Nie oznacza to, że wyczerpałem zagadnienie. Każdy musi sam poszukiwać, bo każdy żyje w nieco innych warunkach, spotyka nieco innych ludzi i różni się od innych ludzi, w tym niewidomych. Jeżeli będzie poszukiwał metod przezwyciężania trudności, z pewnością znajdzie klucze do niektórych zamków. Fakt, że nie do wszystkich, ale na to rady nie ma. 
Osoba niepełnosprawna pod wpływem rehabilitacji może stać się sprawniejsza niż była, bardziej samodzielna i zaradna, ale przecież nie przestanie być niepełnosprawna. Jeżeli pokona nawet tysiąc różnych problemów, z pewnością życie przyniesie jej tysiąc następnych. Rehabilitacja nie jest aktem jednorazowym, szkoleniem, które kończy się egzaminem i sprawa zakończona. Rehabilitacja jest procesem, który trwa przez całe życie i z tym musimy się pogodzić. Bunty, rezygnacje, zamykanie się w czterech ścianach i we własnym jestestwie nie przyniesie nic dobrego. Przeciwnie, wysiłek, wytrwałe dążenie do celu, zaradność, pomysłowość, wiara we własne możliwości może przynieść nadspodziewanie wiele dobrego, chociaż nie doprowadzi do przywrócenia wzroku. Może i to kiedyś będzie możliwe, ale obecnie trzeba żyć w takich warunkach, jakie mamy, a nie w takich jakie chcielibyśmy mieć. Przy takim podejściu, z całą pewnością, życie będzie łatwiejsze. 
 
aaa 
2.3. O ZWYKŁYCH I NIEZWYKŁYCH CZYNNOŚCIACH 
Zupy 
Zbigniew Niesiołowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Przed laty w III programie Polskiego Radia słuchałem wywiadu z panią ambasador Gwatemali w Polsce. W pewnym momencie ta pani zaczęła zachwycać się polskimi zupami. Stwierdziła, ze jest ich fanką, bo była w wielu krajach świata, lecz nigdzie tak pysznych zup nie jadła. Opowiadała, że przynajmniej raz w miesiącu wyjeżdża do ulubionego zajazdu i tam pałaszuje barszcz, żurek, kapuśniak, ogórkową, grzybową itp. 
Zastanawiałem się, dlaczego nasze zupy są takie wyjątkowe. I kiedyś tę zagadkę pomógł rozwiązać mój syn. Zna się on na gotowaniu, a jednocześnie jako technolog żywności potrafi analizować i rozpoznawać smaki. Kiedyś pochwalił się, że jadł pyszną tajską zupę pomidorową. Pytałem czym się różni od naszej. Jest ostro przyprawiona imbirem i zaciągnięta kokosową śmietanką - wyjaśnił. 
Mając takie informacje postanowiłem zrobić tajską zupę pomidorową na rodzinne przyjęcie. Kiedy waza wjechała na stół, zupa rozlana, pytam "no i jak tam?" - "bardzo smaczna, ale nie jest to zupa tajska, tylko polsko-tajska". Okazało się, że tylko we Włoszech i Polsce zupy robi się na wywarze z włoszczyzny. 
Domyśliłem się, że to jest ta tajemnica przesądzająca o wyjątkowości naszych zup. 
Przejdźmy więc do meritum. 
Za przykładem pewnego kucharza z restauracji w Kijowie zupy robię w kilku garnkach. W jednym gotuję włoszczyznę, w drugim przygotowuję bulion, a w trzecim przyrządzam te składniki, które decydują o rodzaju zupy. 
Włoszczyznę należy obrać, zalać niewielką ilością zimnej wody, tak by była ledwo przykryta i gotować ok. pół godziny. Pierwsze pięć minut gotujemy na maksymalnym płomieniu, a potem zmniejszamy go do minimum. Gdy włoszczyzna jest miękka, wywar przez cedzak przelewamy do kolejnego garnka. Włoszczyznę przekładamy do miski, by wykorzystać ją do sałatki. 
W kolejnym garnku gotuję jakiś rodzaj mięsa z dodatkiem przypraw: liście laurowe, ziele angielskie, po kilka ziaren różnego rodzaju pieprzu (biały, czarny, zielony, Cayenne), kardamon, suszone grzyby, majeranek, a nawet ziarnka jałowca. Jeżeli smak bulionu ma być bogaty, biorę kilka rodzajów mięsa: skrzydełka lub podudzia z kurczaka, kawałek wędzonego boczku bądź wołowiny. W przypadku zupy rybnej dwa lub trzy rodzaje ryb i koniecznie łeb karpia. Jeśli to ma być prosty bulion, wystarczy mięso z kurczaka. 
Ponownie zalewam zawartość garnka niewielką ilością zimnej wody i gotuję pod przykryciem w taki sam sposób. Gdy bulion jest gotowy, dolewam go przez cedzak do wywaru z włoszczyzny. Mięso po wystygnięciu i dokładnym obraniu z kości, ścięgien i skórek przekładam do miski z włoszczyzną, by dołożyć je do sałatki. 
W trzecim garnku równolegle gotujemy te składniki, od których zależy rodzaj zupy. A więc jakąś mrożonkę warzywną, grzyby, żur z ziemniakami pokrojonymi w kostkę, pomidory itp. Gotujemy w poprzednio opisany sposób od piętnastu do dwudziestu minut. Gdy składniki są miękkie, przelewamy je do garnka, w którym jest wywar z włoszczyzny i bulion. Połączone składniki doprowadzamy do wrzenia i próbujemy. Jest to moment newralgiczny, bo od tej oceny zależy dalsze przyprawianie zupy. Jeżeli nie jest słona, to trzeba ostrożnie małymi szczyptami dodawać sól i znowu próbować. Próbujemy w odstępach kilkuminutowych, bo sól musi się rozpuścić. W ten sposób unikniemy przesolenia. 
Bardzo ważne jest dodawanie cukru - najlepiej trzcinowego - do takich zup jak: pomidorowa, cytrynowa czy barszcz. Warto pamiętać o kostkach przyprawowych typu czosnkowa, pietruszkowa, majerankowa, grzybowa. Zupa powinna być gotowana kilka godzin przed podaniem, tak aby wszystkie składniki decydujące o smaku dokładnie się "przegryzły". Niekiedy zupę trzeba zagęścić - krem szparagowy czy pieczarkowy. Wówczas warto używać gotowych zasmażek. Do niektórych zup dodajemy również śmietanę albo mleczko kokosowe. 
Przepis na polsko-tajską zupę pomidorową. 
Składniki: 
- pęczek włoszczyzny, 
- puszka całych pomidorów bez skórki, 
- 4 podudzia z kurczaka, 
- wspomniane wyżej przyprawy z dodatkiem świeżego imbiru, 
- mała puszka śmietanki kokosowej. 
Pomidory rozdrabniamy blenderem, dodajemy pozostałe wywary i przyprawiamy na końcu śmietanką kokosową. Podajemy z ryżem długoziarnistym lub lanymi kluseczkami. 
Smacznego! 
 
 aaa 
 3. NAUKA, OKULISTYKA, UDOGODNIENIA, SPRZĘT I POMOCE REHABILITACYJNE 
 
aaa 
3.1. Kolejki do zabiegu usunięcia zaćmy - czy mogą być mniejsze? 
 
Źródło: WHC, RZ/Rynek Zdrowia 
Data opublikowania: 2013-09-16 
 
Na zabieg usunięcia zaćmy w Polsce pacjenci muszą czekać średnio 2,5 roku, a miejscami nawet do 6 lat. Na wysokim poziomie utrzymuje się również koszt zabiegu refundowanego przez NFZ. - Prywatnie zabieg można wykonać nawet do 40 proc. taniej - przekonują eksperci Fundacji Watch Health Care. 
Obecnie środki finansowe przeznaczane na refundację zabiegów w ramach NFZ, wystarczają na pokrycie zapotrzebowania zaledwie połowy oczekujących - twierdzą eksperci w oparcu o raport Central and Eastern European Society of Technology Assessment In Health Care (CEESTAHC) zrealizowany wraz z Fundacją Watch Health Care we wrześniu br. 
Jedną kluczowych przyczyn tej sytuacji jest cena zabiegu. Koszt usunięcia zaćmy w porównaniu np. do Węgier jest w Polsce dwukrotnie wyższy, a tylko nieznacznie niższy w porównaniu do Wielkiej Brytanii i na zbliżonym poziomie jak w Niemczech. 
Paradoksalnie, zabieg refundowany przez NFZ można wykonać taniej - miejscami nawet o 40 proc. - w polskich prywatnych klinikach. NFZ refunduje koszt jednego zabiegu do poziomu blisko 3 tys. złotych, w czasie, gdy niektóre prywatne kliniki wykonują go już za kwotę mniejszą niż 2 tys. złotych wynika z ustaleń ekspertów, na których powołuje się Fundacja Watch Health Care 
- Gdyby NFZ obniżył wycenę świadczeń zaledwie o 5 proc. i zwiększył liczbę zabiegów przeprowadzanych w trybie jednodniowym do 85 proc., oszczędności z tego tytułu wynosiłyby blisko 60 milionów złotych. To z kolei oznaczałoby możliwość przeprowadzenia ok. 21 tys. dodatkowych zabiegów rocznie - komentuje dr Krzysztof Łanda, założyciel Fundacji Watch Health Care. 
Tak wynika z nadesłanej do mediów informacji prasowej, według szacunków firmy badawczej Sequence, w tej chwili przeprowadzenie zabiegu w prywatnej klinice okulistycznej jest realną alternatywą dla około 10 proc. pacjentów. Można wykonać go już w ciągu 2-4 tygodni od pierwszej wizyty u okulisty, po przeprowadzeniu niezbędnych badań np. krwi czy dostarczeniu opinii o ogólnym stanie zdrowia od prowadzącego pacjenta internisty. 
Z raportu Sequence wynika, że w maju 2012 r. na zabieg usunięcia zaćmy ?w Polsce oczekiwało 368 tys. pacjentów. Jeżeli liczba wykonywanych rocznie operacji nie wzrośnie, Sequence prognozuje, że do roku 2020 kolejka powiększy się niemal trzykrotnie - do około 1 mln pacjentów. 
Zabieg usunięcia zaćmy najczęściej wykonuje się metodą emulsyfikacji, co oznacza, że trwa on kilka minut przy znieczuleniu miejscowym, więc przeważnie nie wymaga hospitalizacji - przekonują eksperci. W Polsce, zgodnie z przedstawionymi danymi, w latach 2010-2011 zdecydowana większość zabiegów - 84 proc. - przeprowadzona była w trybie hospitalizacji lub hospitalizacji planowej, natomiast tylko 16 proc. zabiegów wykonywanych było jako leczenie jednego dnia. - Gdyby zbliżyć się do standardów europejskich i 90 proc. zabiegów przeprowadzić w trybie jednego dnia, oszczędności wyniosłyby 38 mln zł, co pozwoliłoby przeprowadzić dodatkowo blisko 13 tys. zabiegów i tym samym skrócić czas oczekiwania - mówi prof. Zbigniew Zagórski, członek rady naukowej Fundacji WHC, specjalista w dziedzinie okulistyki prowadzący sieć prywatnych klinik chirurgii oka. 
 
aaa 
3.2. NFZ sugeruje wprowadzenie skierowań do okulisty i dermatologa 
 
 Źródło: NFZ/Rynek Zdrowia 
Data opublikowania: 2013-08-23 
 
 NFZ opublikował w piątek (23 sierpnia) analizę częstości korzystania przez pacjentów z poradni specjalistycznych w r. Przeanalizowano około 80 mln zdarzeń medycznych, które miały miejsce w poradniach specjalistycznych na terenie całego kraju. 
 
Analiza częstości porad bez skierowania 
 
Oceniano jakości opieki medycznej w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej (AOS) w aspekcie częstości korzystania przez pacjentów z porad lekarzy specjalistów. Dla wybranych zakresów (okulistyka, dermatologia), w których w rozkładzie częstości dominowała jedna lub dwie porady i do których pacjent nie musi posiadać skierowania, dokonano analizy szczegółowej. 
 Stwierdzono m.in., że w 2012 r. 66,4 proc. pacjentów poradni okulistycznych i 59,5 proc. pacjentów poradni dermatologicznych miało udzieloną jedną poradę w ciągu roku. Znacząca liczba pacjentów nie miała wskazań do leczenia w poradni specjalistycznej lub ich wizyta u specjalisty dotyczyła chorób o łagodnym i bezproblemowym przebiegu. 
W przypadku okulistyki znacząca liczba porad związana była wyłącznie z wadami wzroku lub dobraniem okularów (łącznie ponad 1,5 mln pacjentów), a w dermatologii dominowały porady związane z leczeniem trądziku pospolitego (350 tys. pacjentów) czy też zmian nie stanowiących żadnego zagrożenia poza niewielkim defektem kosmetycznym, takich jak np. brodawka łojotokowa (112 tys. pacjentów) czy wirusowa (215 tys. pacjentów). 
Na uwagę zasługuje fakt, że choroby weneryczne, dla leczenia których między innymi stworzono możliwość skorzystania z porady dermatologa/wenerologa bez skierowania, stanowiły/stanowią zdecydowaną mniejszość - jedynie około 0,14 proc. rozpoznań. 
W efekcie braku obowiązku posiadania skierowania do wymienionych specjalistów, z porad korzystali dużo częściej pacjenci ze schorzeniami niewymagającymi pomocy specjalistycznej, co przełożyło się na wydłużenie kolejek oczekujących i czasu oczekiwania na otrzymanie świadczenia przez pozostałe osoby. 
NFZ stwierdza w konkluzji, ze wyniki analizy potwierdzają konieczność wprowadzenia skierowań do dermatologa i okulisty, co Fundusz postulował już wcześniej. 
taką sugestią Funduszu nie zgadza się prezes Naczelnej Rady Lekarskiej Maciej Hamankiewicz. Według niego "NFZ nie ma uprawnień do prowadzenia polityki zdrowotnej, a propozycja miałaby służyć wyłącznie oszczędnościom dla funduszu". - Wprowadzenie skierowań do okulisty i dermatologa wydłużyłoby drogę chorego do tych specjalistów - podkreśla dr Hamankiewicz. 
Jego zdaniem "przedstawiona przez NFZ analiza to urzędnicze zestawienie, zaś tylko lekarz badający bezpośrednio pacjenta jest w stanie stwierdzić czy wizyta pacjenta była zasadna". 
- To, że wizyta była jednorazowa nie świadczy o jej bezzasadności, a wręcz przeciwnie, może świadczyć o skuteczności leczenia - uważa prezes NRL. 
 
 aaa 
3.3. Mówiące tablice na ponad 200 przystankach 
Piotr Tymczak 
 
 Źródło: "Dziennik Polski" 
 Data opublikowania: 2013-09-02 
 
Na przystankach tramwajowych rozpoczął się montaż elektronicznych tablic informacyjnych. Do końca przyszłego roku pojawi się ich 204. 
Nowe tablice wyposażone są w specjalny przycisk, dzięki któremu będą "mówić" o rozkładzie dla pasażerów niewidomych. 
- Do końca przyszłego roku tablice informacyjne znajdą się na 95 procentach przystanków w mieście - informuje Piotr Hamarnik z Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu. 
Do tej pory na przystankach zamontowano około 70 tablic, na których wyświetlane są godziny odjazdu tramwaju kursującego na danej linii, a także informacje o utrudnieniach. 
W piątek pasażerowie mogli obserwować, jak nowe tablice montowane są na przystankach przy ul. Dietla. Na tej ulicy, a także przy ul. Monte Cassino i Brożka trwa umieszczanie nowej partii tablic. 
Są one montowane w ramach projektu pod nazwą "Rozwój systemu zarządzania transportem publicznym w Krakowie". Jego koszt oszacowano na 47 mln zł, z czego 32,6 mln zł pochodzi z dofinansowania z Unii Europejskiej. 
W ramach projektu poza elektronicznymi tablicami na przystankach zostaną też zamontowane tablice z informacjami na temat aktualnych utrudnień i zmian w funkcjonowaniu komunikacji miejskiej. 
Projekt przewiduje również poszerzenie systemu obszarowego sterowania ruchem poprzez wprowadzenie priorytetu dla tramwajów. 
 
aaa 
3.4. Gorzów Wlkp.: taksówki dla niepełnosprawnych ruszyły w trasę 
 
Źródło: PAP/Rynek Zdrowia 
Data opublikowania: 2013-06-10 
 
"Bus-taxi" dla niepełnosprawnych to pomysł władz Gorzowa Wielkopolskiego na pomoc osobom niepełnosprawnym w poruszaniu się po mieście. Od poniedziałku (10 czerwca) dotowana przez miasto usługa jest dostępna dla mieszkańców. 
- Jest ona kierowana do niepełnosprawnych gorzowian, w pierwszej kolejności poruszających się na wózkach inwalidzkich i posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz osób przed 16. rokiem życa, , posiadających orzeczenie o niepełnosprawności - poinformowała rzeczniczka Urzędu Miejskiego w Gorzowie Anna Zaleska. 
Usługa wykonywana będzie przy pomocy samochodów dostosowanych do przewozu niepełnosprawnych, w tym na wózkach inwalidzkich. Osoba zamawiająca kurs poniesie jedynie część kosztów przewozu według ustalonego cennika, natomiast miasto dofinansuje pozostałą część i koszty dojazdu do klienta. 
Tego typu taksówkę będzie można zamówić telefonicznie lub drogą elektroniczną. 
Opłaty w zależności od liczby pokonanych kilometrów wahają się od 6 do 12 zł, w dni wolne są wyższe o 1 zł. Będzie można także wykupić abonament na dwa przejazdy dziennie, którego cena w zależności od okresu obowiązywania i strefy waha się od 50 do 180 zł. 
Taksówki kursują od poniedziałku do soboty w godz. od 6 do 22, a w niedziele i święta od godz. 7 do 15. 
Rzeczniczka dodała, że opiekun osoby niepełnosprawnej będzie korzystał z przewozu za darmo, a jego podopieczny nie poniesie kosztów przewozu podręcznego bagażu. 
 
aaa 
3.5. "Dostępność serwisów internetowych" - dobre praktyki dla wszystkich 
Tomasz Przybysz-Przybyszewski 
 
Źródło: dostepnestrony.pl/www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania na www.niepelnosprawni.pl: 2013-09-12 
 
Ile kosztuje stworzenie serwisu dostępnego dla osób z niepełnosprawnością? Jak osoby niewidome widzą zdjęcia? Czy wyszukiwarki internetowe są "niepełnosprawne"? Na te i inne pytania znaleźć można odpowiedzi w najnowszym wydaniu podręcznika "Dostępność serwisów internetowych - dobre rozwiązania w projektowaniu serwisów internetowych dostępnych dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności". 
Żarty się skończyły. Zgodnie z polskim prawem, do połowy 2015 r. wszystkie serwisy instytucji publicznych muszą być zgodne ze standardem WCAG 2.0. Podręcznik o dostępności powstał głównie z myślą właśnie o osobach odpowiedzialnych za serwisy internetowe tych instytucji. Nie strony, lecz właśnie serwisy - m.in. ta terminologiczna różnica jest w nim wyjaśniona. Autorzy tłumaczą oczywiście o wiele więcej. Robią to na tyle przystępnie, że nie trzeba być specjalistą z zakresu informatyki, by przyswoić przekazywaną wiedzę. 
Dla kogo jest ten podręcznik? 
Podręcznik jest adresowany zarówno do programistów, którzy nie mieli dotychczas kontaktu z kwestią dostępności, jak i redaktorów. Ci ostatni muszą wiedzieć, że nikt nie rodzi się z umiejętnością prawidłowego publikowania informacji w internecie, szczególnie w taki sposób, by nie wykluczać użytkowników niepełnosprawnych. Jednak autorzy udowadniają też, że błędem jest myślenie o dostępności jedynie pod kątem osób z niepełnosprawnością. Choć problemy w korzystaniu z internetu osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności stanowią sedno publikacji, autorzy przekonują, że poprawnie skonstruowane serwisy ułatwiają komputerowe życie nam wszystkim. 
 
Informacja o wydaniu 
 
Publikację napisali Dominik Paszkiewicz i Jakub Dębski w ramach realizowanego przez Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji oraz PFRON projektu "Wsparcie osób niepełnosprawnych w swobodnym dostępie do informacji i usług zamieszczonych w Internecie II", współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego. W ramach projektu prowadzone są audyty dostępności 300 instytucji, wsparcie tych podmiotów przez wykwalifikowanych audytorów i testerów z niepełnosprawnością, a także seminaria dla przedstawicieli instytucji z całego kraju, których serwisy internetowe poddawane są audytom. 
Czego uczy podręcznik? 
Autorzy poradnika poprowadzą więc za rękę redaktorów serwisów, przekazując im m.in. dziesięć złotych zasad redagowania tekstu i podkreślając, by zawsze rozwijać skrótowce i nie przesadzać z hermetyczną terminologią. Wyjaśnią też, czym jest wersja easy to read, a na przykładach zaprezentują, jak poprawnie formatować tekst, czym jest opis alternatywny (tzw. alt), jak linkować czy jak stworzyć dostępny plik PDF. 
Zarówno redagujący serwis internetowy, jak i jego twórcy dowiedzą się natomiast, że nie samą myszką nawiguje człowiek, nie tylko osoby niewidome nie znoszą CAPTCHA i jak ważna jest odpowiednia hierarchia nagłówków - dla wszystkich użytkowników. 
Programiści przekonają się, że zgodny ze standardami kod HTML wcale nie oznacza dostępności serwisu, choć jest jej fundamentem. Podręcznik może być początkiem przygody z dostępnością także dla programistów właśnie. W jego treści wyjaśniono większość dobrych praktyk, które uwzględniać powinni twórcy serwisów internetowych. 
W końcu osoby zarządzające witryną i zlecający jej tworzenie lub modyfikację dowiedzą się z publikacji, jak czytać wymogi prawne dotyczące dostępności oraz jak zamówić zgodny z nimi serwis. Wydrukowanych zostało 1500 bezpłatnych egzemplarzy podręcznika. Jego treść można także za darmo ściągnąć przez internet. Wersje podręcznika do pobrania znajdują się w dziale o II edycji projektu. 
Artykuł pochodzi z serwisu www.dostepnestrony.pl 
* 
Warto wspomnieć o bardzo pozytywnym odbiorze podręcznika w środowisku. Jacek Zadrożny, specjalista ds. dostępności serwisów internetowych, prowadzący uznany blog na ten temat www.informaton.pl, notkę nt. publikacji zatytułował: "Przeczytałem podręcznik "Dostępność serwisów internetowych" i zrobiło mi się smutno". Napisał m.in.: "(...) Ze smutkiem stwierdzam, że pomyliłem się, sądząc, że będzie on dobry. Jest on bardzo dobry, a przez to nie mam już motywacji, by pisać podobne rzeczy na własną rękę. (...)". Cała recenzja na blogu autora. 
 
 aaa 
 4. DOTKNĄĆ... 
 
aaa 
4.1. Dotykanie kultury 
Dorota Ziental 
 
Źródło: "Kontakt" 22/2013 
 
Kiedy człowiek widzący bierze do ręki książkę i zaczyna czytać, w wyobraźni widzi opisywane na jej kartkach obrazy. Wie, jak wyglądają jej bohaterowie oraz sceneria, w której toczy się akcja 
 -	tworzy swoją indywidualną wizję czytanej książki. Wracając myślami do przeczytanej powieści, ma przed oczami stworzone wcześniej obrazy. To właśnie je wciąż żywo pamięta, nie zaś czarny druk na białym tle. 
 
 Wraz z moim narzeczonym jesteśmy osobami ociemniałymi, czyli takimi, które straciły wzrok. U każdego z nas nastąpiło to około sześć lat temu. Po utracie zdolności widzenia, kiedy oglądamy film, sztukę w teatrze, wystawę w muzeum lub kiedy po prostu rozmawiamy, dokładnie widzimy rozgrywaną akcję, wyobrażamy sobie wszystkie postacie, tło wydarzeń, a także poszczególne elementy danej sceny. Analogicznie do obrazów, które tworzy w swojej wyobraźni osoba widząca podczas lektury, my widzimy absolutnie wszystko. Dotyczy to także wszelkiego rodzaju sztuki. 
 Częściej niż statystyczny Polak 
 
Według zasad współczesnego świata widzieć oznacza wiedzieć. Osoba pozbawiona możliwości widzenia, a więc także obserwowania, w oczach ogółu jest z definicji wykluczona z życia kulturalnego. Zgodnie z jednym z krzywdzących stereotypów, człowiek niewidzący nie chodzi do kina, nie ogląda telewizji, a już na pewno nie bywa w teatrze czy muzeum, bo po prostu nie ma po co do nich chodzić. To przekonanie niemające nic wspólnego z rzeczywistością. Razem z narzeczonym bywamy w najróżniejszych przybytkach kultury co najmniej raz w miesiącu. Statystyczny Polak wybiera się do nich kilkadziesiąt razy rzadziej. 
Uczestnictwo w kulturze poszerza nasze horyzonty myślowe, pobudza wyobraźnię do twórczej pracy, wzbogaca nas i najzwyczajniej w świecie urozmaica nasze życie. Dlatego tak chętnie bierzemy udział w spektaklach teatralnych, projekcjach filmów oraz chodzimy na wystawy sztuki. W ten sposób dostarczamy swojej wyobraźni wciąż nowych obrazów, dzięki którym postrzeganie otaczającego nas świata jest stale odświeżane i twórczo modyfikowane. Podobnie jest z czytaniem książek. Z moich obserwacji dość specyficznego środowiska ludzi z dysfunkcją wzroku wynika, że osoby te wręcz pochłaniają wszelką literaturę. I to z podobnych przyczyn, dla których my chodzimy do kina, teatru czy muzeum. 
Czego osoba niewidoma nie może zobaczyć - może dotknąć, czego nie może poczuć na własnej skórze - może usłyszeć, o ile zostanie jej to opowiedziane. Osoby niewidome coraz częściej uczestniczą w życiu kulturalnym miast, zawstydzając instytucje, które nie są przygotowane na ich przyjęcie. 
Okazuje się, a wynika to także z mojego doświadczenia sprzed utraty wzroku i po niej, że znacznie szybciej i wygodniej jest wysłuchać książki za pomocą czytników oraz specjalnych programów, niż przeczytać ją w tradycyjny sposób. Nasz wzrok prędko się męczy. Ponadto, do zwykłego czytania potrzebne jest także odpowiednie oświetlenie i właściwa pozycja ciała. Teraz gaszę światło, zakładam słuchawki, kładę się pod koc, a lektor swym aksamitnym oraz profesjonalnie modulowanym głosem szepcze mi do uszu tekst lektury. 
 
Dodatkowa ścieżka dźwiękowa 
 
Kluczową rolę w odbiorze kultury przez osoby niewidome odgrywa audiodeskrypcja, czyli werbalny opis treści wizualnych przekazywany osobom niewidomym i słabowidzącym. Właściwie napisana audiodeskrypcja pomaga odbiorcy z dysfunkcją wzroku zobaczyć to, czego sam dostrzec nie może - między innymi: inscenizację, scenografię, grę aktorską, kostiumy, a także barwy i oświetlenie. W kinie i	teatrze tekst audiodeskrypcji wpleciony jest pomiędzy dialogi aktorów. Audiodeskrypcja nie charakteryzuje znanych dźwięków i nie zdradza ani motywacji, ani zamiarów występujących postaci. Dobrze napisana, nie narzuca interpretacji emocji, ale pomaga je samodzielnie zrozumieć i	właściwie rozszyfrować. Tekst audiodeskrypcji słyszany przez niewidzącego odbiorcę nie wypełnia też każdej przerwy w dialogach i tym samym umożliwia jednoczesne wsłuchanie się w głosy aktorów, muzykę oraz efekty dźwiękowe. 
Z perspektywy osoby niewidomej najgorszy film to ten, w którym jest bardzo mało dialogów, jak choćby w "Winie truskawkowym" Dariusza Jabłońskiego. Wskutek tego, bez audiodeskrypcji obraz ten byłby dla nas zupełnie niezrozumiały, wręcz nużący, natomiast wzbogacony o dodatkową ścieżkę audiodeskrypcyjną, okazał się być przejmującą i	wzruszającą opowieścią. 
Bardzo często bywamy w kinie i teatrze. Ostatnio coraz częściej wybieramy jednak filmy i sztuki opatrzone audiodeskrypcją. Tylko wtedy mamy pewność, że zrozumieliśmy wszystko tak, jak należy. Oczywiście, oglądamy również filmy bez dodatkowej ścieżki, ale wtedy mamy świadomość, że coś, być może bardzo istotnego, nam umyka. W takich sytuacjach najczęściej prosimy kogoś widzącego o wyjaśnienia już po fakcie. 
 
Dotykanie 
 
Prowadzimy z Sebastianem prelekcje w szkołach na temat funkcjonowania osób niewidzących w przestrzeni publicznej, podczas których opowiadamy między innymi o naszym udziale w sferze kultury. Po jednych z takich zajęć dzieci podarowały nam własnoręcznie zrobione wypukłe laurki oraz wykonane z modeliny podobizny naszych psów. Ten sympatyczny gest uzmysłowił nam, że dzieci doskonale rozumieją, co jest ważne w przekazie kultury skierowanym do osób niewidomych. Te prezenty są dla nas rodzajem bardzo wyjątkowej sztuki. 
 Widzieć oznacza wiedzieć. Osoba pozbawiona możliwości widzenia, w oczach ogółu jest z definicji wykluczona z życia kulturalnego. 
 W muzeach i instytucjach kultury, oprócz audiodeskrypcji, coraz częściej pojawiają się odlewy z brązu - repliki oryginalnych zabytków oraz dzieł sztuki, które osoba niewidoma poznaje poprzez dotyk. Wciąż brakuje jednak tabliczek w alfabecie Braille'a z krótkim opisem danego obrazu, rzeźby lub instalacji. Zwłaszcza dla niewidomych od urodzenia lub wczesnego dzieciństwa - którzy zazwyczaj zaczynają naukę alfabetu Braille'a bardzo wcześnie, w odróżnieniu do osób ociemniałych w dorosłości - stanowiłyby one spore ułatwienie. 
Umożliwienie dostępu do kultury oznacza także dobre przygotowanie budynku pod kątem osób niepełnosprawnych. Bliski mojemu sercu jest problem otwarcia instytucji kultury dla osób niewidomych, które poruszają się z pomocą psów-przewodników. Zgodnie z zapisem nowelizacji "Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych", mają one prawo przebywać wraz ze swoim niewidomym właścicielem we wszystkich budynkach użyteczności publicznej, w tym również w obiektach szeroko pojętej kultury. 
Osoby niewidome często poruszają się w towarzystwie specjalnego asystenta, członka rodziny lub widzącego przyjaciela, i tym samym rzadko potrzebują pomocy kompetentnego przewodnika lub pracownika danej instytucji. Sporo osób niewidomych przychodzi jednak na wystawę czy do muzeum indywidualnie. Z myślą o	nich, warto zaplanować stałą pomoc przewodnika, który potrafiłby fachowo oprowadzić osobę niewidzącą po ekspozycji, wzbogacając treść audiodeskrypcji poszczególnych dzieł. 
 
Przed utratą wzroku byłam głucha 
 
Dla nas jako odbiorców, najbardziej interesujący jest teatr. Przebywając w nim mamy bowiem świadomość namacalnej obecności aktorów, którzy są na wyciągnięcie ręki. Teatr daje nam niepowtarzalną możliwość interakcji z twórcą. Przypominam sobie wyjątkową wizytę w teatrze lalek "Baj" na warszawskiej Pradze. Po spektaklu pod tytułem "Arszenik" aktorki wraz z lalkami wyszły do nas zza kulis, żebyśmy mogli dotknąć i tym samym lepiej wyobrazić sobie lalkowych bohaterów opisywanych w trakcie spektaklu przez tekst audiodeskrypcji. 
Wzrok jest dla człowieka najważniejszym zmysłem - około dziewięćdziesiąt procent bodźców dociera do nas za pośrednictwem oczu. Dlatego na ogół dopiero pozbawieni wzroku jesteśmy w stanie więcej doświadczyć za pomocą wyostrzonego słuchu, niezwykle czułego węchu, a także wrażliwego dotyku i wspomnianej już twórczej wyobraźni. Koncentrując się jedynie na patrzeniu, człowiek nie uświadamia sobie pewnych dźwięków, zapachy są mniej wyraziste, zaś dotyk zdaje się być stłumiony. Dobrym miejscem, w którym można przekonać się o sile oraz intensywności własnych zmysłów z wykluczeniem tego, rzekomo najistotniejszego - wzroku, jest "Niewidzialna Wystawa". Przez około godzinę goście tej wyjątkowej ekspozycji mają okazję wcielić się w rolę osoby niewidomej i z pomocą niewidzącego przewodnika zwiedzić świat absolutnych ciemności. Świat wszechobecnych dźwięków, zapachów i dotyku. 
 Na własnym przykładzie obserwujemy, jak zmieniło się nasze postrzeganie kultury przed i po utracie wzroku. Dawniej, po powrocie z teatru, pamiętałam właściwie wyłącznie wygląd sceny, stroje aktorów oraz, naturalnie, akcję sztuki. Teraz, poza tymi drobiazgami, które mam szansę poznać dzięki audiodeskrypcji, zapamiętuję również barwę głosu każdego z aktorów, zapachy wirujące w powietrzu (a nadmienię, iż każdy teatr ma swój unikalny zapach). Ponadto słyszę skrzypienie desek sceny, szelest kostiumów i wiele, wiele więcej. Przed utratą wzroku byłam na to zwyczajnie głucha. 
 Wyjście z roli odbiorcy 
 
W sferze kultury brakuje jednak warsztatów i programów, które pomagałyby osobom niewidomym w odkrywaniu własnego talentu i przyjęciu roli twórcy, nie zaś tylko świadomego odbiorcy. Mimo to staramy się wychodzić poza rolę biernych uczestników, pisząc autorski blog o otaczającej nas rzeczywistości z perspektywy naszych psów przewodników. 
Pomysł na naszego bloga powstał w trakcie jednego ze szkoleń dla organizacji pozarządowych, w których uczestniczył Sebastian, oczywiście w towarzystwie nieocenionego Rolla, jego psa-przewodnika. Jedna z uczestniczek, będąca pod wrażeniem duetu i	całej idei pracy niewidomego właścicielaz psem przewodnikiem, stwierdziła, że chętnie by o tym poczytała i z przyjemnością poznałaby myśli samego psa wraz z jego rozumieniem świata. Tak zaczęła się nasza przygoda z blogiem, który stał się dla nas formą wirtualnego pamiętnika: miejscem, w którym możemy utrwalać to, co dla nas ważne i warte zapamiętania. Dzięki osobliwej perspektywie, nasz blog jest lekturą pełną optymizmu, tak charakterystycznego dla większości czworonogów, zarazem jednak skłaniającą nas do refleksji nad samym sobą. 
Ostatnio pracowałam także jako konsultantka przy powstawaniu filmu"Imagine" w reżyserii Andrzeja Jakimowskiego, opowiadającego o losach uczniów ośrodka dla osób niewidomych w Lizbonie. Mój udział w tym przedsięwzięciu polegał na uwiarygodnieniu aktorskim oraz psychologicznym postaci ociemniałej Evy. Mój narzeczony uczestniczył natomiast w projekcie realizowanym przez Artura Żmijewskiego, podczas którego niewidomi artyści i amatorzy przedstawiali na płótnie swoje wyobrażenie świata. 
Wśród ludzi z dysfunkcją wzroku jest wielu znakomitych oraz cenionych twórców kultury: pisarzy, poetów, rzeźbiarzy, muzyków, wreszcie piosenkarzy. Ikoniczne już przykłady to rzecz jasna Stevie Wonder, Ray Charles czy Andrea Bocelli. I nie ma w tym absolutnie nic nadzwyczajnego. To całkiem naturalne, że w populacji osób z uszkodzeniem wzroku trafiają się wybitne jednostki, tworzące najróżniejsze gatunki sztuki. Na tej samej zasadzie można spotkać w tym środowisku znakomitych matematyków, psychoterapeutów, lingwistów oraz przedstawicieli innych dziedzin. Jedynym, wspólnym mianownikiem łączącym tych ludzi jest niewidzenie. Z drugiej strony, przekonanie, że bez wzroku człowiek automatycznie staje się wspaniałym muzykiem z powodu swojego wyczulonego słuchu lub może czynić cuda z gliną dzięki subtelnemu dotykowi jest niczym więcej, jak kolejnym stereotypem. Talent w mojej ocenie jest czymś wrodzonym. Brak sprawnego wzroku dla jednego będzie przeszkodą nie do pokonania, dla drugiego zaś motorem napędzającym twórcze działania. 
 
 aaa 
4.2. Dotknąć motoryzacji 
Barbara Zarzecka 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-09-19 
 
Niewidoma Beata wyskakuje z samochodu rajdowego i śmiejąc się głośno, mówi: "Chłopaki, prowadziłam auto! Jechałam 130 na godzinę! Ale frajda!". Dla niej i 20 innych uczestników akcji "Niewidomi za kierownicą", zorganizowanej przez Stowarzyszenie S1 Doskonalenie i Rozwój Wyczynowych Technik Jazdy Samochodem, 9 września br. był dniem, który zapamiętają na całe życie. 
- Pierwszy raz prowadziłem auto z automatem, pierwszy raz kierowałem limuzyną, no i po raz pierwszy kobieta udzielała mi fachowych rad, jak śmigać po zakrętach - emocjonuje się słabowidzący Darek, który ma prawo jazdy, ale od kilku już lat nie może z niego korzystać. 
Łukasz, który choruje na barwnikowe zwyrodnienie siatkówki, tylko raz w życiu siedział za kierownicą. - Żona pozwoliła mi kiedyś poprowadzić Fiata Uno, ale w porównaniu z tym, co dziś przeżyłem, to się zupełnie nie liczy - mówi. 
Tu miał możliwość przejechania się aż dziewięcioma samochodami: rajdowym oplem calibrą, dodgem chargerem (rocznik 1971), dodgem coronetem (rocznik 1973), fordem escortem w wersji cabrio, fordem mustangiem (rocznik 1966), hondą prelude (rocznik 1988), chevroletem aveo, subaru foresterem oraz 9-metrową limuzyną marki Lincoln. 
Wśród wozów treningowych można było zobaczyć m.in. pojazdy produkowane przez NORMCAR Street Custom Garage, producenta klasycznych samochodów amerykańskich. Auta tej firmy od wielu lat zdobywają nagrody w przeróżnych międzynarodowych konkurencjach. Znane są z niepowtarzalnego wyglądu i perfekcyjnego wykonania. Swoich"perełek" użyczyli również reprezentanci Fundacji American Old Polska, Klubu Hondy Prelude III generacji oraz prywatni kolekcjonerzy. 
Akcja była dla osób niewidomych szansą na poznanie wielu aut 
Akcja "Niewidomi za kierownicą" była szansą na poznanie od środka aż dziewięciu aut. 
 
Wymiana doświadczeń 
 
- Jest to prezent od kierowców, którzy na co dzień jeżdżą po ulicy, dla tych, którzy kierowcami mogli stać się tylko na terenie zamkniętym, wyłączonym z ruchu. Jest to też sposób integracji, zrozumienia innych ludzi, rozpoznania ich potrzeb, możliwości, ich postrzegania świata - mówi Arkadiusz Nowikow, prezes Stowarzyszenia S1. 
Okazało się, że pilotowanie niewidomych kierowców było dla widzących niezwykłą lekcją. - Ludzie, którzy udostępniają samochody dużo dzisiaj przeżyli. Są zadowoleni, że mogli dać coś od siebie innym. Jestem pod wielkim wrażeniem tego, jak odnoszą się do osób niewidomych, pomagają wsiąść, tłumaczą, wykazują wielką cierpliwość, nawet jak ktoś popełni błąd. Przecież do tej pory nie mieli większego doświadczenia z niewidzącymi - stwierdza Arkadiusz Nowikow. 
 
Wśród prezentowanych aut nie zabrakło kultowych dodgey 
 
Właściciele aut z prawdziwą pasją opowiadali o swoich "perełkach", pokazywali ich największe walory, mówili, co jest najtrudniejsze w prowadzeniu ich pojazdu. Po krótkim instruktażu odprowadzali osobę z dysfunkcją wzroku na miejsce kierowcy, a sami siadali obok i pilotowali. - Fenomenalnie steruje się samochodem, siedząc z prawej strony, obok osoby niewidomej. Kierowcy niewidomi, tak jak wszyscy ludzie, różnie zachowywali się za kierownicą. Jedni jeździli trochę wolniej, ostrożniej, drudzy byli bardziej wyrobieni i chcieli przycisnąć. Ale u wszystkich było widać, że sprawia im to frajdę i to było zaraźliwe - opowiada Bartłomiej Bernaś z Fundacji American Old Polska. - Dla niektórych dzisiejsza impreza to spełnienie marzeń. Żadne pieniądze nie dadzą takiej satysfakcji - dodaje. 
Wszystkie osoby, firmy i instytucje przyłączyły się do realizacji tego przedsięwzięcia charytatywnie. Również właściciele Ośrodka Doskonalenia Techniki Jazdy "Moto Park Ułęż" udostępnili swój teren nieodpłatnie. - Osoby, które przyczyniły się do zrealizowania tego odważnego pomysłu, w dodatku zupełnie non-profit, udowodnili, że są ludźmi otwartymi, że nie boją się tego, co nowe, nieznane - mówiła jedna z uczestniczek. - Wielkie dzięki, spełniliście nasze marzenie! - dodała z promiennym uśmiechem. 
 
Jednodniowy kierowcy 
 
Prędkość, jaką rozwijały osoby z dysfunkcją wzroku, była dostosowana do warunków byłego lotniska, na którym położony jest "Moto Park Ułęż". Zazwyczaj wahała się od kilku do kilkudziesięciu kilometrów na godzinę, ale na dwukilometrowej prostej właściciele samochodów pozwalali rozpędzić się nawet do 180 km/h. Oprócz panowania nad kierownicą niewidomi musieli robić wszystko to, co zazwyczaj robi osoba siedząca na lewym fotelu: zmieniać biegi, kręcić ósemki, zawracać, parkować. 
Ten niecodzienny trening był dla nich także okazją, by zajrzeć pod maskę, zgłębić wiedzę na temat motoryzacji, poznać elementy budowy pojazdu. - Teraz będę mógł w pełni uczestniczyć w rozmowach z osobami widzącymi, będę wiedział, o czym mówią - cieszy się słabowidzący Robert, który w swojej rodzinie i bezpośrednim otoczeniu nie ma zbyt wielu kierowców. 
On i pozostali uczestnicy akcji mogli również dokładnie obejrzeć bolid skonstruowany przez studentów Politechniki Warszawskiej, który znany jest z najlepszego czasu okrążenia na torze F1 Silverstone w międzynarodowych zawodach Formuła SAE. 
Wszyscy uczestnicy, którzy nie mieli żadnych przeciwwskazań medycznych do takich działań, na własnej skórze przekonali się, jak ważne jest zapinanie pasów. Uświadomiły im to symulator zderzeń, który udostępniła żandarmeria wojskowa, oraz symulator dachowania przywieziony do Ułęży przez Instytut Transportu Samochodowego. - Każdy kierowca powinien przejść próbę na tych symulatorach. To daje duże wyobrażenie o tym, co dzieje się z człowiekiem podczas wypadku - zgodnie twierdzili uczestnicy. 
Uczestnicy poznali także budowę silnika. 
Podczas imprezy odbyła się też próba sprawnościowa. Niewidomi kierowcy mieli wytyczoną trasę, po której musieli sprawnie przejechać - słuchając instrukcji pilota i manewrując między pachołkami. Wszystkim udało się to perfekcyjnie. Każdy z uczestników w nagrodę otrzymał gadżety motoryzacyjne, które ufundowała firma Achtel Sp. z o.o. - dystrybutor produktów Mobil 1. 
W akcję włączyła się również Niewidzialna Wystawa. Jej przedstawiciele przygotowali labirynt dla wszystkich osób pełnosprawnych, które tego dnia pojawiły się w parku motoryzacyjnym, by kibicować "jednodniowym kierowcom". 
Patronat medialny nad imprezą objął portal internetowy www.niepelnosprawni.pl, serwis www.motofakty.pl oraz magazyn "Pochodnia". Relacje filmowe przygotowały: Internetowa Telewizja Lublin oraz TVN Turbo. 
 
 aaa 
 5. ROZMOWA MIESIĄCA 
Z Grzegorzem Kozłowskim rozmawia Stanisław Kotowski (cz. 3/4) 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 S.K. - Wcześniej opowiedział Pan o zdobywaniu wykształcenia i o pokonywanych przy tym trudnościach. Rzeczywiście w Pańskiej sytuacji kończenie kolejnych szkół z Uniwersytetem Warszawskim na końcu nie było łatwym zadaniem, nie stąpał Pan po różach. Myślę, że na podkreślenie zasługuje Pański stosunek do wszystkich osób, które udzielały Panu pomocy. Nie każdego stać na taką wdzięczność. 
Teraz mamy młodego, głuchoniewidomego człowieka po studiach. I cóż ten młody człowiek robi? Gdzie szuka pracy? Gdzie ją otrzymuje? 
 
G.K. - Gdy kończyłem studia zacząłem rozglądać się za pracą. Nie miałem żadnej pewności, że ją znajdę. Rozpocząłem od kontaktu z biurem pełnomocnika ds. absolwentów Uniwersytetu Warszawskiego. Nie jestem pewien, czy tak to się wówczas nazywało, ale mniejsza o to - w każdym razie był to pełnomocnik dla wszystkich absolwentów, o pełnomocnikach ds. osób niepełnosprawnych na uczelniach nikomu się wówczas jeszcze nie śniło. Z Biura otrzymałem kontakty do kilku firm i instytucji, które poszukiwały informatyków po studiach. Byłem na kilku spotkaniach i rozmowach - początkowo albo ja nie wzbudzałem entuzjazmu u potencjalnych pracodawców, albo mi nie za bardzo odpowiadał zakres pracy, jaką miałbym wykonywać. 
Tak się złożyło, że w jednej z firm, konkretnie w Zakładach Radiowych im. Kasprzaka pracowała znajoma koleżanki z pracy mojego taty. Ta osoba właśnie odeszła jakiś czas wcześniej z ośrodka obliczeniowego i mniej więcej orientowała się w tym, co tam się robi, jakie mają zapotrzebowanie itp. Skontaktowała mnie z kierownikiem ośrodka. Poszliśmy na spotkanie z kierownikiem. Faktycznie dość pilnie szukali kogoś po studiach informatycznych. Większość programistów to byli ludzie po szkołach pomaturalnych - nieźli rzemieślnicy ale bez, że tak powiem, polotu programisty, projektanta rozwiązań całościowych, systemowych. Nie mieli wiedzy na temat różnych zaawansowanych technik programistycznych. Rozmowa była długa. Pokazałem, że jestem w stanie pisać samodzielnie bezwzrokowo na klawiaturze komputera - w sumie podobnej do klawiatury maszyny do pisania. Pokazałem, że jestem w stanie samodzielnie odczytać wydruk komputerowy za pomocą Optaconu. Zgłosiłem kilka pomysłów, w jaki sposób bym zaprogramował to czy tamto, jak bym widział rozwiązanie jakiegoś problemu. Na rozmowie był też Janusz Prejs, o którym wspominałem już wcześniej - zapewnił, że jest w stanie nauczyć mnie samodzielnie poruszać się po terenie firmy - Janusz był już wówczas instruktorem orientacji przestrzennej i poruszania się z białą laską. W rezultacie kierownik zdecydował, że "spróbujemy na 3 miesiące". A po trzech miesiącach decyzja była już jedna - kontynuacja współpracy, która trwała 10 lat. Obie strony były z siebie zadowolone. 
Jak już wspomniałem - początek mojej pracy przypadł na czas Solidarności, która w Zakładach Kasprzaka też była mocna, ale należała do tych bardziej umiarkowanych odłamów. Potem był stan wojenny, trudne chwile, stopniowe wychodzenie z niego. W mojej pracy, oczywiście, znowu kluczowym narzędziem był Optacon, a od połowy lat 80-tych uzupełnił go monokular. Generalnie zajmowałem się programowaniem i projektowaniem rozwiązań informatycznych na wyższym poziomie ogólności. Tworzyłem założenia programów, niekiedy pisałem ich fragmenty, ale najczęściej samo programowanie przechodziło do kolegów w zespole. 
 
S.K. - Dlaczego zmienił Pan tę pracę i przeszedł do PZN-u? 
 
G.K. - Pod koniec lat 80-tych rozpoczął się kryzys firmy. Na polski rynek wchodziło coraz więcej elektroniki rodem z Korei, Tajwanu itp., tamtejsze produkty były sporo tańsze choć niekoniecznie lepsze. "Gwoździem do trumny" było rozwiązanie Układu Warszawskiego - militarnego sojuszu państw Wschodniej Europy pod wodzą ZSRR. Połowa produkcji Zakładów Kasprzaka to był tzw. zakład specjalny, który zajmował się wyposażaniem w elektronikę radiową pojazdów wojsk Układu Warszawskiego - czołgów radzieckich itp. W ciągu kilku miesięcy firma "poszła na dno". Znowu rozglądałem się za pracą - znowu nie wszędzie mogłem znaleźć coś dla siebie, albo pracodawcy mnie nie chcieli, choć miałem dobre referencje od dotychczasowego pracodawcy. Nie mówiono tego wprost, ale myślę, że jednak również perspektywa współpracy ze mną, jako osobą ze złożoną niesprawnością, nieco odstraszała. 
Gdy upadał "Kasprzak", władze PZN dojrzewały zwolna do podjęcia decyzji o wprowadzeniu komputerów do pracy w biurze ZG PZN. Sprzyjającą koniunkturę wykorzystał właśnie Józef Mendruń - wpłynął na przyspieszenie procesów decyzyjnych u ówczesnego szefa PZN i tak niemal od razu po grupowym zwolnieniu pracowników ośrodka obliczeniowego w Zakładach Kasprzaka zostałem zatrudniony w PZN. Tu wspomnę, że już wcześniej pracowałem w PZN na 1/5 etatu - poczynając od listopada 1987 r., a więc przez niemal 3 lata pracowałem w PZN i na pełnym etacie w ZRK. 
Był to proces "przestawiania zwrotnicy w moim życiu". Jak się niebawem okazało - nie tylko w życiu zawodowym. To tu, w Dziale Tyflologicznym poznałem Renatę Niemczuk - moją obecną małżonkę - nasz kontakt, relacje, wzajemna sympatia, uczucie rozwijały się w tym właśnie okresie i w tym środowisku. W kilka miesięcy po zmianie miejsca pracy wzięliśmy ślub. 
 
S.K. - Do spraw rodzinnych jeszcze dojdziemy. Teraz proszę powiedzieć, czym zajmował się Pan w PZN? 
 
G.K. - Pracowałem w Dziale Tyflologicznym biura ZG PZN, poczynając od listopada 1987 do grudnia 2008 - w pewnym momencie w wyniku reorganizacji biura Dział Tyflologiczny przestał istnieć. Ja generalnie zajmowałem się sprawami głuchoniewidomych, w początkowym okresie również kwestiami komputerowymi. Byłem angażowany w pozyskiwanie funduszy, pisanie projektów, organizowanie i prowadzenie szkoleń, opracowywanie i przygotowywanie różnego typu publikacji. 
 
S.K. - Obecnie pracuje Pan w Towarzystwie Pomocy Głuchoniewidomym. Jest Pan Prezesem Zarządu Towarzystwa, ale o tym za chwilę. Teraz proszę opowiedzieć o swoim zatrudnieniu w TPG. Czy jest to praca na pełnym etacie? Na jakim stanowisku jest Pan zatrudniony? 
 
G.K. - Gdy toczy się nasza rozmowa, pełnię funkcję przewodniczącego Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym - od października 2004 r. Jest to funkcja społeczna. Obecnie jestem zatrudniony na pełnym etacie w biurze Towarzystwa jako specjalista ds. przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. To stanowisko odzwierciedla zagadnienia i problematykę, którą zajmuję się obecnie w ramach zatrudnienia. Być może niebawem nazwa i zakres tego stanowiska nieco się zmienią na bardziej pozytywną, adekwatną do obecnej rzeczywistości. Chodzi bowiem bardziej o to, by "włączać", a nie tylko "przeciwdziałać wykluczeniu", by działać na rzecz pełnej dostępności przestrzeni społecznej i publicznej dla osób głuchoniewidomych we wszystkich aspektach życia społecznego. Starając się o włączanie i dostępność dla głuchoniewidomych, zabiegam tak naprawdę o to dla osób niewidomych i niesłyszących. Dlatego współpracuję z osobami i podmiotami, które tą tematyką się zajmują. Wcześniej przez kilka lat byłem jednocześnie dyrektorem biura TPG, a jeszcze wcześniej - jego kierownikiem. 
Moje zatrudnienie w Towarzystwie datuje się od lipca 2007 r. Wcześniej działałem w TPG społecznie. Zakres prac, które wykonywałem zmieniał się w ciągu tych sześciu lat. Gdy byłem kierownikiem i dyrektorem musiałem wykonywać wszystkie zadania przypisane do tego stanowiska. Ponadto angażowałem się w pozyskiwanie funduszy, w tym przygotowywanie aplikacji o dotacje, prowadziłem szkolenia dla różnych kategorii uczestników. Przeważnie były to, jakbyśmy obecnie powiedzieli, szkolenia antydyskryminacyjne. Angażowałem się też w działania promocyjne i lobbingowe, np. w działania o prawne uznanie głuchoślepoty, uczestniczyłem też w pracach nad ustawą o języku migowym i innych środkach komunikowania się (wchodziłem w skład zespołu roboczego powołanego przez Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych). 
 
S.K. - To teraz porozmawiajmy o Pańskiej działalności społecznej. Proszę opowiedzieć, jak ta działalność wyglądała do czasu wyboru na prezesa TPG? 
 
G.K. - Zacząć wypada od opowiedzenia, przynajmniej w kilku słowach, historii powstania TPG, gdyż byłem w ten proces czynnie zaangażowany - należę do grona założycieli Towarzystwa. 
Wspomniałem wcześniej o tym, w jaki sposób zostałem zwerbowany do współpracy w działalności na rzecz głuchoniewidomych podjętej przez PZN. Po owej pamiętnej rozmowie z Józefem Mendruniem (w listopadzie 1984 r.) zorganizowany został we wrześniu 1985 r. pierwszy turnus dla 40 głuchoniewidomych z całej Polski. Odbył się w Jadwisinie nad Zalewem Zegrzyńskim. Wcześniej, w czerwcu tegoż roku uczestniczyliśmy obaj w pierwszej europejskiej Konferencji Głuchoniewidomych. To było niesamowite, bardzo inspirujące doświadczenie. Zobaczyliśmy "na własne oczy", funkcjonowanie osób z jednoczesnym uszkodzeniem słuchu i wzroku, gdy mają wsparcie tłumaczy-przewodników, gdy mają do dyspozycji sprzęt umożliwiający im komunikowanie się oraz dostęp do informacji. Zapragnęliśmy, aby polscy głuchoniewidomi mogli mieć tak samo. No, ale była bardzo długa droga do przejścia. 
W kolejnych latach PZN organizował jeden lub dwa turnusy dla głuchoniewidomych, najpierw tylko dorosłych, później również dzieci. Te turnusy to była z jednej strony forma wsparcia dla uczestników i jednocześnie szkoła dla kadry. Trzeba pamiętać o tym, że gdy zaczynaliśmy w Polsce działalność na rzecz głuchoniewidomych, nie było specjalistów do pracy w tej dziedzinie. Uczyli się podczas turnusów, przyjeżdżali zagraniczni specjaliści, tłumaczona była literatura. Dzięki tym działaniom w ciągu kilku lat ukształtowała się grupa specjalistów, najbardziej świadomych i zrehabilitowanych głuchoniewidomych, członków ich rodzin, pracowników PZN i PZG. 
Przekonaliśmy się, obserwując również doświadczenia zagraniczne, że rozwój specyficznych usług dla głuchoniewidomych, reprezentowanie ich interesów, zabieganie o ich prawa wymaga utworzenia odrębnej, wyspecjalizowanej organizacji. Tak narodziła się i dojrzała idea powołania Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym. Zebranie założycielskie odbyło się 19 października 1991 r. w Warszawie, w gmachu ZG PZN. Przewodniczącym został Józef Mendruń, a do Zarządu weszły osoby najbardziej zaangażowane w działania podejmowane na rzecz głuchoniewidomych przez PZN: Elżbieta Oleksiak, dr Tadeusz Majewski, Krystyna Klugiewicz. Również ja znalazłem się w pierwszym Zarządzie TPG. Znalazł się w nim również przedstawiciel PZG - Józef Hendzel - Sekretarz Generalny Związku, a także Wacław Kalinowski, Krystyna Klugiewicz, Sławomir Pawelec. Wśród założycieli byli głuchoniewidomi, wykładowcy ówczesnej Wyższej Szkoły Pedagogiki Specjalnej i inni, łącznie 35 osób. 
Od momentu powstania TPG pracowałem w Zarządzie społecznie i piastowałem funkcję wiceprzewodniczącego lub skarbnika. Uczestniczyłem w organizowaniu turnusów rehabilitacyjnych i szkoleń, w opracowywaniu publikacji, pozyskiwaniu funduszy, w działaniach promocyjnych - uczestniczyłem więc we wszystkim, co było konieczne. 
Oczywiście, nie działałem sam - przez cały czas tworzyliśmy zwarty zespół, któremu szefował Józef Mendruń, a trzon stanowiło kilka osób pracujących w Dziale Tyflologicznym, a później także osób zatrudnionych w TPG oraz osób współpracujących z Towarzystwem na co dzień. Taki układ utrzymywał się do jesieni 2004 r. Przez cały ten czas TPG uzyskiwało bardzo duże wsparcie ze strony Polskiego Związku Niewidomych, głównie organizacyjne, wynikające m.in. z faktu, że kilka kluczowych dla TPG osób pracowało w biurze ZG PZN, a siedziba organizacji znajdowała się w siedzibie ZG PZN. Taki układ miał wiele zalet i był o tyle uzasadniony, że zdecydowana większość podopiecznych TPG, a więc osób głuchoniewidomych, było członkami PZN. 
Wielkim ułatwieniem była możliwość korzystania z bazy lokalowej Związku, z jego ośrodków rehabilitacyjnych oraz innych zasobów organizacyjnych. Pomocą było stosowanie przez Związek preferencyjnych stawek za wynajem lokali. To zresztą był jeden z elementów ówczesnego podejścia władz Związku do wszystkich organizacji, które z niego wyrosły. TPG nie było tu wyjątkiem, choć może powiązanie obu organizacji było najsilniejsze z racji powiązań personalnych. 
Taki stan rzeczy miał jednak i mniej korzystne strony. Jedna z nich miała charakter wizerunkowy - trudno było niekiedy rozróżnić, określić, co dla głuchoniewidomych robi PZN, a co robi faktycznie TPG. Sami głuchoniewidomi kierowali nieraz swoje potrzeby, zgłaszali problemy nie do Towarzystwa, ale do Związku. Gdy natomiast kluczowe dla TPG osoby, z racji swojego zatrudnienia w PZN, musiały mocniej zaangażować się w pracę w Związku, cierpiały na tym interesy TPG. Jednocześnie w naszym zespole utrwalało się przekonanie o tym, że aktualny model jest najlepszy, najbezpieczniejszy, jedyny, bo daje gwarancję w miarę spokojnego, ustabilizowanego, przewidywalnego działania, stopniowego, choć powolnego rozwoju organizacji. Wszelkie pomysły o zmianie, np. choćby przeniesieniu siedziby TPG w inne miejsce szybko upadały, bo nie było pewności, czy uda się zdobyć pieniądze na opłacenie nowej siedziby, bo trudno było sobie wyobrazić, jak będzie wyglądała praca osób zaangażowanych jednocześnie w PZN i TPG. Ja również nie bardzo umiałem sobie wyobrazić taką zmianę w odniesieniu do siebie samego. Cały czas byłem przecież pracownikiem biura ZG PZN i niezależnie od tego, że dużo działałem w TPG, musiałem też pracować na rzecz mojego chlebodawcy. 
 
S.K. - Kiedy został Pan przewodniczącym Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym? 
 
GK - Przewodniczącym Towarzystwa zostałem w październiku 2004 r. Stało się to podczas VI Walnego Zebrania. Zastąpiłem na tym stanowisku Józefa Mendrunia. To był przełomowy, zwrotny moment w dziejach TPG. Wywołał wiele emocji, pretensji, również pod moim adresem. Bardzo to wszystko wówczas przeżywałem - to był bodaj najtrudniejszy okres w moim życiu. Musiałem i zarazem chciałem stanąć w opozycji do tych, z którymi wówczas najbliżej współpracowałem w TPG od początku jego istnienia, z którymi wspólnie Towarzystwo zakładałem, którym wiele zawdzięczałem - tak zwyczajnie, po ludzku. Dotyczy to w szczególności Józefa Mendrunia. Zmiana, która się dokonała, szczególnie sposób, w jaki to się stało, była szokiem, zaskoczeniem. Nic przeto dziwnego, że wywołało różne, również nerwowe reakcje. 
 
S.K. - Jak obecnie ocenia Pan tamte zmiany? 
 
G.K. -Patrząc na to wszystko z perspektywy czasu myślę, że taka radykalna zmiana była wówczas konieczna, i że musiała dokonać się tak, jak się dokonała - czyli "przez zaskoczenie". Przygotowując zmiany nie sądziliśmy, że pójdą one aż tak daleko. Zakładaliśmy, że dotychczasowy przewodniczący zostanie wybrany do Zarządu, być może nawet nadal będzie jego przewodniczącym. Chodziło głównie o wprowadzenie do nowego Zarządu "świeżej krwi", chodziło o zapoczątkowanie zasadniczych zmian w sposobie funkcjonowania organizacji. Liczyliśmy na to, że gdy w Zarządzie większość uzyskają zwolennicy tych zmian, będzie je można wprowadzać i TPG zacznie się rozwijać, zacznie odważniej wychodzić do regionów, podejmie nowe zadania. Myślę, iż dobrze się stało, że zmiana dokonała się tak dogłębnie. Dodam tak na marginesie: właśnie dziś, gdy to piszę, Kościół daje nam Słowo z Ewangelii, które mówi, że nie wlewa się do starego bukłaka młodego wina, bo i wino się rozleje i bukłaki zostaną zniszczone... I coś w tym jest, że właśnie dziś, gdy wracam myślami do tamtych wydarzeń, gdy zastanawiam się, jak je oceniać, jak o nich pisać to Słowo usłyszałem. 
 
S.K. - Czy jednak zmiany były rzeczywiście konieczne ? 
 
G.K. - W moim przekonaniu one były po prostu nieuniknione. Wspomniałem już o pewnego rodzaju marazmie, rutynie, zastoju takiej "małej stabilizacji". Zaczynaliśmy się trochę kręcić w kółko, robiliśmy to, co sprawdzone, o czym wiadomo było, że zadziała. Rósł autorytet przewodniczącego, poniekąd zasłużony, bo dzięki swojemu charyzmatowi, doświadczeniu, swoim umiejętnościom, kontaktom w różnych kręgach był w stanie wiele dla TPG i głuchoniewidomych zyskać. Jednocześnie jednak powiększał się dystans między "kilkuosobowym sztabem" a Zarządem i pozostałymi członkami TPG, jego współpracownikami, pojawiającymi się wolontariuszami. Ja byłem, można by rzec "między młotem a kowadłem", bo z jednej strony należałem do owego "sztabu", z drugiej jednak miałem bardzo dobry kontakt z osobami głuchoniewidomymi, specjalistami, wolontariuszami. Próbowałem być "łącznikiem", "pomostem", ale jednak może zbyt mało stanowczo artykułowałem nastroje i oczekiwania ludzi spoza "sztabu", ale z drugiej strony nie było to dla mnie takie proste. Jak wspominałem wcześniej - czułem się bardzo mocno związany, również emocjonalnie, z osobami ze "sztabu". Warto przypomnieć, że lata 2003 i 2004 to początek obowiązywania Ustawy o Organizacjach Pożytku Publicznego i o Wolontariacie, to też nasilenie się procesów decentralizacyjnych w funkcjonowaniu państwa. 
W TPG już pod koniec roku 2003 rozpoczął się intensywniejszy ruch emancypacji regionów, zaczęły powstawać lokalne grupy wolontariackie (inicjowaliśmy je wspólnie z Przemysławem Żydokiem), np. w Krakowie i we Wrocławiu. Jednocześnie liczna była już grupa doświadczonych tłumaczy-przewodników oraz specjalistów pracujących z głuchoniewidomymi. Dostrzegali oni, że działania TPG nie zawsze idą w parze z rzeczywistymi potrzebami beneficjentów. Jednocześnie nie widzieli oni przestrzeni do swobodnego artykułowania swoich propozycji zmian. 
Gdy zbliżał się termin VI Walnego Zebrania, stało się dla mnie jasne, że to ostatni moment na dokonanie zmian w sposobie funkcjonowania TPG, że determinantem tych zmian będzie zdecydowana wymiana w składzie Zarządu. Obawiałem się, że jeśli Walne Zebranie pozostawi istniejący układ, w praktyce będzie to oznaczało regres TPG - w wyniku odejścia tych, którzy mogli być nośnikiem zmiany. To oczywiście moja subiektywna ocena, mogę się mylić, rozumiem, że mogą być inne odczucia i oceny tego procesu. 
I jeszcze taka jedna refleksja. W TPG po owej "rewolucji" dokonanej jednak w wyniku jak najbardziej demokratycznego, tajnego głosowania, zarysowała się tendencja do uznania, że dopiero od tego momentu zaczynają się osiągnięcia i dokonania organizacji, że to, co robiono wcześniej było pomyłką. To dość typowe dla zmian rewolucyjnych - nie tylko w organizacjach pozarządowych. Cieszę się jednak, że ten nurt, to podejście nie sięgnął zbyt głęboko. Że już podczas kolejnego Walnego Zebrania osoby, które odeszły zostały uhonorowane tytułem członka honorowego TPG. W ten sposób organizacja uznała i potwierdziła niezaprzeczalne zasługi m.in. Józefa Mendrunia dla środowiska osób głuchoniewidomych w Polsce, dla TPG. 
 
S.K. - Tak rewolucyjne zmiany są zawsze bolesne. Rewolucje często krzywdzą ludzi.To taka ogólna uwaga, bo nigdy bliżej nie interesowałem się wewnętrznymi stosunkami w TPG. Nie mogę więc ich oceniać. Myślę, że oceny należą do członków Towarzystwa i do historii. My zajmijmy się teraźniejszością i może przyszłością. 
Jakie są największe problemy w pracy TPG? 
 
G.K. - Większość problemów, z którymi się borykamy jest bardzo podobna do tych, z jakimi mają do czynienia inne organizacje. A więc brak regularnego, systematycznego finansowania działań podstawowych - w naszym przypadku usług tłumaczy-przewodników, rehabilitacji podstawowej, aktywizacji i integracji społecznej oraz zawodowej. System grantowy (aplikowanie o dotacje w ramach konkursów ogłaszanych przez instytucje państwowe na różnym poziomie) bardzo często się w praktyce nie sprawdza - konkursy o dotacje stają się coraz częściej konkursami podobnymi do konkursów mających na celu wyłonienie Miss Polonia (bardzo przepraszam panie, jeśli poczuły się urażone tym porównaniem). 
Tak naprawdę nieraz ważniejsze jest to, w jaki sposób został napisany projekt, jakiego słownictwa użyto, do ilu kryteriów horyzontalnych i innych się odwołuje, na ile przystaje do oczekiwań i bardzo mądrych wytycznych określonych przez grantodawcę. Mało kogo przy tym obchodzi, czy podmiot składający wniosek będzie w stanie ten projekt z korzyścią dla beneficjentów zrealizować. A kiedy dochodzi do realizacji, to musi być wykonywany "co do joty", tak jak zapisano w projekcie. 
Pamiętam, jak zachłystywaliśmy się wprowadzeniem konkursowych procedur ubiegania się o fundusze w miejsce wcześniejszego rozdzielnictwa państwowego. Ten system jest dobry, gdy ma za cel wykreowanie rozwiązań autentycznie nowatorskich, gdy ma pobudzić kreatywność realizatorów, jeśli w wyniku realizacji projektów mają powstać rozwiązania modelowe, które potem będą realizowane. Obecnie łatwiej uzyskać grant np. na zawody spadochronowe dla niewidomych niż codzienną pracę rehabilitacyjną u podstaw - bo jest mało kreatywna, mało nowatorska, taka szara codzienność... 
Kolejna bolączka to rosnąca w zastraszającym tempie biurokracja - sprawozdawczość, wymogi dokumentacyjne itp. Już teraz w niektórych projektach na tą całą papierologię trzeba poświęcić połowę albo i więcej czasu realizacji projektu. Praca merytoryczna staje się coraz bardziej niepotrzebnym elementem w tej układance. Potwierdzają to choćby kontrole dokonywane przez grantodawców. Kontrolerów interesuje porządek w papierach i ich kompletność, bardzo rzadko zdarza się aby zainteresowali się rzeczywistymi rezultatami w wymiarze ludzkim, a więc korzyściami odniesionymi przez beneficjentów). No, może odrobinę przesadzam, ale tylko odrobinę. 
Naszym utrapieniem jest też decentralizacja funduszy i przeznaczanie coraz większej ilości pieniędzy na działalność organizacji pozarządowych do województw i powiatów. Osób głuchoniewidomych jest na szczęście mało - obecnie mamy w rejestrach ok. 2500 - łatwo policzyć, że przypada ok. 6 osób na powiat. Jakie projekty można realizować więc dla tak nielicznej grupy na poziomie powiatu, za lokalne pieniądze? Organizacje takie, jak PZN czy PZG mające kilkadziesiąt tysięcy członków, nie mają tego problemu. Nie ułatwia nam też pracy wciąż bardzo mała świadomość społeczna i wiedza na temat głuchoślepoty i ludzi głuchoniewidomych. Problemem jest fluktuacja kadr. Nierytmiczność w dopływie funduszy sprawia, że wsparcie musi być nieraz zawieszane. Sprawia to, że np. tłumacze-przewodnicy odchodzą i trzeba pozyskiwać oraz szkolić nowych. To niektóre, najbardziej dokuczliwe bolączki. Proszę mnie tylko źle nie zrozumieć, nie jestem przeciwnikiem procedur konkursowych. Uważam tylko, że powinien tu być rozsądny wymiar formalnej papierologii, a oprócz procedur konkursowych powinien istnieć jakiś system kontraktowania usług wsparcia podstawowego, monitorowanego i ocenianego pod względem efektywności i prawidłowości formalnej. 
 
S.K. - Rzeczywiście konkursowy system dofinansowywania, a nawet samo dofinansowywanie, zamiast finansowania, nie da się pogodzić ze zdrowym rozsądkiem nie mówiąc już o zaspokojaniu istotnych potrzeb rehabilitacyjnych osób niepełnosprawnych, zwłaszcza tak ciężko poszkodowanych jakimi są głuchoniewidomi. Cóż, tego nie zmienimy. Proszę więc powiedzieć, czy idea budowy ośrodka, podobnego do planowanego w Śródborowie, w tych warunkach ma szansę realizacji? 
 
G.K. - Myślę, że w obecnej sytuacji, przy aktualnych tendencjach i trendach, również za granicą - raczej nie. Wyraźnie odchodzi się od koncepcji tworzenia dużych, kosztownych w utrzymaniu, a zarazem segregacyjnych ośrodków. Bardziej efektywną zarówno ekonomicznie, jak i społecznie, formą wydaje się być tworzenie małych, wtopionych w lokalną strukturę społeczną skupisk osób z niepełnosprawnością, np. w formie mieszkań chronionych. Jest to niefortunna nazwa - używam jej, bo tak określają tę formę przepisy, bardziej adekwatną, docelową nazwą powinno być mieszkanie wspomagane. Oczywiście, nie chodzi absolutnie o ulokowanie osób z niepełnosprawnością w takim mieszkaniu i pozostawieniu ich samych na łasce i niełasce otoczenia. Muszą być zapewnione usługi wspierające, np. asystenta osoby niepełnosprawnej, terapeutów, rehabilitantów, trenerów pracy lub trenerów aktywności społecznej. Aby jednak o tej formie można było myśleć na serio, musi się sporo zmienić w przepisach, w sposobie dysponowania i wydatkowania pieniędzy przeznaczanych na wsparcie osób z niepełnosprawnością. Musi się zmienić mentalność osób niepełnosprawnych oraz tych, wśród których oni żyją. 
 
S.K. - Jak więc Pan ocenia obecne warunki działalności społecznej w porównaniu z tymi sprzed lat? 
 
G.K. - To chyba niedoprecyzowane pytanie, nie do końca wiem, jak je rozumieć. Jeżeli chodzi o wymiar, że tak powiem ludzki, czyli w tym przypadku o moją pracę społeczną, a więc wykonywaną bez wynagrodzenia, to praca społeczna staje się trudniejsza. Wymaga większego zaangażowania, większego nakładu pracy, większych kompetencji. Praca w zarządzie prężnie działającej organizacji realizującej różne złożone zadania, staje się niemal niemożliwa. Jak wiemy, praca w zarządzie jest bez wynagrodzenia, ale nie zaliczyłbym jej do wolontaryjnej. Uważam, że powinna być wynagradzana, gdyż jest zbyt odpowiedzialna, za dużo czasu pochłania - i to widzę też po innych członkach naszego Zarządu. Kiedy niektórzy członkowie Zarządu TPG podjęli absorbujące prace poza Towarzystwem, efektywność pracy Zarządu drastycznie zmalała. Członków nie stać na pracę społeczną. 
Jeżeli natomiast spojrzymy na warunki funkcjonowania organizacji pozarządowych, ruchów obywatelskich itp., to z przykrością muszę stwierdzić, że szczególnie w ostatnim okresie mam coraz bardziej dotkliwe poczucie, że strona społeczna, tak chętnie nazywana przez rządzących ważnym partnerem dla administracji jest po prostu ignorowana, traktowana jak przysłowiowe "piąte koło u wozu". W najlepszym razie traktowana jest jako coś, co ma usprawiedliwić, albo co gorsza - firmować działanie decydentów. 
Najbardziej dotkliwie odczułem to podczas pracy w grupie roboczej w ramach Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. W skład Rady powołane zostały 3 osoby niepełnosprawne reprezentujące organizacje zrzeszone w Forum Dostępnej Cyberprzestrzeni - reprezentowaliśmy w sumie środowisko osób z dysfunkcją wzroku, dysfunkcją słuchu oraz głuchoniewidomych. Naszym celem było czuwanie nad wdrażaniem zapisów tzw. ustawy medialnej, która określa ilości programów telewizyjnych z audiodeskrypcją, językiem migowym oraz napisami. Bardzo duży dyskomfort towarzyszył mi w relacjach z Biurem Pełnomocnika Rządu ds. osób Niepełnosprawnych oraz Komisją Sejmową podczas pracy nad Ustawą o Języku Migowym i innych Środkach Komunikowania się, czy w kontaktach z BON w związku z zabiegami o prawne uznanie głuchoślepoty. W niektórych momentach człowiekowi przestaje chcieć się reprezentować stronę i interes społeczny, postawa i arogancja decydentów bywa porażająca. 
Działalność organizacji też nie należy do łatwych i przyjemnych. Ot, choćby taki PFRON - wymaga od nich spełniania przeróżnych kryteriów, przestrzegania terminów, a sam nie przestrzega ustalonych przez siebie "reguł gry", czyli procedur, terminów itp. Gdy organizacja nie zwróci w określonym terminie niewykorzystanych środków, musi bulić karne odsetki, ale gdy Fundusz latami nie kończy rozliczać projektów (przez co naraża organizacje na wzrastanie odsetek od pieniędzy, które później zasądzi do zwrotu), albo gdy na czas nie przekazuje pieniędzy, to żadne karne odsetki go nie dotyczą. A to, że organizacja musi np. brać kredyt lub wstrzymywać inne swoje działania, aby finansować te, na które nie wiadomo, kiedy otrzyma środki z PFRON, to Funduszu nic nie obchodzi. 
Powstała właśnie Społeczna Rada Konsultacyjna przy Zarządzie PFRON (zostałem do niej powołany). Jest ona podwójnie społeczna, bo są reprezentanci organizacji społecznych i praca jej członków też jest społeczna, tak przynajmniej się na to zanosi. Ciekawe, czy uda się coś zmienić, mamy m.in. zajmować się procedurami. I rzeczywiście członkowie Rady przejawiają aktywność, nawet w czasie urlopów konsultowali proponowane harmonogramy i procedury przygotowywanego, kolejnego konkursu w ramach tzw. Żądań Zleconych. Fundusz deklarował, że na początku września konkurs zostanie ogłoszony, po czym, nie pierwszy już raz, nie dotrzymał swoich deklaracji i nie wiadomo, kiedy konkurs zostanie ogłoszony i jaki przyjmie kształt. 
 
S.K. - Na zakończenie części naszej rozmowy dotyczącej TPG proszę powiedzieć, jakie osoby kwalifikują się do głuchoniewidomych. Czy kwalifikacja ta jest podobna do tej, która dotyczy osób z uszkodzonym wzrokiem? Mam tu na myśli nazywanie niewidomymi osób, które zachowały użyteczne, czasami wcale niemałe możliwości widzenia. 
 
G.K. - To dość rozległy i wcale nie tak łatwy temat. Musimy pamiętać o tym, że w sensie formalnym głuchoniewidomi nie istnieją, tzn. nie istnieje taka, usankcjonowana w systemie orzecznictwa niepełnosprawność. Obecnie wyodrębniono i nazwano 12 niepełnosprawności, TPG zabiega od pewnego czasu o wprowadzenie 13-tej o symbolu 13-G. Na razie bez powodzenia, ale gdy mówię o tym (a mamy lipiec 2013), znowu pojawiają się jakieś widoki na załatwienie sprawy. 
I druga ważna uwaga - tym razem terminologiczna. Wiele już dyskusji się odbyło, wiele sporów ludzi poróżniło, bo termin "głuchoniewidomy" dosłownie oznacza człowieka, który jest głuchy i jest niewidomy, czyli nic nie widzi, nic nie słyszy. Tymczasem obejmujemy nim i tych, którzy coś tam widzą i nic nie słyszą, coś tam słyszą, ale nic nie widzą, no i takich jak ja, którzy coś tam widzą i coś tam słyszą. Ba, jest wielu takich, którzy widzą i słyszą dużo więcej niż ja, ale jednak są beneficjentami TPG. Co mamy z tym zrobić - czy mamy określać naszych beneficjentów terminem "niewidomo-słabosłyszącym", albo "słabowidząco-głuchym", czy wreszcie "słabowidząco-słabosłyszącym"? 
A jak nazwać organizację, która miałaby się tymi wszystkimi osobami zajmować? Tych wszystkich ludzi łączy fakt, że ich problemy, potrzeby są odmienne od spowodowanych samym uszkodzeniem wzroku czy słuchu. Te potrzeby i problemy nie są prostą sumą uszkodzenia wzroku i słuchu. Nie można tu mówić o kompensacji uszkodzonego wzroku przez słuch, jak w przypadku niewidomych, czy kompensacji uszkodzonego słuchu przez wzrok - jak w przypadku niesłyszących. Tak więc termin "głuchoniewidomy" stosuje się do wszystkich, którzy mają jednoczesne uszkodzenie wzroku i słuchu i wymagają stosowania określonych form wsparcia. To określenie funkcjonalne, zupełnie niemedyczne i niepasujące do naszego systemu orzeczniczego. A tak naprawdę powinniśmy jeszcze zastosować aspekt społeczny. Już dawno odkryliśmy, że definiowanie głuchoniewidomych w sposób medyczny nijak się ma do rzeczywistości funkcjonalnej osoby dotkniętej tą niesprawnością. Dlatego też z dużą nadzieją oczekujemy momentu, gdy wreszcie nasz system orzeczniczy odejdzie od klasyfikowania ludzi niepełnosprawnych na podstawie parametrów li tylko medycznych. Parametry medyczne mogą być punktem wyjścia, pewną bazą, ale nie jedyną i ostateczną determinantą. Na razie, jeżeli donator tego wymaga, aby beneficjentami były osoby z orzeczonymi stopniami niepełnosprawności, za głuchoniewidome uznajemy osoby z orzeczonym stopniem niepełnosprawności z tytułu uszkodzonego wzroku i dodatkowe udokumentowane uszkodzenie słuchu - rzadziej odwrotnie. Jedynie ok. 20 proc. głuchoniewidomych ma orzeczone oba rodzaje niepełnosprawności, a zdecydowana większość tylko jedną. Ja również w sensie orzecznictwa jestem tylko niewidomy. 
 
S.K. - No, nie są to łatwe sprawy. Z pewnością nie pomogę Panu ich rozwikłać. Jestem wielkim przeciwnikiem nazywania słabowidzących niewidomymi, gdyż jest to zupełnie inna jakość. Moim zdaniem słabowidzącym bliżej jest do ludzi widzących niż do niewidomych. To jednak inne zagadnienie. W przypadku głuchoniewidomych sprawa jest z pewnością trudniejsza. Sam problem językowy, tj. nazwanie tej kategorii osób niepełnosprawnych nie jest łatwym zadaniem. Niemniej uważam, że im większy stopień nasilenia niepełnosprawności, tym większe trudności w życiu codziennym, przy zdobywaniu wykształcenia, w pracy zawodowej i chyba w każdej innej sytuacji. 
 
G.K. - Tak, zgadzam się, że słabowidzący to nie to samo co niewidomy, że skala potrzeb, form koniecznego wsparcia - to dwie bardzo odległe od siebie sfery. Zresztą środowisko niewidomych próbuje sobie z tym radzić. Istnieje chyba kilkadziesiąt różnego typu organizacji, PZN nie jest tu monopolistą, i bardzo dobrze. Wiem, że powstawały też takie organizacje, które zrzeszają na przykład tylko i wyłącznie osoby niewidome i tylko na ich rzecz próbują działać. U nas też oczywiście zdecydowanie najtrudniejsza jest sytuacja osób całkowicie głuchoniewidomych, na szczęście jest ich garstka - w Polsce może kilkadziesiąt. Jednak nie do końca zgadzam się z opiniami, z którymi się niekiedy spotykam, że osoby z całkowitą dysfunkcją, obojętnie - wzroku czy słuchu, są w dużo trudniejszej sytuacji niż "resztkowcy". Gdy na przykład schodzę z gór widzę, że niektóre kamienie, na których muszę stanąć są jaśniejsze, a inne ciemniejsze. Interpretuję to zwykle tak, że ten ciemniejszy leży niżej, więc trzeba niżej postawić nogę, a jaśniejszy bliżej. A bywa na odwrót i stawy w kolanach boleśnie tą błędną interpretację odczuwają. I wtedy troszkę zazdroszczę całkowicie niewidomym, oni muszą zdać się na dotyk, na wyczucie różnicy poziomu kijkiem - kolana lepiej to znoszą. 
I taka druga refleksja z tym związana. Po wejściu w życie Ustawy o Języku Migowym i innych Środkach Komunikowania się zauważam, że w przestrzeni publicznej łatwiej jest funkcjonować osobom całkowicie głuchym niż osobom słabosłyszącym. Niemal każdy organizator imprezy czy konferencji stara się angażować tłumacza języka migowego. Słabosłyszący natomiast potrzebują innych środków wsparcia: pętli indukcyjnych, symultanicznego przekazu tekstowego itp. Przepisy na ten temat w zasadzie milczą, a i świadomość społeczna jest taka, że osobie słabosłyszącej wystarczy dać aparat słuchowy i wszystkie jej problemy niejako automatycznie zostaną rozwiązane. Trochę podobnie bywa ze słabowidzącymi. Niekiedy wydaje się, że wystarczą okulary, powiększalniki i co tam jeszcze, i po problemie - tymczasem nie do końca tak jest. Myślę, że nie powinniśmy szukać tego, co nas dzieli, co nas różni, ale jeśli chcemy jak najwięcej zyskać dla środowiska osób z niepełnosprawnościami, powinniśmy szukać tego, co nas łączy i o to zabiegać. Wiem, to jest strasznie trudne, nie będę się rozpisywał dlaczego, chyba dobrze o tym wiemy wszyscy. 
 
S.K. - Sądzę, że nikt rozsądny nie twierdzi, że osoby słabowidzące czy słabosłyszące nie mają żadnych problemów. Uważam jednak, że ich problemy są mniejsze i przede wszystkim inne niż osób całkowicie niewidomych, całkowicie głuchych, nie mówiąc już o całkowicie głuchoniewidomych. A ujmując rzecz nieco humorystycznie, to radziłbym zamiast zazdrościć niewidomym, iż nie widzą jaśniejszych i ciemniejszych kamieni, lepiej jest zawiązać sobie oczy czarną opaską, albo tylko je zamknąć. Pan, jeżeli zechce, kamieni może nie widzieć, a całkowicie niewidomy chociaż bardzo by chciał, to ich nie zobaczy. To jednak żart, a faktycznie każde możliwości np. widzenia, nawet bardzo znikome, są użyteczne, a jeżeli nawet nie, mają pozytywne psychologiczne znaczenie. 
Zostawmy jednak sprawy ogólne. Za miesiąc porozmawiamy o tych bardziej praktycznych, codziennych, życiowych, chociaż wcale nie łatwiejszych. 
 Dziękuję za dotychczasowe spotkanie z naszymi czytelnikami i do zobaczenia na łamach "Wiedzy i Myśli" za miesiąc. 
Stanisław Kotowski 
 
aaa 
 6. fORGANIZACYJNE, PRAWNE, PRAKTYCZNE, SPOŁECZNE I ŚWIADOMOŚCIOWE PROBLEMY 
 
aaa 
6.1. Przyczyny kryzysu organizacji działających w środowisku osób z uszkodzonym wzrokiem 
Aleksander Mieczkowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Zastanawianie się nad przyczynami kryzysu jest bardzo ważne, gdyż bez ich znajomości nie da się podejmować działań, których celem będzie przezwyciężenie trudności. 
Myślę jednak, że nawet bardzo dobre poznanie tych przyczyn, nie wpłynie na poprawę sytuacji. Jedną z przyczyn kryzysu jest bowiem zatracenie ducha społecznikowskiego przez elity środowiskowe, ich zasklepienie się w samozadowoleniu i obojętność na sprawy ogólne. Działacze największej środowiskowej organizacji czują się doskonale w obecnej sytuacji. Mogą niewiele robić, bo wytłumaczenie mają zawsze gotowe - brak pieniędzy. A jeżeli już są, zawsze można zorganizować imprezy integracyjne z udziałem niemal wyłącznie osób słabowidzących i szkolenia, które są potrzebne przede wszystkim ich organizatorom i osobom prowadzącym zajęcia. 
Trzeba przyznać, że nie istnieje system finansowania działalności na rzecz osób niepełnosprawnych, w tym niewidomych i słabowidzących. Istnieje tylko system dofinansowywania tej działalności, przy czym pozyskiwanie środków finansowych jest bardzo trudne, sformalizowane, a wymagania przy tym są często bezsensowne. Prawda jest taka, że dofinansowanie można uzyskać nie na to, co jest najbardziej potrzebne, tylko na to, na co sponsor w łaskawości swojej chce je dać. Dlatego organizacje działające w naszym środowisku nie mogą zajmować się tym, co jest najsłabszym niewidomym potrzebne. Chociaż może należałoby powiedzieć, że nie mogą łatwo zdobywać środków finansowych, a nie nauczyły się działać bez pieniędzy. Jest to jedna z bardzo ważnych przyczyn kryzysu. 
Moim zdaniem, jedną z ważniejszych przyczyn są skutki błędów popełnionych w głębokiej przeszłości. Mam tu na myśli dopuszczenie do faktycznego, chociaż nieformalnego, przekształcenia związku niewidomych w związek słabowidzących, w którym niewidomi są zaledwie tolerowani. Z tych skromnych możliwości działania, jakie jeszcze pozostały, korzystają w większości osoby słabowidzące, które nie zawsze czują więź i solidarność z niewidomymi. Przez takie postawy nie tworzą warunków uczestnictwa osób całkowicie niewidomych w imprezach integracyjnych, wycieczkach, rajdach, spotkaniach kulturalnych itd. Niewidomi nie czują się więc dobrze we własnym stowarzyszeniu i opuszczają jego szeregi. 
Za najważniejszą przyczynę kryzysu trzeba jednak uznać fakt, że np. PZN przestał być urzędem do spraw osób niewidomych, przestał być szafarzem dóbr wszelakich, najczęściej tylko z nazwy rehabilitacyjnych, przestał móc niemal cokolwiek. Niewidomi zapotrzebowanie na te dobra, na turnusy pseudorehabilitacyjne, na sprzęt rehabilitacyjny, na leczenie klimatyczne, zapomogi, renty socjalne itp. zaspokajają, o ile mogą je zaspokajać, w pcpr-ach, PFRON-ie i innych instytucjach. Najmniej mogą uzyskać w swoim stowarzyszeniu. 
Na domiar złego, legitymacja PZN-u nie jest już prawie nigdzie honorowana, jako dokument uprawniający do uzyskania świadczeń, ulgowych biletów - w sumie niczego. Jest jeszcze niewielkie pole posługiwania się nią, ale i to powoli się kończy. W niektórych miastach legitymacja PZN-u honorowana jest w komunikacji miejskiej. Jednak Rada Miejska Warszawy podjęła już uchwałę, w której nie przewidziano, że legitymacja ta jest dokumentem stwierdzającym uprawnienia do bezpłatnych przejazdów. Uprawnienia nie zostały cofnięte, ale do ich potwierdzenia niezbędna będzie legitymacja osoby niepełnosprawnej (tak zwana biała legitymacja) albo odpowiednie orzeczenie. Uchwała ta wejdzie w życie w dniu 1 kwietnia przyszłego roku i wtedy warszawscy niewidomi pewnie nie znajdą nic, do czego potrzebna jest im "Pezetenka". 
Pozostaje duże pole działania dla silnego stowarzyszenia niewidomych. Przede wszystkim powinien to być wpływ na proces legislacyjny, czyli czuwanie nad tworzeniem prawa i zabezpieczeniem w nim interesów osób niewidomych. Drugim takim terenem działania mogłoby być organizowanie systemu pomocy osobom, które w żaden sposób sobie nie radzą. A więc należałoby: 
a) organizować wolontariuszy, którzy mogliby pomagać niewidomym jako przewodnicy, lektorzy czy asystenci ułatwiający wykonywać prace, których niewidomi sami nie mogą wykonywać, 
b) organizować pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, np. sporządzanie dokumentów niezbędnych przy ubieganiu się o pomoc, pilnowanie, żeby wnioski niewidomych o przyznanie pomocy nie były zbyt łatwo odrzucane, 
c) wypełnianie niewidomym zeznań podatkowych, 
d) uświadamianie urzędnikom samorządowym, jakie są potrzeby osób niewidomych, 
e) organizowanie w lokalach klubów dyskusyjnych, kawiarenek działających bez zysku, warunków do spotkań i rozmów na różne tematy. 
Kolejnym, ważnym zadaniem mogłoby być informowanie niewidomych o przysługujących im uprawnieniach, warunkach uzyskania pomocy i o wszystkim innym, co wiąże się z funkcjonowaniem osób niewidomych. 
Z pewnością niektóre małe stowarzyszenia i niektóre jednostki organizacyjne wielkiego stowarzyszenia pracują dobrze i realizują część z wymienionych i innych, które są również potrzebne. Nie są to jednak praktyki powszechne, a powinny być. 
Moim zdaniem, niezmiernie ważna jest informacja. Żeby jednak informacji można było udzielać, niezbędni są działacze albo pracownicy, którzy mają doskonałe rozeznanie we wszystkich sprawach i potrafią o nich informować. Nie jest to łatwe zadanie, gdyż w prawie, w procedurach i możliwościach następują ciągłe zmiany. Z pewnością nie jest łatwo za nimi nadążyć, a już na pewno nie jest to łatwe dla słabowidzących, nie mówiąc nawet o niewidomych. 
Doceniając tę potrzebę w pierwszych latach obecnego stulecia "Biuletyn Informacyjny" wydawany przez PZN podjął się wypracowania systemu dostarczania jednostkom organizacyjnym PZN aktualnych informacji. Był to system polegający na ustaleniu kilkunastu grup tematycznych odpowiednio oznaczonych, a każda informacja wydrukowana była na odrębnej karcie. Umożliwiało to łatwe wyszukiwanie potrzebnych informacji i co może jeszcze ważniejsze, wymianę zdezaktualizowanych informacji na aktualne. 
Wyglądało to mniej więcej tak - na karcie oznaczonej numerem działu, np. 5 i numerem informacji, np. 8 oraz kolorem np. fioletowym była informacja dotycząca zasiłków pielęgnacyjnych. Jeżeli przepisy w tej sprawie ulegały zmianom, "Biuletyn Informacyjny" drukował nową informację na luźnej karcie oznaczonej tymi samymi numerami i tym samym kolorem co poprzednia. Karta ta była wkładana do najbliższego numeru miesięcznika i rozsyłana do wszystkich jednostek PZN oraz innych czytelników z prośbą o jej wymianę. Ponieważ nowy przepis opatrzony był datą, nie groziło pomylenie informacji. 
Podobne informacje dotyczyły komunikacji kolejowej, autobusowej, miejskiej, dofinansowań sprzętu rehabilitacyjnego, szkół działających w ośrodkach szkolno-wychowawczych i możliwości nauczenia się zawodu - w sumie kilkunastu grup tematycznych, a w każdej tyle kart z informacjami, ile ich było w danej grupie. Zawsze można było dokładać nowe, bez burzenia całego systemu. 
Przewidziano również działy, które powinny być opracowywane przez okręgi i koła dotyczące terenu ich działania. 
Wydawało się, że ten system ułatwi działaczom udzielanie informacji niewidomym, którzy jej potrzebują. 
Tak się jednak nie stało. Po pierwsze nie wszystkie koła PZN zadały sobie trud założenia przesłanych im segregatorów z twardymi, kolorowymi przekładkami i ich wypełniania. Po drugie w grudniu 2004 r. "Biuletyn Informacyjny" został zlikwidowany i sprawa umarła śmiercią tragiczną. Wprawdzie opracowane już informacje zostały wydane w formie książkowej, ale znaczna ich część, może większość, straciły aktualność, co uniemożliwia korzystanie z tej książki. Nie wiadomo bowiem, co jest aktualne, a co już nie. 
Poświęciłem sporo miejsca na opis systemu informacji wprowadzonej i prowadzonej przez kilkanaście miesięcy przez "Biuletyn Informacyjny", gdyż uważam, że była to ważna pomoc. Jeżeli nie była doskonała, można było ją udoskonalać, a została zlikwidowana. Tymczasem informowanie niewidomych, ociemniałych, słabowidzących oraz rodzin, w których są osoby z uszkodzonym wzrokiem o wszystkim, co ich dotyczy powinno być podstawowym zadaniem ogniw PZN-u. Jest to bardzo potrzebne i wymaga minimalnych nakładów finansowych. Niestety, nie wszyscy działacze to rozumieją. Chętniej zajmują się wycieczkami, imprezami integracyjnymi, okolicznościowymi spotkaniami itp., a wszystko to dla nielicznych, przede wszystkim słabowidzących. 
Trudno jest wyczerpująco opisać przyczyny kryzysu. Można jednak generalnie stwierdzić, że największe stowarzyszenie niewiele oferuje swoim członkom. Wielu z nich zastanawia się, po co im takie stowarzyszenie i wielu opuszcza jego szeregi. 
Podstawowym wnioskiem z tych rozważań jest stwierdzenie, że trzeba poszukiwać takich form działalności, które zaspokajają istotne potrzeby wielu członków, a nie tylko kilku czy kilkunastu procent osób zainteresowanych rozrywką. Zaspokajanie tych potrzeb jest również ważne, ale nie aż tak, jak tych, które mają żywotne znaczenie dla niewidomych i słabowidzących. 
Jeżeli środowiskowi działacze nie zrozumieją prostej prawdy, że to stowarzyszenie jest dla członków, a nie członkowie dla stowarzyszenia, kryzysu nie da się przezwyciężyć. PZN na przykład nie będzie już urzędem do spraw osób niewidomych, nie będzie miał stałego budżetu pochodzącego ze środków publicznych, a jego legitymacja nie będzie już miała rangi państwowego dokumentu. Konieczne jest wypracowanie metod działalności, która jest możliwa w obecnych warunkach, i która jest ludziom bardzo potrzebna. 
Za miesiąc zastanowimy się, jakie powinny być stowarzyszenia - duże czy małe. 
 
aaa 
6.2. E-podręczniki i niewidomi 
Beata Kawecka 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
W dniu 4 września br. w "Poranku TOK FM" minister Krystyna Szumilas zapowiedziała, że od września 2015 r. wprowadzonych zostanie do polskiego szkolnictwa 18 e-podręczników do 14 przedmiotów . Redaktor Tadeusz Mosz powiedział - "żeby elektroniczne podręczniki były atrakcyjne, muszą być multimedialne". 
Nie jest ważne czy podręczników będzie 18, czy tylko 12, ani to, czy zostaną one wprowadzone w 2015 r., czy w 2018 r. Ważna natomiast jest ta multimedialność, a także to, że z całą pewnością e-podręczniki zostaną wprowadzone do naszego szkolnictwa i nic tego zatrzymać nie może. 
Nasuwają się pytania: 
1) Ile tych multimedialnych treści okaże się niedostępnymi dla niewidomych uczniów, a ile trudnodostępnymi? 
2) Czy da się zrozumieć treść bez korzystania z tych multimedialnych uatrakcyjnień? 
3) Czy można coś zrobić, żeby ograniczyć utrudnienia, które z całą pewnością powstaną? 
4) Co się robi, żeby tych ograniczeń było jak najmniej? 
 
Łatwiej jest zapobiegać powstawaniu nowych barier, w tym przypadku edukacyjnych, niż je eliminować wówczas, kiedy już powstaną. E-podręczniki, z pewnością, będą wielkim ułatwieniem dla uczniów widzących. Jeżeli jednak sprawa zostanie zaniedbana, staną się utrudnieniem dla uczniów niewidomych w zdobywaniu wykształcenia. 
Nie wiem, czy władze stowarzyszeń działających w środowisku niewidomych podjęły niezbędne starania w tej sprawie. Mam nadzieję, że tak. Na wszelki wypadek jednak apeluję, żeby intensywnie się tym zajęły. 
Władze żadnego stowarzyszenia nie są kompetentne do wypracowania niezbędnych rozwiązań. Mogą natomiast i powinny wykorzystać do tego celu wiedzę i doświadczenia nauczycieli uczących niewidome dzieci i młodzież. Warto przy tym pamiętać o potrzebach uczniów słabowidzących. Ich potrzeby są inne niż uczniów niewidomych, ale nie są one mniej ważne. 
 
aaa 
6.3. Spotkanie obywatelskie osób wykluczonych - niewidomych i ociemniałych poświęcone włączaniu ich do uczestnictwa w kulturze i sztuce przy zastosowaniu różnych rodzajów audiodeskrypcji 
Zbigniew Niesiołowski 
 
 Źródło: Referat na Spotkanie Obywatelskie "De Facto" w Płocku 
Data spotkania: 2013-09-15 
 
Szacuje się, że w Polsce żyje około 200 - 300 tys. osób, którym poważna dysfunkcja wzroku utrudnia pełne uczestnictwo w kulturze i sztuce. Dotyczy to szczególnie takich dziedzin jak film, teatr, muzealnictwo, wystawiennictwo, architektura i media audiowizualne. Wśród tych osób około 15 tys. to niewidomi od urodzenia i ociemniali. Poza tym istnieje wiele defektów wzroku, które upośledzają widzenie na różne sposoby. Wynika z tego, że należałoby przygotowywać kilka różnorakich opisów audiodeskrypcyjnych dostosowanych do potrzeb i możliwości określonej grupy. Jednak na obecnym, początkowym etapie rozwoju audiodeskrypcji w naszym kraju byłoby to z wielu względów bardzo trudne. Dlatego w ramach kompromisu tworzy się jedną audiodeskrypcję adresowaną do tych, którzy są wykluczeni w najwyższym stopniu, a więc niewidomych i ociemniałych. 
Audiodeskrypcję (dalej AD) można zdefiniować jako technikę tłumaczenia obrazu lub akcji za pomocą słów, tak aby osoby niewidome i ociemniałe mogły jak najpełniej uczestniczyć w ich odbiorze. Przy czym opis ten musi być zwięzły, precyzyjny, jasny i obiektywny, a zarazem barwny i pobudzający wyobraźnię oraz fantazję. Audiodeskrypcja jest niejednokrotnie porównywana do poetyckiej sztuki haiku - jest to poezja bardzo zwięzła, oszczędnie operująca słowami i dążąca do tworzenia obrazu odzwierciedlającego stan jakiegoś fragmentu rzeczywistości. Przy czym chodzi również o uchwycenie ulotnej chwili, barw, zapachu, nastroju i atmosfery wywołujących określone uczucia poety i czytelnika. 
W przypadku AD ważną rolę odgrywa nie tylko opis, ale i sposób jego podania przez lektora. Intonacja oraz modulacja głosu ma wytworzyć pożądany nastrój i oddać dramatyzm sytuacji. Poprzez odpowiednie frazowanie i akcentowanie można podkreślać te momenty, które trafiają w sedno obrazu lub akcji. Obok opisu słownego głos lektora jest również ważnym środkiem wyrazu. 
Obecnie mamy do czynienia z różnymi rodzajami AD. W przypadku filmów lub seriali telewizyjnych jest to odrębna ścieżka zapisana na odpowiednim nośniku elektronicznym. W teatrze jest to lektor, często aktor, który mając skrypt w ręku obserwuje akcję i opisuje słowami to, co widzi odbiorca. 
W galeriach wystawowych lub muzeach mamy do czynienia z audioprzewodnikiem uzupełnianym o ścieżkę audiodeskrypcyjną. W ten sposób niewidomy lub ociemniały otrzymuje nie tylko informację o obiekcie muzealnym, ale i jego opis. Tym obiektem może być obraz, rzeźba, zabytkowy mebel itp. 
Kolejnym rodzajem AD jest opis słowny obiektów architektonicznych lub krajobrazowych. Obecnie przewodnicy turystyczni oprowadzający grupy, w przypadku niepełnosprawnych wzrokowo mogą do urządzeń transmitujących dołączać nośniki ze ścieżką AD. 
Teoretyczne podstawy AD opracowano w Stanach Zjednoczonych w II połowie lat siedemdziesiątych XX wieku. Już w 1981 roku w jednym z waszyngtońskich teatrów odbył się pierwszy w świecie spektakl z AD. Dwa lata później pierwszą audiodeskrybowaną audycję telewizyjną nadała komercyjna stacja w Japonii. Za nią poszły stacje telewizyjne w niektórych krajach zachodnich. W latach 90 ubiegłego wieku liderem AD filmowej, teatralnej i telewizyjnej stała się Wielka Brytania, gdzie dużą rolę odegrał związek niewidomych. Jego biblioteka rozpoczęła gromadzenie filmów na kasetach DVD z zastosowaniem do opisu AD techniki "Stop klatka". Podobne prace pod koniec lat 90-tych zapoczątkował w Polsce p. Andrzej Woch. A opracowanymi w ten sposób filmami dysponowała Biblioteka Centralna Polskiego Związku Niewidomych. Jednak o AD w postaci jaka jest obecnie stosowana w różnych dziedzinach kultury i sztuki, możemy mówić od 2006 roku. Pionierami w tym zakresie byli p. Tomasz Strzemiński i p. Barbara Szymańska z Białegostoku, którzy założyli fundację "Audiodeskrypcja". Ma ona duże zasługi w opracowywaniu pierwszych skryptów dla filmu, teatru, wystawiennictwa, a także szkoleniu audiodeskryptorów. W ośrodku białostockim zapoczątkowano również prace nad określeniem standardów, które powinny obowiązywać przy opracowywaniu skryptów i działalności audiodeskryptorów. 
W ślad za Fundacją "Audiodeskrypcja" powstawały inne fundacje i stowarzyszenia, które rozwijały działalność na tym polu. W tej sytuacji nasuwa się pytanie, czy włączenie wykluczonych do uczestnictwa w kulturze przy pomocy AD to tylko przejaw dobrej woli i zaangażowania poszczególnych osób, czy też te działania powinny wynikać z obowiązków prawnych? Tymczasem prawa osób niepełnosprawnych w omawianym zakresie wynikają z ONZ-owskiej konwencji, która po wielu latach zwłoki została ratyfikowana przez Polskę we wrześniu 2012 roku. W Unii Europejskiej od 2007 roku obowiązują zalecenia dotyczące audiowizualnych usług medialnych, które powinny być dostępne dla osób niepełnosprawnych. Konstytucja RP gwarantuje wszystkim obywatelom równy dostęp do uczestnictwa w kulturze i sztuce. W celu zapobiegania wykluczaniu osób niepełnosprawnych Sejm RP w grudniu 2012 roku podjął uchwałę o przeciwdziałaniu dyskryminacji osób niepełnosprawnych w życiu społecznym. 
Są więc podstawy prawne do właściwego organizowania różnorodnych usług umożliwiających dostęp do kultury i sztuki osobom do niedawna całkowicie wykluczonym. Nasuwa się jednak pytanie, czy intencje i rozwiązania prawne przekładają się na praktykę życia codziennego? 
Niestety, rolę organów i instytucji publicznych w omawianym zakresie należy ocenić niezbyt pozytywnie. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie określiło polityki, która powinna prowadzić do likwidacji barier i ograniczeń. Skromne działania podejmuje Polski Instytut Sztuki Filmowej, który do części umów z producentami filmów korzystających z dotacji publicznej udostępnianych na płytach DVD wprowadza obowiązek umieszczania ścieżki AD. 
Teatry korzystające z dotacji publicznej nie mają obowiązku udostępniania określonej liczby spektakli osobom niewidomym i ociemniałym. W podobnej sytuacji są teatry dotowane przez samorządy. Jeśli więc dyrekcje teatrów decydują się na wprowadzenie AD, robią to na ogół z własnej inicjatywy. 
Podobną sytuację można zaobserwować w muzeach. Tylko w nielicznych placówkach w Warszawie spotyka się opisy AD. Sporadycznie podejmowane są takie inicjatywy w innych miastach, o ile pozwalają na to własne środki. Brakuje inicjatyw w zakresie tworzenia muzeum wirtualnego, dzięki któremu dostęp do tej dziedziny kultury mogliby mieć niewidomi i ociemniali mieszkający z dala od dużych ośrodków. Brakuje również informacji o muzeach, w których udostępniono ekspozycje z AD. 
Dystrybutorzy filmów najczęściej z sektora prywatnego nie są zainteresowani umieszczaniem ścieżek AD do filmów, które sprowadzają z zagranicy, bowiem powiększa to ich koszty, których nikt nie rekompensuje. W Polsce, w przeciwieństwie do innych krajów zachodnich, w których środki publiczne przeznacza się na dotowanie przygotowania ścieżek AD, brak takich funduszy. 
Telewizja publiczna ustawą z grudnia 2011 roku została zobowiązana do nadawania audycji z AD. Od roku 2012 obowiązek ten miał obejmować 10 proc. nadawanego programu bez reklam. Od 2007 roku telewizja publiczna rozpoczęła udostępnianie programów z AD na swoim portalu internetowym i stale poszerza ofertę. Brak jednak łatwo dostępnej informacji dla niewidomych i ociemniałych, kiedy nadawane są audycje z AD i jak można z nich korzystać. Potrzebne są pilne zmiany dotyczące: oferty programowej, rodzaju sprzętu oraz procedur dostępu do audiodeskrybowanych audycji. 
Telewizja publiczna ma obowiązek wdrażania audycji z AD, jednak - jak tłumaczy - nie otrzymała od ustawodawcy środków na ten cel. Co ma usprawiedliwiać jej inercję. Tymczasem, według dostępnych informacji, opracowanie AD do jednej godziny programu to koszt około 400 zł. To oznacza, że przy limicie 10 proc. audycji z AD dobowy koszt wynosi około 800 zł, a roczny koszt około 300 tys. zł dla jednego kanału TVP. AD wprowadziły na niewielką skalę telewizja TVN i CyfraPlus. Lecz i tam istnieją podobne bariery. 
Tymczasem, jak wynika z monitoringu KRRiT, audycje z AD w III kwartale 2012 roku stanowiły zaledwie 1 proc. nadanego programu. Kanadyjski odpowiednik Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, przy odnawianiu koncesji stacjom telewizyjnym nakłada obowiązek udostępniania określonej liczby audycji z AD i monitoruje realizację tego obowiązku. 
Poza organami i instytucjami publicznymi oraz samorządowymi istnieje i rozwija się w naszym kraju sieć organizacji pozarządowych. W Polsce to fundacje i stowarzyszenia odgrywają istotną rolę we włączaniu wykluczonych do obiegu kulturalnego. Jak wyżej wspomniano, duże zasługi na tym polu ma Fundacja "Audiodeskrypcja" z Białegostoku. Na szczególne podkreślenie zasługują osiągnięcia Mazowieckiego Stowarzyszenia Pracy dla Niepełnosprawnych "De Facto", które od 2012 roku prowadzi cieszący się coraz większą popularnością i jedyny w kraju Internetowy Klub Filmowy Osób Niewidomych "Pociąg". Co kilka tygodni członkowie zamieszkujący na terenie całego kraju otrzymują filmy z AD na płytach DVD. Każdą przesyłkę poprzedza internetowe wprowadzenie do filmu przygotowywane przez kolejnych moderatorów. Niewidomi mogą przekazywać swoje opinie i recenzje, które publikowane są na stronie "De Facto". Jest to nie tylko forma aktywizacji, lecz również edukacji przygotowującej do coraz bardziej świadomego uczestnictwa w tej dziedzinie kultury. Stowarzyszenie "De Facto" prowadzi również e-kiosk, w którym systematycznie udostępnia około 60 czasopism w formatach przyjaznych dla niewidomych, ponad dwóm tysiącom czytelników. Ilustracje zamieszczone w niektórych czasopismach są audiodeskrybowane. Wielkim osiągnięciem są festiwale kultury i sztuki dla niewidomych, które od trzech lat gromadzą w Płocku dużą grupę najbardziej aktywnych osób niewidomych, liderujących w swoich środowiskach. 
Doświadczenia licznych krajów uczą, że AD jest w miarę szybko i szerokim frontem wprowadzana tam, gdzie niewidomi aktywnie walczą o swoje prawa poprzez zrzeszające ich organizacje. Naciskają na władze i pozyskują współpracowników i sponsorów, którzy pomagają przełamywać istniejące bariery. Poza lobbingiem konieczne są również działania edukacyjne. Obiektywnie przez wiele lat nie istniały możliwości włączania osób z defektem wzroku do odbioru niektórych dziedzin kultury, stąd pomimo dzisiejszych możliwości technicznych nie obserwuje się masowego udziału niewidomych w życiu kulturalnym. Trzeba więc edukować, zwłaszcza ludzi młodych, którzy pobierają naukę w ośrodkach szkolno-wychowawczych. Obecnie do rzadkości należą tam wyjścia na audiodeskrybowane filmy, sztuki teatralne czy do muzeów. Wiele zależy od dobrej woli nauczycieli poszczególnych przedmiotów. Tak cenna inicjatywa telewizji polskiej, jak internetowy teatr dla dzieci i młodzieży, nie jest audiodeskrybowana i dlatego niedostępna dla młodych odbiorców ze szkół specjalnych. 
Mamy w Polsce kilka ośrodków naukowych zajmujących się badaniami nad AD i przygotowywaniem kadr. Dla przykładu można wymienić Uniwersytety: Jagielloński, Warszawski, Poznański oraz KUL. Są to inicjatywy poszczególnych osób oparte na indywidualnych programach i często borykające się z trudnościami finansowymi. Tymczasem dobre przygotowanie audiodeskryptorów i lektorów powinno zakładać specjalizację do różnych dziedzin kultury i sztuki oraz wszechstronne przygotowanie obejmujące zarówno historię, jak i różnorodne aspekty kulturowe i techniczne. Brak także ofert w zakresie przygotowania lektorów AD. Są to przeważnie aktorzy lub samorodne talenty. Nie istnieją także mechanizmy umożliwiające krytyczną ocenę pracy audiodeskryptorów i lektorów. Oceniającymi powinni być przede wszystkim odbiorcy. Ale ich przygotowanie jest niedostateczne i jak wynika z recenzji umieszczanych na stronie IKF ON, oceny te są przeważnie powierzchowne i niezbyt kompetentne. 
Praca audiodeskryptora porównywana jest z pracą tłumacza poezji lub literatury. I tak jak rzadko zdarzają się prawdziwe talenty, szczególnie doceniane przez czytelników, tak samo rynek odbiorcy powinien weryfikować pracę audiodeskryptorów i lektorów. 
AD w kinach, teatrach, w muzeach i przy spotkaniach z architekturą wymaga odpowiedniego sprzętu transmisyjnego. Na rynku znajduje się szeroka oferta urządzeń odbiorczych i nadawczych, najczęściej produkcji dalekowschodniej. Ceny odbiorników kształtują się od 400 do 1000 zł za sztukę, a nadajników więcej o 200, 300 zł. Taka inwestycja jest nieopłacalna przy doraźnej AD imprez. Dlatego w sukurs przychodzą wypożyczalnie. W kinach przy pomocy środków Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej zakładane są pętle indukcyjne, z których przede wszystkim korzystają niesłyszący używający aparatów słuchowych, w tym głuchoniewidomi. Są to inwestycje kosztowne i dlatego liczba wyposażonych w nie kin zwiększa się o kilkanaście rocznie. Dlatego przy rozdzielaniu nakładów niezbędna jest konsultacja społeczna dla określenia priorytetów. 
Podobna konsultacja i koordynacja jest konieczna przy rozdziale środków, ponieważ coraz częściej mamy do czynienia z niefrasobliwym wydawaniem ograniczonych zasobów na audiodeskrybowanie tych samych filmów przez różne ośrodki. 
Tezy do dyskusji 
1)	Jakie działania lobbystyczne powinno podejmować środowisko osób niepełnosprawnych wzrokowo wobec władz ustawodawczych i wykonawczych, by zdecydowanie przeciwdziałać społecznemu wykluczeniu? 
2)	Jaką rolę powinno pełnić Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w przełamywaniu barier uniemożliwiających osobom niewidomym i ociemniałym dostęp do różnych dziedzin kultury i sztuki? 
3)	Jakie środki i gdzie należy wyodrębniać, by udostępniać osobom niewidomym i ociemniałym poprzez AD najwartościowsze filmy polskie i zagraniczne? 
4)	Jaką rolę mogą odegrać liderzy środowiska niewidomych i ociemniałych w aktywizowaniu organów publicznych do wprowadzania w podległych placówkach kulturalnych imprez dostępnych dla osób z defektem wzroku dzięki zastosowaniu AD? 
5)	Co zrobić, by z informacją o imprezach kulturalnych z AD dotrzeć do jak największej liczby inwalidów wzroku? 
6)	Jak przygotowywać niewidomych i ociemniałych do czynnego udziału w życiu kulturalnym, kto ma szansę robić to najbardziej efektywnie i skąd powinien pozyskiwać na ten cel środki finansowe? 
7)	Jak określić rolę Ministerstwa Edukacji i Filmoteki Narodowej w stosunku do uczniów ośrodków szkolno-wychowawczych w zakresie przygotowania ich do uczestnictwa w życiu kulturalnym? 
8)	Jak Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego powinno wspierać uczelnie prowadzące badania i przygotowujące kadry do AD? 
9)	Jakich form pomocy i informacji należy oczekiwać od stacji telewizyjnych w celu upowszechnienia dostępu do audycji z AD i z audiotekstem? 
 
aaa 
 7. ZATRUDNIENIE, REHABILITACJA, PRAWO, EKONOMIA 
 
aaa 
7.1. Eksperci: pracodawcy nie wykorzystują potencjału osób z niepełnosprawnością 
Piotr Stanisławski 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-08-30 
 
- Dzięki pracy osoba z niepełnosprawnością może podnieść poziom swojego życia, nawiązać nowe kontakty i czynnie funkcjonować w społeczeństwie. Praca pomaga jej przywrócić wiarę w możliwość prowadzenia życia zbliżonego do tego sprzed wypadku - mówiono podczas konferencji "Przyjazne i bezpieczne miejsce pracy. Prewencja wypadkowa, przeciwdziałanie stresowi i działania wobec bierności zawodowej". Spotkanie zorganizowało Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji w partnerstwie z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. 
Zaproszeni specjaliści opowiadali - w trzech tematycznych blokach - na temat wielu aspektów związanych z pracą osób z niepełnosprawnością: ich zatrudnianiem, bezpieczeństwem, stresem i mobbingiem w pracy, wypadkami, pomocą psychologiczną po wypadku, rehabilitacją i powrotem do pracy. Prelegenci podjęli także temat aktywności zawodowej, oceny zdolności do pracy, pośrednictwa w zatrudnieniu oraz sposobów na przekonanie pracodawców, aby chcieli zatrudniać takie osoby. Szeroki wachlarz zagadnień i problemów przyciągnął do Centrum Partnerstwa Społecznego "Dialog" w Warszawie wiele osób. 
- Temat jest bardzo ważny, bo wspólnie musimy zastanowić się, co zrobić, aby rynek pracy, w tym szczególnie instytucje publiczne, był lepiej przygotowany do zatrudniania osób z niepełnosprawnością - powiedział Piotr Pawłowski, prezes Integracji, otwierając konferencję. - Musimy też sobie odpowiedzieć, czy osoby z niepełnosprawnością są odpowiednio przygotowywane, aby podejmować pracę, czy procedury i zasady funkcjonowania obecnego systemu ułatwiają im to czy utrudniają, co powinniśmy zrobić, aby osobom niepełnosprawnością opłacało się pracować, aby nie obawiały się utraty rent czy grupy inwalidzkiej, kiedy podejmują pracę. To są wyzwania, które czekają nas w najbliższym czasie. 
Zdaniem obecnego na konferencji posła Marka Plury, odpowiedzi na takie pytania powinny wyznaczyć kierunek, który pozwoli przebudować obecny system wspierania osób z niepełnosprawnością na bardziej aktywny. Uważa, że obecny system nadal nie korzysta z potencjału osób niepełnosprawnych i nie tworzy pomostu pomiędzy bezradnością a samodzielnością takich osób. 
- Dla wielu osób jest to wciąż kładka nad przepaścią - mówi Marek Plura. - Trzeba odwagi, ale i partnerstwa, aby zbudować taki pomost i nie bać się przez niego przejść, bo tego boimy się najbardziej - utraty świadczeń i utraty wsparcia, gdyby coś się nie udało. Z partnerami - takimi jak ZUS - trzeba wspólnie naszkicować, jak mógłby wyglądać taki pomost od niesamodzielności do życia zawodowego osób z niepełnosprawnością. Cieszę się, że dziś osoby otrzymujące renty socjalne mogą dorobić znacznie więcej, niż było to możliwe jeszcze niedawno - dzięki decyzji parlamentu, który podniósł limity zarobkowania z zachowaniem tego świadczenia. To zaowocowało wzrostem aktywności zawodowej tych osób. 
 
Aby renta nie była hamulcem 
 
System łączenia możliwości zarobkowania i zachowania niektórych świadczeń przez osoby z niepełnosprawnością powinien być rozwijanym modelem w Polsce. Niekoniecznie oznacza to zachowanie świadczeń na stałe przez te osoby, ale podobnie jak w modelu funkcjonującym w coraz większej liczbie krajów w Unii Europejskiej, świadczenia są obniżane wraz ze wzrostem zarobków tych osób - aby osobie z niepełnosprawnej opłacało się pracować, a renta była tylko wsparciem, a nie ograniczeniem i hamulcem. 
Joanna Żmijewska, doradca zawodowy w Centrum Integracja w Warszawie, zwracała uwagę na rolę doradców zawodowych pomagających osobom niepełnosprawnym w powrocie do pracy. Doradcy zawodowi, którzy potrafią zaplanować odpowiednią ścieżkę zawodową takim osobom, określić ich potencjał zawodowy, odgrywają dużą rolę i mają zasadniczy wpływ na podjęcie zatrudnienia tych osób. 
- Praca odgrywa ogromną rolę w życiu każdego człowieka, a szczególnie w życiu osoby z niepełnosprawnością - mówi Joanna Żmijewska. - Dzięki niej może ona podnieść poziom swojego życia, nawiązać nowe kontakty, czynnie funkcjonować w społeczeństwie. Praca pomaga jej przywrócić wiarę w możliwość prowadzenia życia zbliżonego do tego sprzed wypadku. 
Dla ludzi, którzy ulegli wypadkowi, równie ważną rolę w decyzji o powrocie do pracy odgrywa pomoc psychologiczna. Z tą zaś nie jest najlepiej, ponieważ rodziny poszkodowanych osób, które w wyniku wypadku zostały niepełnosprawne, nie zawsze wspierają je w tych aspiracjach. Poza tym ofiary wypadków często traktują wypadek jako zdarzenie, które przekreśla ich szanse na rynku pracy i odbiera wszystkie atuty. 
- Nie ma oczywiście jednego wzorca, jak pomóc osobie po wypadku w akceptacji nowej sytuacji i niepełnosprawności - mówi psycholog Agnieszka Jawornicka-Kazancew. - Każda osoba jest oddzielną indywidualnością, z własnymi doświadczeniami, cechami, osobowością, marzeniami i aspiracjami. Ale niepełnosprawność nie przekreśla bardzo wielu rzeczy, w tym także powrotu do aktywności zawodowej. Wszystko co nas w życiu spotyka, czyni nas ludźmi. Nie ma kalek, jest człowiek, który może żyć aktywnie - zaznaczyła. 
 
aaa 
7.2. Plura o pracy dla niepełnosprawnych: Szansa na lepsze życie 
 
 Rozmowa z posłem Markiem Plurą, ambasadorem projektu "W pracy ważny (nie)pełnosprawny" 
 
Źródło: "Dziennik Zachodni" 
 Data opublikowania w internecie: 2013-08-30 
 
Wciąż trzeba łamać schemat myślenia o sobie, uwierzyć we własną szansę. To jest kłopot każdego z nas. 
 
 * Panie pośle, ma pan jeszcze czas, żeby być ambasadorem kolejnego projektu? Jest on związany z pracą dla osób niepełnosprawnych. Fakt, że pan się w niego zaangażował mnie nie dziwi, szczególnie, że rynek pracy w ogóle jest trudny. Ale projekt też łatwy nie jest... 
 
 * Ale niezwykle potrzebny. I czasu w zupełności mi wystarczy, aby zająć się także tym projektem. Bo praca w życiu człowieka jest tą z wartości, która udowadnia, jak wielką i pozytywną zmianę jesteśmy w stanie wnieść w obraz świata i samego siebie. W życiu osoby niepełnosprawnej widać jeszcze wyraźniej, że praca służy nie tylko jako źródło utrzymania, ale jest także źródłem prawdziwej satysfakcji, pozytywnej samooceny, dobrych relacji społecznych, jest takim paszportem do normalnego życia. 
 
* Pan sam zna wagę tego "paszportu" do aktywnego życia. Wiem też, że nie urażę pana pytaniem: czym dla niepełnosprawnego jest praca? 
 
* Człowiek czuje się wtedy po prostu w pełni sprawny. A mogę też zapewnić, że pracownik niepełnosprawny to najczęściej osoba wnosząca w działalność swego pracodawcy nie tylko wszystkie swoje talenty, ale także niezwykłe przywiązanie do firmy i lojalność, co w dobie kryzysu ma niebagatelne znaczenie dla przedsiębiorstw walczących o miejsce na rynku. Naturalnie największe szanse na zatrudnienie i najlepsze warunki pracy mająci, którzy dopasują swoje kwalifikacje do potrzeb pracodawców, a te zmieniają się tak, jak zmienia się rzeczywistość wokół nas. 
 
*Zmienia się na korzyść? 
 
*Dawno minęły czasy, gdy pracowało się w jednej firmie, przy tej samej maszynie, aż do emerytury. Dziś mamy czas na zmiany i choć to niełatwe, by tworzyć swój zawodowy świat na nowo, to warto wykorzystać tę konieczność i trud do tego, by zmiana ta była zmianą na lepsze - a raczej na najlepsze! Z tego też powodu warto dobrze wiedzieć, co i kto na rynku pracy ma największe wzięcie. 
 
* Jest pan ambasadorem projektu, więc pan pewnie wie... 
 
* Na pewno będą to zawsze zawody wykorzystujące najnowsze technologie, ale wdrożenie się w ich stosowanie często budzi obawy przyszłych pracowników. Obawiamy się tego, czego nie znamy, czego nie spróbowaliśmy. Często przed korzystną zmianą, przed poprawą losu powstrzymują nas schematy myślenia,które tkwią w naszych głowach. Kiedy skończyłem liceum pod koniec lat osiemdziesiątych, doradca zawodowy powiedział mi: lubisz książki, więc może poślemy cię... na kurs introligatora. Dziś to może śmieszyć, ale wtedy taka była oferta dla osób niepełnosprawnych, albo raczej taki był schemat myślenia o naszych możliwościach. 
 
* A jak jest dzisiaj? Lepiej czy po prostu inaczej? 
 
* Dziś niepełnosprawność nie jest już przeszkodą w zdobywaniu najlepiej płatnych zawodów. Mamy wsparcie nie tylko na studiach, czy w innych szkołach, ale dostępnych jest też wiele nowatorskich szkoleń. Wciąż jednak,aby z nich skorzystać, trzeba łamać schemat myślenia o sobie, trzeba uwierzyć we własne możliwości i we własną szansę. To kłopot każdego,niezależnie od niepełnosprawności. 
 
* Jakby pan przekonał nieprzekonanych? 
 
* Schematyczne myślenie czasem nas zaślepia i nie dostrzegamy prawdy. Ja na przykład, jeszcze niedawno, gdy słyszałem "spawacz", widziałem w wyobraźni silnego faceta podwieszonego gdzieś wysoko u kadłuba statku w portowej stoczni. Dopiero niedawno poznałem chłopaka na wózku, który świetnie spawa w swoim warsztacie, precyzyjnie wykonując "kosmetyczne", ale bardzo trudne spawania. Nie dał się uwięzić schematom własnego myślenia i dzięki temu wykonuje bardzo ciekawą i bardzo dobrze płatną pracę. Nie każdy będzie spawaczem, ale każdy może dać sobie szansę na pozytywną zmianę, na lepsze,ciekawsze życie. 
 
* Radzi pan, żeby się nie bać? 
 
* Pewnie, że tak... Trzymam kciuki za odważnych! 
 
aaa 
7.3. Praca się opłaca 
Wojciech Piętka 
 
Źródło: Integracja 3/2013 
 Data opublikowania przez portal www. niepelnosprawni. pl: 2013-08-27 
 
Wiele spośród pytań kierowanych do Centrów Integracja dotyczy zatrudniania osób z niepełnosprawnością, a w szczególności uprawnień pracowniczych. Oto odpowiedzi na kilka powtarzających się pytań. 
Osoby chcące pogłębić swoją wiedzę w tej kwestii zapraszamy do kontaktu z Infolinią Integracji: 
801 801 015. 
Prawa pracownicze wynikają z Kodeksu pracy, a w przypadku osób niepełnosprawnych są rozszerzone o dodatkowe uprawnienia, wynikające z przepisów Ustawy z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej w tekście zwaną Ustawą o rehabilitacji...). 
 
1. Czy osoby z niepełnosprawnością mogą w ogóle pracować? 
TAK. Jeśli, zatrudnienie podejmowane jest na umowę o pracę wówczas, lekarz medycyny musi wystawić pozytywną opinię do zatrudnienia na określonym stanowisku pracy. 
 
2. Czy jeśli podejmę zatrudnienie, to ZUS automatycznie pozbawi mnie prawa do renty? 
NIE. W Art. 13 par. 4 Ustawy o rentach i emeryturach z FUS czytamy: "Zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób z niepełnosprawnością nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy". Dodatkowo pamiętajmy, że od decyzji ZUS odbierającej prawo do renty możemy się odwołać. 
 
3. Kiedy pracodawca zobowiązany jest stosować przepisy Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych? 
Zawsze gdy jego pracownik ujawni fakt posiadania ważnego orzeczenia o niepełnosprawności, niezdolności do pracy bądź o grupie inwalidzkiej. Nie ma znaczenia wielkość zakładu pracy, to czy jest zakładem pracy chronionej, czy otwartego rynku pracy, czy to tzw. budżetówka, sektor prywatny czy organizacja pozarządowa. W zakresie uprawnień pracowniczych ustawa ma jednakowe zastosowanie do wszystkich pracodawców. 
 
4. Czy osoby z niepełnosprawnością muszą pracować w zakładach pracy chronionej? 
NIE. Osoby z niepełnosprawnością mogą pracować w dowolnym rodzaju zakładu pracy. W przypadku niektórych orzeczeń o niepełnosprawności spotyka się wskazanie „praca w zakładzie pracy chronionej” bądź praca na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności”, ale należy to traktować jako zalecenie, a nie bezwzględny nakaz. Potwierdza to Art. 4 par. 5 Ustawy o rehabilitacji...: "Zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach: 
1) przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej 
2) zatrudnienia w formie telepracy". 
Warto dodać, że nie wszystkie rodzaje niepełnosprawności wymagają kosztownych dostosowań miejsca pracy. Dodatkowo Ustawa o rehabilitacji... przewiduje możliwość refundacji środków przeznaczonych przez pracodawcę na stworzenie bądź dostosowanie miejsca pracy dla osoby niepełnosprawnej. 
 
5. Czy pracodawca chcący zatrudnić osobę z niepełnosprawnością musi spełnić jakieś dodatkowe warunki? 
W zasadzie w przypadku zakładów otwartego rynku pracy jedynym dodatkowym wymogiem jest dostosowanie stanowiska pracy do potrzeb osób z niepełnosprawnością. Warto zaznaczyć, że w przypadku dużej części tych osób nie ma potrzeby dodatkowego dostosowania miejsca pracy. 
 
6. Czy muszę pokazać swoje orzeczenie pracodawcy? 
Ježli chodzi o osoby posiadaj†ce tylko orzeczen ie o stopniu z niepe’nosprawnožci, to w §adnych przepisach nie zosta’ zapisany obowi†zek ujawnienia go pracodawcy. Zatem nie ma takiego obowi†zku. Troch‘ inaczej wygl†da sytuacja os˘b maj†cych prawo do renty (socjalnej b†d¦ z tytu’u niezdolnožci do pracy). Na etapie przygotowywania umowy o prac‘ wszyscy pracownicywypełniają oświadczenie dla ZUS. Natomiast lekarzowi medycyny pracy należy bezwzględnie udzielić wszystkich informacji dotyczących stanu zdrowia, a także orzeczonego stopnia niepełnosprawności. 
 
7. Czy osoby z niepełnosprawnością mogą pracować na umowę cywilnoprawną? 
Informację o umowach cywilnoprawnych można znaleźć w "Integracji" 12/2012 i na naszym portalu. W zasadzie każda osoba może zawrzeć umowę cywilnoprawną. Warto jednak pamiętać, że w przypadku tych umów nie jesteśmy chronieni przez Kodeks pracy, w związku z tym, o ile nie zawrzemy tego w umowie, nie mamy prawa do: urlopu, płacy minimalnej, określonego czasu pracy i nadgodzin, gratyfikacji za pracę w święta, odprawy czy okresu wypowiedzenia umowy. 
Z drugiej strony pracodawca zatrudniający osobę niepełnosprawną na podst. umowy cywilnoprawnej nie ma możliwości otrzymania refundacji wynagrodzenia bądź zmniejszenia opłaty na PFRON. 
 
8. Czy osobę z niepełnosprawnością można zwolnić tak jak każdego pracownika? 
Przepisy Ustawy o rehabilitacji... (w Art. 14) przewidują szczególną ochronę osób, które w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej utraciły zdolność do pracy na dotychczasowych stanowiskach. W takim przypadku pracodawca zobowiązany jest wydzielić lub zorganizować odpowiednie stanowisko pracy z podstawowym zapleczem socjalnym, nie później niż w okresie 3 miesięcy od daty zgłoszenia przez tę osobę gotowości przystąpienia do pracy. 
Przepis nie ma zastosowania, gdy wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było udowodnione przez pracodawcę naruszenie przepisów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przez pracownika z jego winy lub jego stanu nietrzeźwości. W innych przypadkach zwalnianie osób niepełnosprawnych odbywa się na zasadach identycznych jak osób pełnosprawnych. 
Oczywiście, jeśli jedynym powodem zwolnienia osoby jest fakt niepełnosprawności, możemy mieć do czynienia z działaniami dyskryminacyjnymi. Wtedy warto skonsultować sprawę z Państwową Inspekcją Pracy (www. pip. gov. pl). 
 
9. Czy to prawda że osobom z niepełnosprawnością przysługuje dodatkowy urlop? 
Nie wszystkim i z pewnymi warunkami. Na podst. Art. 19 Ustawy o rehabilitacji...: osobie ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu orzeczenia jej jednego z tych stopni niepełnosprawności. Warto pamiętać, że w przypadku gdy mamy ciągłość orzeczenia urlop nabyty u jednego pracodawcy przysługuje też po zmianie pracy. Urlop ten nie przysługuje osobom, które mają ustawowo zagwarantowany urlop dłuższy niż 26 dni. Oprócz zasad jego uzyskania, urlop ten traktuje się jako wypoczynkowy i dotyczą go zasady urlopu wypoczynkowego, regulowane przepisami Kodeksu pracy. 
 
10. Czy osoba niepełnosprawna ma dodatkowy urlop, jadąc na turnus rehabilitacyjny? 
Na podstawie Art. 20 Ustawy o rehabilitacji... osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawnością ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym. Ważne jest, że musi to być turnus rehabilitacyjny, a nie może - być wyjazd do sanatorium. Pracodawca powinien zostać poinformowany o terminie wyjazdu na turnus. Po turnusie należy przedstawić pracodawcy potwierdzenie uczestniczenia w turnusie. Dodatkowo, jeśli w danym roku wykorzystujemy zwolnienie z pracy w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym oraz urlop wypoczynkowy, to ich łączna długość nie może przekroczyć 21 dni. Wynagrodzenie za czas zwolnień od pracy oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. 
 
11. Czy osoba z niepełnosprawnością może się zwolnić z pracy, aby pójść na badania lekarskie? 
Na podstawie Art. 20 Ustawy o rehabilitacji... osoba ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy. Ustawa nie określa, ile dni w roku pracownik może wykorzystać na takie badania. Pracodawca może zażądać potwierdzenia, że dana czynność nie mogła być wykonana poza godzinami pracy (np. zaświadczenie o czasie pracy pracowni protetycznej). Wynagrodzenie za czas zwolnień od pracy oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. 
 
12. Czy osoba z niepełnosprawnością ma określony czas pracy? 
TAK. Na podstawie Art. 15 Ustawy o rehabilitacji...: Czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godz. na dobę i 40 godz. tygodniowo. Osoby niepełnosprawne ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności mogą wystąpić o wydanie „zaświadczenia o celowości zastosowania skróconej normy czasu pracy”. 
Z wnioskiem występuje się do pracodawcy, który ma obowiązek skierować osobę do lekarza medycyny pracy lub w razie jego braku, lekarz sprawujący opiekę nad osobą z niepełnosprawnością (za badania płaci pracodawca). Lekarz, jeśli uzna to za stosowne, wydaje zaświadczenie po uzyskania którego czas pracy osoby z niepełnosprawnością skraca się do 7 godz. dziennie i 35 tygodniowo (od przedstawienia zaświadczenia pracodawcy jest to pełen etat dla tej osoby. Stosowanie skróconej norm czasu pracy nie powoduje obniżenia wysokości wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości). Ponadto osoby z niepełnosprawnością nie mogą pracować w godzinach nocnych i nadliczbowych. Natomiast jeśli osoba z niepełnosprawnością wyraziła zgodę na zatrudnienie w godzinach nadliczbowych i nocnych i jednocześnie uzyskała zgodę lekarza medycyny pracy, jest to możliwe. 
Powyższe zasady nie obowiązują w dwóch przypadkach: 
- wobec osób zatrudnionych przy pilnowaniu, czyli "ochroniarzy" 
- wobec osób zatrudnionych, które na własny wniosek zrezygnowały z tych uprawnień, a lekarz medycyny pracy wyraził na to zgodę (nie wszystkie osoby z niepełnosprawnością chcą pracować w ograniczonym czasie pracy). 
UWAGA: 13 czerwca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że powyższe zasady odnośnie do czasu pracy osób z niepełnosprawnością są niezgodne z Konstytucją RP. Zatem przepisy te utracą moc i nastąpi powrót do zasady, że osoby z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym i znacznym pracują domyślnie 7 godz. dziennie i 35 godz. tygodniowo. Równocześnie Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, o 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w „Dzienniku Ustaw” (prawdopodobnie odroczenie potrwa do lipca 2014 r. ). 
 
13. Czy osoby z niepełnosprawnością mają dodatkowe przerwy w pracy? 
TAK. Na podst. Kodeksu pracy wszyscy pracujący minimum 6 godz. mają 15 min przerwy na spożycie posiłku. Osoby z niepełnosprawnością mają dodatkowo 15 min przerwy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Przerwę tę normuje Art. 17 Ustawy o rehabilitacji. 
 
Autor jest pracownikiem socjalnym i doradcą zawodowym w programie "Centrum Integracja - Aktywny Warszawiak", współfinansowanym ze środków m. st. Warszawy. 
 
 aaa 
7.4. Wciąż trudno o pracę w urzędzie 
Beata Rędziak 
 
Źródło: www. niepelnosprawni. pl 
Data opublikowania: 2013-08-29 
 
W 2012 r. zatrudnienie osób z niepełnosprawnością w korpusie służby cywilnej wzrosło z poziomu 2,8 proc. do poziomu 3,2 proc. , co oznacza, że pracuje tam 3 941 osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności. Zgodnie z ustawą o rehabilitacji, wskaźnik ich zatrudnienia winien wynosić 6 proc. 
- Należy jednak pamiętać, że nowe zasady zatrudniania osób z niepełnosprawnością obowiązują od końca listopada 2011 r. i trudno tu porównać dane z 2011 r. i 2012 r. - przypomniał Sławomir Marek Brodziński, szef służby cywilnej na wspólnym posiedzeniu sejmowych Komisji Administracji i Cyfryzacji, Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, które odbyło się 28 sierpnia. 
 
Dyplomaci tylko pełnosprawni 
 
- Najlepiej, jeśli chodzi o zatrudnienie osób z niepełnosprawnością w służbie cywilnej, jest w urzędach skarbowych i wojewódzkich. W US zatrudnienie ich wzrosło o 0,7 proc. , co daje w sumie 1566 osób. Na drugim biegunie są placówki zagraniczne - żadna nie zatrudnia ani jednej osoby z orzeczeniem. W Polsce tylko jedna osoba z niepełnosprawnością jest zatrudniona na najwyższym stanowisku w korpusie służby cywilnej - mówił minister Brodziński. 
Najwięcej osób z orzeczeniem zatrudnionych jest w województwie lubuskim i warmińsko-mazurskim. W całej administracji rządowej najwięcej z nich zajmuje stanowiska specjalistyczne (1 973 w 2012 r. ) oraz samodzielne (895). 
Zgodnie z nowelą ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej i niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 201, poz. 1183), osoba z orzeczoną niepełnosprawnością powinna zostać zatrudniona w jednostce administracji publicznej jeśli znajdzie się wśród pięciu najlepszych kandydatów na dane stanowisko. Przepis ten nie dotyczy jedynie wolnych stanowisk kierowniczych, jak naczelnik wydziału. Jeśli osoba z niepełnosprawnością, ubiegająca się o pracę w urzędzie chce skorzystać z preferencyjnych warunków, składając odpowiednie dokumenty, nie może zapomnieć o orzeczeniu o niepełnosprawności. 
Zgodnie z obowiązującą nowelizacją, wójt, burmistrz, prezydent, ogłaszając nabór na wolne stanowisko pracy, jest zobowiązany określić niezbędne i dodatkowe wymagania związane ze stanowiskiem pracy, wskazać zakres zadań oraz konieczne dokumenty wraz z terminem i miejscem ich składania. W ogłoszeniu musi być informacja o warunkach pracy na danym stanowisku oraz o wskaźniku zatrudnienia osób niepełnosprawnych w urzędzie. W miesiącu poprzedzającym ogłoszenie naboru powinien on wynosić co najmniej 6 proc. Jeśli wskaźnik zatrudnienia osób z niepełnosprawnością w urzędzie jest niższy, spośród pięciu wyłonionych kandydatów pierwszeństwo ma ubiegający się o pracę kandydat z niepełnosprawnością. 
 
Kary zbyt niskie? 
 
Podczas posiedzenia zwrócono uwagę na dużą rozbieżność pomiędzy liczbą ofert nadesłanych przez osoby z niepełnosprawnością (2 722) a wyłonieniem ich w naborach do służby cywilnej (145). - Urzędy tłumaczą, że osoby niepełnosprawne spełniają wymogi formalne, ale ponieważ często jest kilka etapów rekrutacji, to okazuje się potem, że nie zawsze mają one odpowiednie przygotowanie merytoryczne. Zdarzył się jeden niechlubny przypadek w jednym z ministerstw, że osoba z orzeczeniem, która znalazła się w gronie najlepszych pięciu osób, nie została wybrana - tłumaczyła Maria Reutt, zastępca dyrektora Departamentu Służby Cywilnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. 
Posłanka Julia Pitera (PO) zwróciła uwagę na to, że biuro Trybunału Konstytucyjnego, Krajowa Rada Sądownicza czy Krajowe Biuro Wyborcze nie zatrudniają ani jednej osoby z niepełnosprawnością. - Być może kary, jakie te instytucje wpłacają do PFRON-u, są zbyt niskie, tj. kolejno 11 500 zł. , 5 700 zł i 3 017 zł, w związku z czym zatrudnienie osób niepełnosprawnych im się nie opłaca - sugerowała Pitera. 
Na wniosek posła Tadeusza Tomaszewskiego (SLD) przyjęto na posiedzeniu Komisji wniosek o przygotowaniu dezyderatu do ministra finansów w sprawie udoskonalenia mechanizmu planowania wydatków w formie opłaty mandatowej na rzecz PFRON-u. Instytucje, planując budżet na kolejny rok, z góry wpisują bowiem do niego kwoty, które muszą zapłacić Funduszowi za niewypełnienie ustawowego obowiązku zatrudnienia odpowiedniej liczby osób z orzeczeniem o niepełnosprawności. Taką praktykę zakwestionowała również podczas przeprowadzanej kontroli Najwyższa Izba Kontroli (NIK), stwierdzając, że narusza to zasadę przejrzystości finansów publicznych. 
 
Telepraca w urzędzie 
 
W 2012 r. NIK przeprowadził kontrolę dotyczącą zatrudniania osób z niepełnosprawnością w 15 ministerstwach i urzędach centralnych oraz państwowych jednostkach organizacyjnych. Równocześnie Departament Kontroli i Nadzoru Kancelarii Prezesa Rady Ministrów skontrolował 10 ministerstw. 
- NIK w wyniku kontroli stwierdził niską liczbę osób z niepełnosprawnością zatrudnianych w administracji państwowej. W 2012 r. wskaźnik zatrudnienia osób z niepełnosprawnością wzrósł o 0,26 punktu procentowego i w grudniu ub. roku kształtował się na poziomie 2,4 proc. Równocześnie w ocenie NIK jednostki kontrolowane prawidłowo stosowały w procesach naboru wymogi i preferencje dotyczące zatrudnienia osób z niepełnosprawnością - poinformowała Elżbieta Matuszewska, wicedyrektor Departamentu Pracy, Spraw Społecznych i Rodziny NIK. 
Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła postęp w zakresie dostosowania siedzib urzędów do potrzeb pracowników z niepełnosprawnością. Najwięcej etatów objętych przez tych pracowników jest w PFRON (117,15 etatu) oraz w ZUS (1 065,71) i KRUS (196,50). W Ministerstwie Edukacji Narodowej zaś są tylko 2 takie etaty, w Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów - 3,5, a w Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej - 2,75. - Z kontroli NIK wynika, że zróżnicowanie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w poszczególnych jednostkach wiąże się z kluczową rolą inicjatywy podejmowanej przez kierownictwo - stwierdziła Matuszewska. 
We wnioskach pokontrolnych NIK postawił tezę, że nowelizacja ustawy o służbie cywilnej w 2011 r. nie wpłynęła znacząco na zwiększenie zatrudniania osób z orzeczeniem w administracji państwowej. Większość jednostek ograniczyła się do formalnego wypełniania wymogów, tymczasem - według NIK - konieczne są działania promocyjne w tym zakresie, współpraca z organizacjami pozarządowymi i urzędami pracy oraz podnoszenie wiedzy rekrutujących o tych możliwościach. Istotne jest też organizowanie staży dla osób z niepełnosprawnością i przyjazne formy pracy, jak np. telepraca. 
 
400 mln zł za niezatrudnianie 
 
- Fundusz ze swojej strony kładzie duży nacisk na kwestię promocji zatrudnienia osób z niepełnosprawnością w administracji i ten proces jest wspierany ze środków publicznych - powiedział p. o. prezesa PFRON Jacek Brzeziński. Dodał, że cała administracja publiczna (20 tys. podmiotów) wpłaca do Funduszu 400 mln zł rocznie za niewypełnianie ustawowego obowiązku zatrudnienia odpowiedniej liczby niepełnosprawnych pracowników. Cały budżet Funduszu to 4 mld zł. 
Z tymi wnioskami zgodzili się obecni na posiedzeniu przedstawiciele organizacji pozarządowych, akcentując konieczność aktywnej postawy pracodawców w zakresie zatrudniania pracowników z orzeczeniem. Spojrzenie na ten problem z punktu widzenia samej osoby z niepełnosprawnością przedstawił Piotr Pawłowski, prezes Integracji. - Sama osoba z niepełnosprawnością kalkuluje: co jej się bardziej opłaca, przyjęcie oferty danej pracy czy pobieranie należnych jej świadczeń. Taka sytuacja nie jest więc tylko winą pracodawcy. Należy się zastanowić, co zrobić, by osoba z niepełnosprawnością była samodzielna na rynku pracy i jak ją wzmocnić - powiedział prezes. 
Poseł Sławomir Piechota (PO) podkreślił, że fakt iż proces zatrudniania osób z niepełnosprawnością w służbie cywilnej postępuje jest optymistyczny, pomimo tak krótkiego czasu od wejścia w życie nowych przepisów. - Rzeczywiście ważne jest w tym obszarze zaangażowanie szefa danej jednostki. Dziwi mnie tylko postawa samorządów, które tak łatwo wpłacają do PFRON ogromne pieniądze za brak zatrudniania niepełnosprawnych pracowników. We Wrocławiu jest to np. 1 600 000 zł - powiedział poseł. 
 
 aaa 
7.5. UE nie zabroni udzielania pomocy na zatrudnienie 
Michalina Topolewska 
 
Źródło: e-Gazeta Prawna 35-2013/e-Kiosk 
 
Komisja Europejska analizuje uwagi zgłoszone w sprawie nowego projektu rozporządzenia, które mogłoby ograniczyć dotowanie pensji niepełnosprawnych pracowników, i zapowiada wprowadzenie do niego zmian. Tak wynika z odpowiedzi udzielonej przez Joaquina Almunię, komisarza UE do spraw konkurencji na interpelację złożoną przez europosła Konrada Szymańskiego. 
Dotyczyła ona znajdującego się w wspomnianym projekcie nowego warunku, regulującego zasady udzielania pomocy publicznej przedsiębiorcom. Zgodnie z nim kraje członkowskie mogłyby bez wcześniejszej notyfikacji, czyli zgłoszenia do KE, przeznaczać nie więcej niż jedna setna procenta PKB z poprzedniego roku na jeden program o budżecie rocznym równym lub przekraczającym sto mln euro. 
Ponieważ taki obowiązek dotyczyłby m.in. dofinansowań do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników, które są traktowane jako pomoc publiczna, a ich koszt przekracza wskazany przez Brukselę limit, rząd postanowił zgłosić swoje zastrzeżenia. Interwencje w tej sprawie podjęli też między innymi europosłowie oraz organizacje działające na rzecz niepełnosprawnych. 
Jak tłumaczy KE, obowiązek notyfikacji nie oznacza, że wsparcie państwa dla niepełnosprawnych pracowników będzie zabronione. Podkreśla, że decyzja w tej sprawie w pełni będzie uwzględniać korzystne skutki, jakie może on przynieść promowaniu zatrudnienia takich osób. Ponadto Joaquin Almunia wskazuje, że projekt nie jest wersją ostateczną. Obecnie Komisja analizuje liczne uwagi, które otrzymała od państw członkowskich oraz innych podmiotów. Na ich podstawie zaprezentowana zostanie kolejna wersja projektu. 
- To dobrze, że Komisja zamierza wycofać się z wcześniejszych propozycji i dostrzega, że mogą one mieć niekorzystny wpływ na rynek pracy niepełnosprawnych w Polsce - stwierdza Jan Zając, prezes Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (POPON). 
Dwieście czterdzieści pięć i pół tysiąca wynosiła w maju liczba niepełnosprawnych pracowników, których pensje dotował PFRON. 
 
 aaa 
7.6. KE: jeszcze pół roku bez zmian w dofinansowaniu zatrudnienia 
Beata Rędziak 
 Data opublikowania: 2013-09-12 
 
Źródło:www.niepelnosprawni.pl 
 
Obecnie obowiązujące rozporządzenie unijne dotyczące udzielania pomocy publicznej, m.in. na dofinansowanie zatrudnienia osób z niepełnosprawnością, zgodnie z którym państwa UE nie muszą prosić o zgodę na notyfikowanie kwot pomocy, będzie obowiązywało o pół roku dłużej niż planowano. 
Mowa o rozporządzeniu (WE) nr 800/2008, które obowiązuje kraje członkowskie UE od 1 stycznia 2009 r. W ostatnich miesiącach głośno jest o zmianach, które UE chce wprowadzić w udzielaniu pomocy publicznej, m.in. w dofinansowaniach do zatrudnienia osób z niepełnosprawnością. Projekt rozporządzenia Komisji Europejskiej w sprawie wyłączeń blokowych (GBER) wprowadza limity pomocy publicznej udzielanej przez państwa członkowskie. Ma to być 0,01 proc. PKB kraju członkowskiego z poprzedniego roku oraz równowartość 100 mln euro, które można będzie wydać w ramach jednego programu. W przypadku Polski byłoby to odpowiednio ok. 150 mln zł i 420 mln zł w ciągu roku. PFRON na dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnością rocznie przeznacza ponad 3 mld zł. W praktyce wprowadzenie przepisów proponowanych przez KE oznaczałoby likwidację 240 tysięcy miejsc pracy dla osób z niepełnosprawnością oraz zamknięcie części firm, które zatrudniają takich pracowników. 
 
Projekt a dofinansowania 
 
Przed kilkoma dniami Komisja Europejska ogłosiła projekt rozporządzenia, które zmieni rozporządzenie (WE) nr 800/2008 w odniesieniu do czasu jego obowiązywania. - Po jego przyjęciu obecne rozporządzenie będzie obowiązywało o pół roku dłużej, czyli do 30 czerwca 2014 r. Jest to dobra wiadomość dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne, gdyż w przypadku jego nieprzedłużenia i braku nowego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych wypłacanie dofinansowań z PFRON mogłoby być wstrzymane - komentuje Edyta Sieradzka, wiceprezes Ogólnopolskiej Bazy Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (OBPON). - Projekt na pewno zostanie przyjęty i podpisany na dniach, bo sami komisarze unijni to zaproponowali, widząc jakie ta sytuacja stwarza problemy - dodaje. 
A problemów nie brakuje: wszystkie państwa członkowskie UE sprzeciwiły się propozycji KE dotyczącej przepisów związanych ze wspieraniem osób niepełnosprawnych. Projekt rozporządzenia KE dotyczący nowych zasad udzielania pomocy ma ukazać się w listopadzie br. i dopiero wtedy okaże się, na ile zostały uwzględnione uwagi państw członkowskich. 
- Nie oznacza to jednak, iż od 1 stycznia 2014 roku kwoty pomocy publicznej z tytułu dofinansowań z PFRON nie ulegną zmianie, gdyż już dzisiaj wiemy, że budżet PFRON może być za mały, aby zostawić obecne kwoty dofinansowań. Pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych jednoznacznie podkreślił, że jakieś zmiany nastąpią, ale na razie wszystko jest jeszcze w fazie przygotowań i nie wiadomo, jakie będą nowe zasady - zaznacza Sieradzka. 
Jarosław Duda, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, plany związane ze zmianą systemu dofinansowań do zatrudniania osób z niepełnosprawnością uzależnia od finalnego rozstrzygnięcia kwestii regulacji prawnych proponowanych przez KE w dyskutowanym ostatnio rozporządzeniu. 
 
 aaa 
7.7. Mniej na niepełnosprawnych 
Mateusz Rzemek, oprac.: MG 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-09-20 
 
Najnowszy projekt ustawy okołobudżetowej na 2014 r. przewiduje znaczące zmiany dla przeszło 18 tys. przedsiębiorców zatrudniających 245 tys. niepełnosprawnych pracowników - informuje Rzeczpospolita. 
Najważniejsza zmiana to obniżenie dofinansowań do pensji niepełnosprawnych, jakie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych otrzymuje 1400 zakładów pracy chronionej zatrudniających prawie 167 tys. niepełnosprawnych. 
Od stycznia 2014 r. maksymalna kwota miesięcznego dofinansowania do pensji, bez względu na miejsce zatrudnienia, wyniesie 480 zł miesięcznie dla niepełnosprawnego z lekkim stopniem niepełnosprawności, 960 zł z umiarkowanym i 1920 zł ze znacznym stopniem niepełnosprawności. 
Zagrożone są głównie etaty przeszło 100 tys. pracowników z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności zatrudnionych w zakładach pracy chronionej. Po nowelizacji dofinansowania dla nich zmaleją z 1500 do 960 zł, czyli o ponad jedną trzecią. 
Obniżka dofinansowań, chociaż w znacznie mniejszym stopniu, dotknie także zwykłych pracodawców. Po zmianach dostaną oni z PFRON o 90 zł miesięcznie mniej. 
Więcej w Rzeczpospolitej z 20 września 2013r. 
 
 aaa 
7.8. Czy po utracie statusu zakładu pracy chronionej istnieje możliwość zachowania przez przedsiębiorcę środków zgromadzonych w ramach funduszu rehabilitacji 
Mateusz Brząkowski, oprac.: GR 
 
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-09-11 
 
Od ponad 10 lat jesteśmy zakładem pracy chronionej, ale w związku ze zwolnieniami grupowymi w firmie, którymi objęte są m.in. osoby niepełnosprawne, jesteśmy zmuszeni zawiadomić wojewodę o utracie statusu ZPChr, gdyż nie utrzymujemy już 50 proc. wskaźnika zatrudnienia osób z niepełnosprawnością. Czy istnieje możliwość zachowania przez przedsiębiorcę zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych mimo utraty przez niego statusu ZPChr? - pyta czytelnik Dziennika Gazety Prawnej. 
Artykuł 33 ust. 7b ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych stanowi, że pracodawca, który utracił status zakładu pracy chronionej, lecz zatrudnia co najmniej 15 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiąga wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 25 proc. zachowuje środki zgromadzone na zakładowym funduszu rehabilitacji. 
Pracodawca, który nie osiąga wskaźnika zatrudnienia, o którym mowa w art. 33 ust. 7b ustawy o rehabilitacji, zobowiązany jest do zwrotu niewykorzystanych środków ZFRON. Zwrotu należy dokonać niezwłocznie, tj. w momencie zaprzestania osiągania wskaźnika zatrudnienia. Wówczas należy złożyć do PFRON deklarację DEK-II-a oraz dokonać wpłaty na PFRON niewykorzystanych środków ZFRON. 
Ponadto na podstawie art. 33 ust 7a ustawy o rehabilitacji i wpłacie na PFRON podlega kwota odpowiadająca kwocie wydatkowanej ze środków funduszu rehabilitacji na nabycie, wytworzenie lub ulepszenie środków trwałych w związku z modernizacją zakładu, utworzeniem lub przystosowaniem stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych budową lub rozbudową bazy rehabilitacyjnej, wypoczynkowej i socjalnej oraz na zakup środków transportu - w części, która nie została pokryta odpisami amortyzacyjnymi, ustalonymi przy zastosowaniu stawek amortyzacyjnych wynikających z wykazu rocznych stawek amortyzacyjnych. 
Oprócz uprawnienia do korzystania z uzyskanych już środków ZFRON przedsiębiorca, który spełnia warunki wskazane w art. 33 ust. 7b ustawy o rehabilitacji, ma dodatkowe uprawnienie. Zgodnie z art. 38 ust. 2a-2c ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 361) w okresie 5 lat licząc od końca roku, w którym płatnik utracił status zakładu pracy chronionej i spełnia warunki, o których mowa w art. 33 ust. 7b ustawy o rehabilitacji, przekazuje zaliczki na podatek od przychodów niepełnosprawnych pracowników z tytułów określonych w art. 12 ustawy oraz od zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego wypłacanych przez tych płatników niepełnosprawnym pracownikom - w wysokości: 
- 25 proc. na ZFRON - w przypadku płatników osiągających wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości od 25 do 30 proc., 
- 50 proc. na ZFRON - w przypadku płatników osiągających wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości od 30 do 35 proc., 
- 75 proc. na ZFRON - w przypadku płatników osiągających wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości od 35 do 40 proc., 
- 100 proc. na ZFRON - w przypadku płatników osiągających wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 40 proc., - w pozostałej części na rachunek urzędu skarbowego. 
Tym samym pracodawca mimo utraty statusu może uzyskiwać jeszcze zaliczki na podatek dochodowy od pracowników niepełnosprawnych i przekazywać je na ZFRON przez 5 lat, licząc od końca roku, w którym utracił on status. Jeżeli przedsiębiorca straci status np. we wrześniu 2013 roku i spełni warunki z art. 33 ust. 7b, oznacza to, że będzie uzyskiwał zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych przez 5 lat, do 2018 roku. W związku z powyższym, jak długo pracodawca który utracił status ZPChr, utrzymuje odpowiedni wskaźnik zatrudnienia, tak długo może zachować środki ZFRON i wydatkować je zgodnie z przepisami ustawy o rehabilitacji oraz rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245 poz. 1810 z późn. zm.). 
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 5 września 2013 r. 
 
aaa 
7.9. Informacje do PFRON już na nowych drukach 
Michalina Topolewska 
 
 Źródło: Gazeta Prawna/e-Kiosk 37 tydzień 2013 
 
Pracodawcy obciążeni obowiązkami sprawozdawczymi względem Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) powinni stosować nowe formularze. Chodzi o przekazywanie danych dotyczących już obecnego miesiąca. Zmiana ta dotyczy druków z serii INF, które służą do przesyłania miesięcznych oraz rocznych informacji o zatrudnieniu, kształceniu lub działalności na rzecz osób niepełnosprawnych oraz deklaracji DEK. Te drugie są składane przez pracodawców zobowiązywanych do dokonywania wpłat na rzecz funduszu. Nowe formularze zawierają głównie zmiany doprecyzowujące, związane z ostatnią nowelizacją ustawy z 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 roku numer 127, pozycja 721 z późniejszymi zmianami). 
- Jedną z nich jest dodanie w drukach nowej pozycji, w której pracodawcy mają wykazywać osoby z niepełnosprawnością, niemające jednak ustalonego jej stopnia - wskazuje Mateusz Brząkowski, doradca prawny Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (POPON). 
Dodaje, że dotyczy to sytuacji, gdy na przykład pracownikowi niepełnosprawnemu od 1999 roku skończył się trzydziestego sierpnia termin ważności orzeczenia potwierdzającego uszczerbek na zdrowiu, a w kolejnym dokumencie został on ponownie ustalony od czternastego września. W związku z tym pracodawcy do tej pory mieli wątpliwości, w której rubryce uwzględniać takie osoby. Ponadto do deklaracji został dodany nowy formularz oznaczony jako DEK-I-u. Dotyczy on tych pracodawców, którzy nie osiągają ustawowego wskaźnika zatrudnienia niepełnosprawnych, ale aby obniżyć wysokość wpłat do PFRON z tego tytułu, decydują się na zakup produkcji lub usługi od firmy, która ma prawo do udzielania im ulgi. Nowe druki INF i DEK są składane za okresy sprawozdawcze, zaczynające się od września. Jednak na ich przekazanie do PFRON za ten miesiąc pracodawcy mają czas do dwudziestego października. To oznacza, że dane za sierpień, które należy przesłać do dwudziestego dnia tego miesiąca, powinny być przekazane jeszcze na dotychczasowych formularzach. Zmienione druki będą też wykorzystywane w przypadku składania korekt do wcześniej złożonych sprawozdań. W przypadku serii INF dotyczy to formularzy za miesiące od października 2012 roku. Sześć procent wynosi wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych pracowników, który zwalnia z kar do PFRON. 
 
 aaa 
7.10. Ulga na PRFON pod lupą 
Mateusz Brząkowski , oprac.: MG 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-09-13 
 
Uprawnienia i zakup usługi lub produktu od firmy zatrudniającej 30 proc. niepełnosprawnych pozwala nabywcy obniżyć miesięczną wpłatę na Fundusz. Kontrahenci muszą jednak wykazać, że spełnili wszystkie wymagane warunki - czytamy w Rzeczpospolitej. 
Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, ulgi we wpłacie na PFRON może udzielić pracodawca (tzw. sprzedający), który zatrudnia co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiąga co najmniej 30-procentowy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w stopniu: znacznym oraz umiarkowanym - ale tylko tych, które są niewidome, psychicznie chore lub upośledzone umysłowo albo z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi lub epilepsją. Taki pracodawca nie musi posiadać statusu zakładu pracy chronionej. Wystarczy, że zatrudnia co najmniej 25 pracowników (etaty) i osiąga wskazany wskaźnik. 
Prawidłowość wyliczenia tego miesięcznego wskaźnika to podstawowa kwestia, którą bada inspektor kontroli PFRON. Dlatego ważne jest, aby pracodawca pamiętał, że w tych rachunkach ma brać pod uwagę pracowników w rozumieniu art. 2 kodeksu pracy, uwzględniając jednocześnie wyłączenia wskazane w art. 21 ust. 5 ustawy o rehabilitacji. 
Kontrola PFRON obejmuje także prawidłowość wyliczenia kwoty obniżenia z tytułu zakupu usługi lub produkcji, biorąc pod uwagę przepisy art. 22 ust. 3-7 ustawy o rehabilitacji. Należy ją liczyć, mnożąc współczynnik wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników sprzedającego (zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności) przez wskaźnik udziału przychodów. 
Podczas kontroli PFRON sprawdza u przedsiębiorcy nie tylko prawidłowość dokonanej transakcji, ale także warunki dotyczące: uregulowania należności za zrealizowaną produkcję lub usługę w terminie, oraz otrzymania informacji o kwocie obniżenia. Uzyskanie informacji o wysokości ulgi to warunek konieczny do obniżenia wpłaty na PFRON. Bez tego nabywca nie może obniżyć wpłaty na PFRON. Dlatego istotne jest prawidłowe ustalenie terminu wystawienia i przekazania informacji o wysokości ulgi oraz skutków niezachowania terminu dokonania tych czynności. 
Więcej w Rzeczpospolitej z 13 września 2013r. 
 aaa 
7.11. Wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę od 1 stycznia 2014 r. 
MPiPS, oprac.: MG 
 
Źródło: Mpips/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-09-16 
 
Od dnia 1 stycznia 2014 r. wysokość minimalnego wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od kwoty 1680 zł (brutto) informuje Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej W stosunku do wynagrodzenia minimalnego obowiązującego w 2013 r. (1600 zł) jest to wzrost o 80 zł, tj. o 5 proc. 
Kwota 1680 zł została określona w rozporządzeniu Rady Ministrów z 11 września 2013 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2014 r. (Dz.U. poz. 1074). 
Więcej na www.mpips.gov.pl 

 
aaa 
 8. W PRAWIE, W POLITYCE I W PRAKTYCE 
 
aaa 
8.1. Pieniądze na dzieci niepełnosprawne 
Monika Adamowska, oprac.: GR 
 
Źródło: Gazeta Wyborcza/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania na www.baza-wieczy.pl: 2013-09-12 
 
 z początku września u dyrektora szkoły, do której chodzi dziecko, można ubiegać się o zwrot kosztów zakupu podręczników. To dofinansowanie w ramach rządowego programu "Wyprawka szkolna" na podstawie "Rozporządzenia Rady Ministrów z 12 lipca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej uczniom na zakup podręczników i materiałów dydaktycznych" (Dz.U. z 2013r., poz. 818) - czytamy w Gazecie Wyborczej. 
Przepis określa szczególne warunki dla uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego: słabowidzących, nie słyszących, z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, w stopniu umiarkowanym lub znacznym (oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi z jedną z tych wcześniej wymienionych). Ich nie obowiązuje kryterium dochodowe. Uczniowie z upośledzeniem umiarkowanym lub znacznym mogą dostać zwrot kosztów nie tylko podręczników, ale też materiałów dydaktycznych. Przepisy różnicują pomoc dla tych, którzy korzystają z podręczników do kształcenia specjalnego i nie korzystają. 
Kto i do jakiej kwoty może ją dostać? 
- 225 zł - uczniowie słabowidzący, niesłyszący i z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim z klas I-III podstawówki i ogólnokształcącej szkoły muzycznej I stopnia. Także upośledzeni w stopniu umiarkowanym lub znacznym w podstawowej lub gimnazjum, którzy nie korzystają z podręczników do kształcenia specjalnego. Również ze szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy - uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym. 
- 325 zł - uczniowie słabowidzący, niesłyszący, upośledzeni w stopniu lekkim, niekorzystający z podręczników do kształcenia specjalnego z klas: IV-VI podstawówek i ogólnokształcącej szkoły muzycznej I stopnia lub klas I-III ogólnokształcącej szkoły baletowej. 
- 350 zł - uczniowie słabowidzący, niesłyszący, upośledzeni w stopniu lekkim w gimnazjum. Także w klasach I-III ogólnokształcącej szkoły muzycznej II stopnia. Z klas I-III ogólnokształcącej szkoły sztuk pięknych. W klasach IV-VI ogólnokształcącej szkoły baletowej, którzy nie korzystają z podręczników do kształcenia specjalnego. 
- 390 zł - uczniowie słabowidzący, niesłyszący, upośledzeni w stopniu lekkim z zasadniczej szkoły zawodowej. 
- 445 zł - uczniowie słabowidzący, niesłyszący, upośledzeni w stopniu lekkim realizujący kształcenie: w LO, klasach IV-VI ogólnokształcącej szkoły muzycznej II stopnia, w klasach IV-VI ogólnokształcącej szkoły sztuk pięknych, liceum plastycznym, w kl. VII-IX ogólnokształcącej szkoły baletowej, klasie III liceum profilowanego, technikum oraz klasie III technikum uzupełniającego. 
Jeszcze wyższe dotacje przewidziane są dla uczniów niesłyszących i z upośledzeniem umysłowym korzystających z podręczników przeznaczonych do kształcenia specjalnego. Oni w zależności od stopnia niepełnosprawności, szkoły i klasy mogą dostać nawet do 607 zł lub do 770 zł. 
Pozostałych uczniów obowiązują kryteria dochodowe. 
Na zwrot kosztów podręczników liczyć mogą uczniowie z klas I-III i kl. V szkoły podstawowej i ogólnokształcącej szkoły muzycznej I stopnia, kl. II szkoły ponadgimnazjalnej, kl. V ogólnokształcącej szkoły muzycznej II stopnia i ogólnokształcącej szkoły sztuk pięknych, kl. II liceum plastycznego oraz kl. II lub VIII ogólnokształcącej szkoły baletowej. 
W zależności od klasy i rodzaju szkoły mogą otrzymać do: 225 zł, 325 zł, 390 zł czy 445 zł. 
Do 5 proc. uczniów objętych programem w gminach może mieć przyznaną wyprawkę nawet wtedy, gdy przekracza kryterium dochodowe. Jeżeli rodzina ma trudną sytuację, warto zawsze zapytać, czy nie może skorzystać z tego dofinansowania. Gminy same określają termin, w którym można ubiegać się o wyprawkę szkolną. Trzeba się pospieszyć, bo jest krótki. 
Rodziny z dzieckiem niepełnosprawnym mogą korzystać ze świadczeń rodzinnych. Obowiązują je nieco wyższe kryteria dochodowe niż rodziny z dziećmi zdrowymi. Zasiłek rodzinny dostaną przy dochodzie do 623 zł na osobę w rodzinie. 
Zasiłek wynosi: 77 zł - na dziecko do 5 lat 106 zł - na dziecko od 5 do 18 lat 115 zł - na dziecko w wieku 18-24 lata. Wypłacany jest na dziecko do 18 lat, a jeśli się uczy - do 21 lat, zaś na dziecko z orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, które kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej dłużej, do 24 lat. 
Ten, kto ma prawo do zasiłku rodzinnego, może ubiegać się o dodatki do niego. 
* Dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego - na częściowe pokrycie wydatków szkolnych. Wniosek trzeba złożyć do dnia zakończenia okresu zasiłkowego, w którym rozpoczął się rok szkolny, tzn. do końca października. 
* Dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - na trzecie i każde następne dziecko w rodzinie - 80 zł miesięcznie. 
* Z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania - wszyscy mogą otrzymać 50 zł miesięcznie na dojazdy albo 90 zł miesięcznie przez rok szkolny na mieszkanie np. w internacie. Albo na jedno, albo na drugie. 
Rodzina z dzieckiem niepełnosprawnym ma tę samą stawkę. Ale dziecko sprawne dostanie go na zamieszkanie w miejscowości, gdzie jest szkoła ponadgimnazjalna lub artystyczna, w której realizowane są obowiązki szkolny i nauki. Dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności także - szkoła podstawowa lub gimnazjum. 
Dodatek na dojazdy należy się do miejscowości, gdzie jest siedziba szkoły ponadgimnazjalnej lub artystycznej, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki. 
* Z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - 400 zł miesięcznie, gdy na urlopie sprawujemy osobistą opiekę nad dzieckiem. Na jedno dziecko do 24 miesięcy na bliźniaki i wieloraczki do 36 miesięcy. Na dziecko niepełnosprawne dłużej - do 72 miesięcy. 
* Z tytułu samotnego wychowywania dziecka -170 zł miesięcznie. Ale jeśli w rodzinie jest dziecko niepełnosprawne, to należy się wyższy - o 80 zł więcej. Dostaną go tylko ci, którzy nie mają na dziecko zasądzonych alimentów, bo ojciec jest nieznany lub drugi z rodziców nie żyje, albo powództwo o alimenty zostało oddalone. 
* Z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - to specjalny dodatek dla rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym. Wysokość zależy od wieku dziecka: 60 zł na dziecko do 5 lat, a 80 zł - od 5 do 24 lat. Dostaniemy go, jeśli dziecko do 16 lat ma orzeczenie o niepełnosprawności, a na starsze - gdy ma orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Na dziecko, które urodziło się niepełnosprawne lub zostało niepełnosprawne przed ukończeniem 18 lat, można otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Obecnie łącznie to 820 zł. Zasiłek pielęgnacyjny to 153 zł miesięcznie. 
Dla kogo? Dla: niepełnosprawnego dziecka niepełnosprawnej osoby powyżej 16 lat z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby powyżej 16 lat z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeśli powstała ona do ukończenia 21 lat. Nie należy się np. wtedy, gdy dziecko jest umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. 
Więcej w Gazecie Wyborczej z 5 września 2013 r. 
 
aaa 
8.2. Jaka pomoc dla rodzica na dziecko 
Michalina Topolewska 
 
 Źródło: Gazeta Prawna/e-Kiosk 37 tydzień 2013 
 
77 złotych, 106 złotych lub 115 złotych miesięcznego wsparcia należy się opiekunowi w zależności od wieku potomka 
Do zasiłku przysługuje siedem różnych dodatków Ich uzyskanie wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów 
 
Od tygodnia osoby, które wychowują dzieci, mogą składać wnioski o przyznanie im pomocy na nowy okres zasiłkowy. Rodzice, którzy spełnią warunki do uzyskania świadczeń, na które składa się zasiłek oraz siedem różnych dodatków, będą je otrzymywać w wysokości obowiązującej od 1 listopada 2012 roku. Zmianie nie uległy też wymogi, które trzeba spełnić, aby otrzymać te rodzaje wsparcia. 
 
Zasiłek na potomka 
 
Podstawowym świadczeniem na dziecko jest zasiłek rodzinny. Przysługuje ojcu, matce, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka. Tym ostatnim jest osoba rzeczywiście zajmująca się nieletnim, jeżeli wystąpiła do sądu z wnioskiem o jego przysposobienie. 
Ponadto do zasiłku na siebie jest uprawniona osoba ucząca się. Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest nią pełnoletnia osoba, która się uczy i nie pozostaje na utrzymaniu rodziców, ponieważ ci nie żyją, lub ma ustalone wyrokiem lub ugodą sądową prawo do alimentów z ich strony. 
Wysokość zasiłku jest zróżnicowana i uzależniona od wieku dziecka. Wynosi on: 
77 złotych miesięcznie do momentu ukończenia przez dziecko pięciu lat, 
106 złotych, gdy potomek jest w wieku 5-18 lat, 
115 złotych, po osiągnięciu pełnoletności, ale nie dłużej niż do dwudziestego czwartego roku życia. 
Co do zasady zasiłek jest wypłacany, dopóki dziecko nie skończy osiemnastu lat lub na czas nauki w szkole. Jednak w tym drugim przypadku nie może to być dłużej niż do osiągnięcia przez potomka dwudziestu jeden lat. Świadczenie nie będzie też przyznane, gdy edukacja zostanie podjęta w szkole wyższej. Przepisy pozwalają bowiem na przyznanie zasiłku, gdy potomek jest starszy, tylko w dwóch sytuacjach. Gdy jest to osoba ucząca się lub dziecko, które kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i ma orzeczenie zaliczające je do umiarkowanego bądź znacznego stopnia niepełnosprawności. Wówczas zasiłek przysługuje do ukończenia dwudziestu czterech lat. 
 
Dodatek na urlopie 
 
Do zasiłku na dziecko przysługują rodzicowi różne dodatki. Mają one charakter jednorazowy lub są wypłacane łącznie z podstawowym świadczeniem, a ich uzyskanie jest uzależnione od spełnienia odrębnych warunków. 
Jednym z nich jest dodatek należny rodzicowi, który z powodu opieki nad dzieckiem przebywa na urlopie wychowawczym. Prawo do niego ma matka, ojciec, opiekun prawny lub faktyczny dziecka. Świadczenie to wynosi 400 złotych miesięcznie. Nie oznacza to jednak, że gdy rodzic korzysta z pełnego wymiaru urlopu wychowawczego, to za cały jego okres będzie mu wypłacana pomoc. Przepisy wskazują, że dodatek jest przyznawany co do zasady na 24 miesiące, a czas ten może być wydłużony do trzydziestu sześciu lub siedemdziesięciu dwóch miesięcy, jeżeli odpowiednio rodzic sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu oraz gdy potomek ma orzeczenie o niepełnosprawności lub o znacznym jej stopniu. Ponadto niezależnie od tego, iloma dziećmi opiekuje się rodzic, i tak będzie mu przyznany tylko jeden dodatek. Również w sytuacji gdy oboje rodzice przebywają na urlopie wychowawczym, dodatek otrzyma jedno z nich. 
 
Samotny rodzic 
 
Kolejnym dodatkiem do zasiłku jest ten przysługujący osobie samotnie wychowującej dziecko. Może on być przyznany ojcu, matce, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu, jeżeli na rzecz dziecka nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne, ponieważ: 
drugi z rodziców dziecka nie żyje, 
ojciec potomka jest nieznany, 
powództwo o ustalenie alimentów zostało odrzucone. 
Dodatek może też otrzymać osoba ucząca się, o ile jest ona sierotą zupełną. Wynosi on 170 złotych na dziecko, nie więcej jednak niż 340 złotych na wszystkich potomków. To oznacza, że zarówno gdy rodzic wychowuje dwoje czy troje dzieci, otrzyma taką samą kwotę pomocy. Na wyższe o 80 złotych świadczenie może liczyć opiekun, gdy dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności lub znacznym jej stopniu. W tym przypadku również obowiązuje zasada, że zwiększenie dodatku może nastąpić maksymalnie o 160 złotych na wszystkie dzieci. 
Opiekun ubiegający się o ten dodatek powinien pamiętać o konieczności spełnienia ustawowej definicji samotnego rodzica. Zgodnie z nią jest nim panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu lub osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. 
 
Kształcenie i rehabilitacja 
 
Następne dodatkowe świadczenie jest kierowane do rodzin wielodzietnych, czyli takich, które wychowują troje lub więcej dzieci, na które przysługuje zasiłek. Jest ono przyznawane ojcu, matce, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka w wysokości osiemdziesięciu złotych na trzecie i każde kolejne dziecko. Dodatek z tytułu wielodzietności nie przysługuje więc do każdego zasiłku przyznanego na troje dzieci, ale tylko do jednego z nich, przy czym nie ma znaczenia, do którego z nich konkretnie zostanie on przypisany. 
Wspomniane wyżej osoby, jeżeli zajmują się niepełnosprawnym potomkiem, mogą otrzymywać dodatek na jego kształcenie i rehabilitację. Świadczenie to jest wypłacane do ukończenia przez dziecko szesnastu lat, pod warunkiem legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności, a do dwudziestych czwartych urodzin, gdy ma orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Wysokość dodatku też jest uzależniona od wieku dziecka i wynosi sześćdziesiąt złotych, dopóki nie ukończy pięciu lat, a potem pomoc jest o 20 złotych wyższa. Świadczenie to przysługuje również osobie uczącej się. 
 
Edukacja dziecka 
 
Dwa kolejne dodatki do zasiłku są związane z podjęciem przez dzieci nauki w szkole. Pierwszy z nich to świadczenie przyznawane na rozpoczęcie roku szkolnego oraz w przypadku odbywania przez potomka obowiązkowego przygotowania przedszkolnego. Jest ono wypłacane jednorazowo w wysokości 100 złotych, a jego celem jest częściowe pokrycie kosztów poniesionych na zakup wyprawki. Dodatek może otrzymać ojciec, matka, opiekun prawny lub faktyczny dziecka oraz osoba ucząca się. Jest on wypłacany razem z wrześniowym zasiłkiem i w tym miesiącu otrzymają go rodzice obecnie uprawnieni do pomocy na potomka. Z kolei ci, którym teraz nie przysługuje zasiłek i starają się o wsparcie na nowy okres jego wypłaty, otrzymają dodatek dopiero we wrześniu 2014 roku. 
Drugim dodatkiem przyznawanym uczniom jest ten wypłacany w związku z podjęciem nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Przysługuje on przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki, czyli od września do czerwca następnego roku kalendarzowego. Przepisy różnicują jego wysokość w zależności od tego, czy dziecko dojeżdża do miejscowości, w którym znajduje się placówka oświatowa, czy się tam przeprowadza. W tym pierwszym przypadku dodatek wynosi 50 złotych i przysługuje pod warunkiem, że nauka jest podejmowana w szkole ponadgimnazjalnej lub szkole artystycznej. Z kolei, gdy potomek zamieszkuje na terenie miejscowości, w którym znajduje się siedziba wspomnianych szkół, pomoc będzie wynosić 90 złotych. Ponadto dodatek w tej wysokości może być przyznany osobie uczącej się lub dziecku zaczynającym naukę w szkole podstawowej lub gimnazjum, jeżeli mają orzeczenie o niepełnosprawności lub jej dowolnym stopniu. 
 
Ostatnim dodatkiem, który jest wypłacany razem z zasiłkiem, jest ten przysługujący po urodzeniu potomka w wysokości jednego tysiąca złotych. Mogą go otrzymać ojciec, matka, opiekun prawny lub faktyczny dziecka, a o szczegółowych zasadach jego przyznania, jakiego i innych formach pomocy należnych po jego przyjściu na świat napiszemy jedenastego września. 
 
Podstawa prawna 
 
Artykuł 4, 6-15 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dziennik Ustaw z 2006 roku numer 139 pozycja 992 z późniejszymi zmianami). Rozporządzenie rady ministrów z 10 sierpnia 2012 roku w sprawie wysokości dochodu rodziny lub dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dziennik Ustaw pozycja 959). 
 
aaa 
8.3. Część opiekunów osób niepełnosprawnych odzyska prawo do świadczeń pielęgnacyjnych 
PAP 
 
 Źródło: PAP/www.niepelnosprawni.pl 
 Data opublikowania na www.niepelnosprawni.pl: 2013-09-12 
 
Opiekunom niesamodzielnych osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności zostaną przywrócone należne świadczenia - poinformowała wiceminister pracy Elżbieta Seredyn. Wskutek zmian, które weszły w życie w lipcu, wiele osób straciło prawo do ich pobierania. 
Z początkiem lipca 2013 r. weszły w życie przepisy znowelizowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl których świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 820 zł (620 zł świadczenia oraz 200 zł z rządowego programu) przysługuje - niezależnie od dochodu rodziny - tylko niepracującym rodzicom i najbliższym krewnym dzieci niepełnosprawnych, jeśli niepełnosprawność powstała przed osiągnięciem przez nie dorosłości. 
Wcześniej świadczenie mogli pobierać też krewni osób z orzeczoną niepełnosprawnością, która powstała po 25. roku życia, a więc np. dzieci lub wnuki osób niepełnosprawnych. Obecnie grupie tej przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 520 zł; jest on jednak przydzielany tylko w przypadku, gdy łączny dochód dwóch rodzin: osoby sprawującej opiekę oraz osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę, nie przekroczy obowiązującego kryterium dochodowego dla osób otrzymujących świadczenia rodzinne - obecnie to 623 zł netto. 
Elżbieta Seredyn, która przedstawiała posłom z sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny informację o realizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, poinformowała, że 11 września zapadła decyzja o przywróceniu prawa do świadczeń części osób, które je straciły. 
Zapowiedziała zmiany legislacyjne zmierzające do przywrócenia świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, których niepełnosprawność powstała w dorosłym życiu, jednak prawo do tej pomocy uzależnione będzie od stopnia niesamodzielności osoby wymagającej opieki. Stopień ten oceniany będzie według skali Barthel (bierze się w niej pod uwagę m.in. samodzielność pacjenta w takich czynnościach, jak: jedzenie, poruszanie się, utrzymanie higieny osobistej, kontrolowanie czynności fizjologicznych). 
Wiceminister podkreśliła, że Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (MPiPS) dostało zgodę na przygotowanie takich zmian, ale nie zna jeszcze szczegółów. 
 
Wyższa kwota na mocy ustawy 
 
Wprowadzone w lipcu zmiany wywołały falę niezadowolenia społecznego. Skargi napływają m.in. do rzecznik praw obywatelskich Ireny Lipowicz, która nową ustawę o świadczeniach skierowała do Trybunału Konstytucyjnego. 
Elżbieta Seredyn przypomniała także, że przygotowywana jest nowelizacja ustawy, która podwyższy świadczenia pielęgnacyjne. Rządowy program, z którego wypłacane jest dodatkowe 200 zł, potrwa do końca tego roku. Resort pracy chce, by od 1 stycznia przyszłego roku obecna wysokość świadczenia była zachowana, ale już na mocy ustawy. W ciągu pięciu lat - zgodnie z zapowiedziami premiera Donalda Tuska - osoby opiekujące się dziećmi z niepełnosprawnościami będą otrzymywać świadczenie w wysokości płacy minimalnej. 
Według informacji MPiPS, w 2012 r. świadczenia pielęgnacyjne pobierało średnio miesięcznie 223,5 tys. osób, czyli o 32,7 proc. więcej niż w 2011 r. Wzrost ten wynikał przede wszystkim z większej liczby osób uprawnionych do świadczenia, co było skutkiem trendów rozpoczętych jeszcze w 2010 r., kiedy rozszerzono krąg uprawnionych i zniesiono kryterium dochodowe. Wprowadzone w tym roku zmiany miały m.in. ograniczyć grono osób nadużywających prawa do tego rodzaju pomocy. Ze statystyk MPiPS wynika, że wśród osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne aż 83 proc. stanowiły osoby inne niż rodzice niepełnosprawnych dzieci, do których początkowo kierowana była ta pomoc. 
W sumie w 2012 r. ze świadczeń rodzinnych korzystały ponad 2 mln rodzin; to o 0,9 proc. mniej niż w 2011 r. Rodzin pobierających świadczenia rodzinne uzależnione od dochodów było blisko 1,3 mln, o 9,3 proc. mniej niż w roku poprzednim. 
 
 aaa 
8.4. Aktywizacja zamiast wypłacania świadczeń 
Beata Rędziak 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-09-18 
 
Ustalenie priorytetów wśród działań aktywizujących i profilaktycznych, wprowadzenie pojęcia "minimalnego dochodu socjalnego" i nowe metody jego weryfikacji, nowa struktura organizacyjna systemu pomocy społecznej oraz uproszczenie listy świadczeń pieniężnych - to tylko niektóre założenia projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej zaproponowanego przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. 
 
MPiPS proponuje przede wszystkim przeformułowanie celu pomocy społecznej; podkreśla, że jest nim przede wszystkim prowadzenie działań profilaktycznych i aktywizacyjnych, a nie tylko wypłacanie świadczeń pieniężnych. Świadczenia zaś powinny być uzupełnieniem oferowanych przez system pomocy społecznej usług, które - z pomocą pracownika socjalnego - wspierałyby rodziny i osoby w trudnym położeniu w przezwyciężeniu ich problemów bytowych. 
"Zakłada się rozbudowę usług aktywizujących dla osób niepełnosprawnych - w ramach usług specjalistycznych, których celem będzie aktywizacja społeczna. Usługi te mogą być realizowane także w ramach specjalistycznej usługi asystenckiej, która polegać będzie na prowadzeniu działań treningowych i nauczania poprawiającego sprawność w czynnościach dnia codziennego" - pisze ministerstwo w założeniach do zmian. 
Ministerialny projekt wprowadza też nowe rozwiązanie: sąsiedzkie usługi opiekuńcze oraz ustawowe określenie warunków ich wykonywania. Nowością byłyby też usługi stałe lub czasowe, np. treningi, nauka samodzielności, poradnictwo, prowadzone w mieszkaniach chronionych treningowych i wspomaganych. Te ostatnie byłyby miejscem stałego pobytu dla częściowo niesamodzielnych osób starszych i z niepełnosprawnością. 
 
Wsparcie rzeczowe zamiast świadczeń pieniężnych 
 
Nowa regulacja przewiduje likwidację pojęcia "kryterium dochodowego", a zamiast tego wprowadzenie pojęcia "minimalnego dochodu socjalnego". "Nowe rozwiązanie - minimalny dochód socjalny - będzie stosowane przede wszystkim wobec wszystkich osób i rodzin, które podejmą współpracę z pracownikami socjalnymi w zakresie zastosowania działań profilaktycznych, aktywizujących oraz różnorodnych form wsparcia mających doprowadzić w końcowym efekcie do usamodzielnienia tych osób od systemu pomocy społecznej" - wyjaśnia ministerstwo. 
Jeśli osoby objęte pomocą nie będą chciały podjąć współpracy z pracownikiem socjalnym w tym zakresie, będą objęte tylko wsparciem rzeczowym, a nie finansowym. Ministerstwo proponuje skrócenie procedury weryfikacji dochodu socjalnego; następowałaby ona co roku, a jej podstawą byłby aktualny wzrost cen towarów i usług konsumpcyjnych, określanych w koszyku minimum egzystencji. 
W przypadku osób starszych i niepełnosprawnych minimalny dochód socjalny będzie wyliczany z wyłączeniem dodatku pielęgnacyjnego lub zasiłku pielęgnacyjnego. "Wymaga rozróżnienia w systemie pomocy i wsparcia potrzeb osób starszych i niepełnosprawnych od potrzeb osób, które można wesprzeć w procesie wychodzenia z trudnej sytuacji. Obecnie funkcjonujące zróżnicowanie kryteriów dochodowych jedynie ze względu na prowadzenie gospodarstwa przez osobę samotną lub pozostającą w rodzinie wyklucza problem osób starszych i niepełnosprawnych, które ze względu na wiek lub niepełnosprawność nie są zdolne do pracy. Osoby te wymagają szczególnej ochrony przed ubóstwem i marginalizacją społeczną. Nie posiadając dochodów z pracy, renty lub emerytury, nie są w stanie zaspokoić swoich potrzeb życiowych oraz potrzeb szczególnych, które wynikają z ich wieku lub niepełnosprawności. Propozycja zróżnicowania kryteriów dochodowych również ze względu na grupę odbiorców świadczeń uwzględni konieczność zaspokojenia potrzeb opiekuńczych osób starszych i niepełnosprawnych" - uzasadnia resort. 
 
Przeciw bierności 
 
Ministerstwo proponuje także zmianę nazwy "Ośrodek Pomocy Społecznej" na "Centrum Pomocy i Usług Socjalnych". "Zakłada się, iż projektowana zmiana, w tym zmiana nazewnictwa, służyć będzie poprawie odbioru społecznego pomocy społecznej, w tym zaprzestaniu postrzegania ośrodka pomocy społecznej tylko i wyłącznie jako "kasy wypłacającej zasiłki". Oczekuje się ponadto, iż zmiana ta sprzyjać będzie zmniejszaniu się skali roszczeniowości i bierności osób wymagających wsparcia" - głosi uzasadnienie. 
MPiPS planuje zmienić także system odpłatności za pobyt w domach opieki społecznej, m.in. poprzez ustalanie odpłatności w oparciu nie tylko o dochód osób, ale również o zgromadzony przez nie majątek. 
Odpłatność za DPS-y jest jedną z najistotniejszych dla powiatów kwestii odnoszących się do proponowanych przez MPiPS zmian w ustawie o pomocy społecznej. - Obecnie mamy problem z finansowaniem pensjonariuszy w DPS, dotacje nie pokrywają kosztu ich pobytu - mówi Marek Wójcik ze Związku Powiatów Polskich. 
Zaznacza też, że obecne zmiany proponowane przez resort pracy są "projektem projektu", gdyż nie ma jeszcze wyniku uzgodnień międzyresortowych. - Minister finansów jeszcze nie wypowiedział się w kluczowych kwestiach finansowych - mówi Wójcik. 
"Zaproponowane zmiany w projekcie założeń będą miały wpływ na wzrost wydatków z budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego (jst). W perspektywie pięcioletniej największy wzrost wydatków przypadnie na pierwsze lata. Pierwsze efekty działań profilaktycznych i aktywizujących powinny mieć wpływ na spadek liczby osób korzystających z zasiłków socjalnych i dodatków motywacyjnych. Niemniej jednak należy pamiętać, że efekty te są silnie związane z sytuacją na rynku pracy, stopniem rozwoju miejsc zatrudnienia socjalnego" - pisze ministerstwo w uzasadnieniu do projektu. 
- Na pewno nie jest dla nas zrozumiała propozycja zmiany nazewnictwa systemu pomocy społecznej. Nie wyrazimy również zgody na to, by ktoś z zewnątrz ustalał lokalne struktury organizacji pomocy społecznej, a tak to w tych propozycjach na razie wygląda. Jednak bardzo dobrze współpracuje nam się z departamentem MPiPS kierowanym przez panią Krystynę Wyrwicką, w połowie października spotykamy się w tej sprawie w zespole roboczym, a 16 października odbędzie się spotkanie Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Mam nadzieję, że wtedy zobaczymy już ostateczny tekst projektu po konsultacjach międzyresortowych - mówi przedstawiciel powiatów. 
 
aaa 
8.5. Będą nowe specjalizacje dla pracowników socjalnych
Michalina Topolewska, oprac.: GR 
 
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-09-19 
 
 Usługi kierowane do osób i rodzin korzystających ze wsparcia mają być nastawione bardziej na profilaktykę i ich aktywizację. Pomóc w tym mają też nowe formy kontraktów z nimi zawieranych - czytamy w "Dzienniku Gazecie Prawnej" 
Zmiany w tym zakresie są jednym z elementów reformy systemu pomocy społecznej, przygotowanej przez resort pracy. Wprowadzi ona nowy podział usług socjalnych, które mają być stosowane w zależności od trudności stanowiących powód korzystania z pomocy. Będą to usługi profilaktyczne skupiające się na edukacji i poradnictwie oraz te aktywizujące, skierowane głównie do osób bezrobotnych i niepełnosprawnych. 
Kolejnym rodzajem usług będą działania interwencyjne służące zabezpieczeniu podstawowych potrzeb osób niepełnosprawnych, chorych i w starszym wieku. Chodzi o opiekę w miejscu zamieszkania potrzebujących oraz w ośrodkach wsparcia. W tym pierwszym przypadku możliwe będzie jej świadczenie przez sąsiadów, a warunki wykonywania takiej pomocy mają być określane w specjalnej umowie. W jej ramach sąsiad będzie np. robił zakupy, przygotowywał posiłki lub wykonywał prace porządkowe. Usługi te będą objęte nadzorem pracownika socjalnego. 
Szczegółowy zakres wspomnianych działań będzie określony w rozporządzeniu. W związku z tą zmianą konieczne jest też wprowadzenie nowych specjalności zawodowych pracowników socjalnych, do których należeć będzie asystentura i mediacja socjalna, organizacja usług socjalnych oraz animacja społeczności lokalnych. 
Aby wzmocnić skuteczność nowych usług, resort pracy chce też rozszerzyć formułę kontraktu socjalnego, zawieranego obecnie przez osobę ubiegającą się o pomoc, która zobowiązuje się w nim do podjęcia określonych działań, np. rozpoczęcia leczenia. Taką umowę będzie można zawrzeć z całą rodziną lub grupą osób mającą podobne problemy. 
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 19 września 2013 r. 
 
aaa 
8.6. Tylko całkowita niezdolność do pracy uprawnia do renty socjalnej 
Ryszard Sadlik, oprac.: GR 
 
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-08-27 
 
Jestem osobą chorą od wczesnego dzieciństwa, słyszałem o możliwości uzyskania renty socjalnej. Kto i na jakich zasadach może otrzymać tę rentę z ZUS? Czy może ją otrzymać osoba, która jest częściowo niezdolna do pracy? Kiedy musi powstać schorzenie dające podstawę do uzyskania tej renty? - pyta czytelnik Dziennika Gazety Prawnej. 
Uprawnienie do tego świadczenia określają przepisy ustawy o rencie socjalnej (dalej: ustawa). Zgodnie z jej art. 4 ust. 1 renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: 
1) przed ukończeniem 18. roku życia; 
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia; 
3) w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. 
Zaznaczyć przy tym należy, że przepis ten wymaga, aby we wskazanych okresach nastąpiło tylko naruszenie sprawności organizmu, natomiast niezdolność do pracy będąca skutkiem tego naruszenia może powstać później. Wynika to z tego, że okresy wymienione w pkt. 1-3 art. 4 ustawy odnoszą się do naruszenia sprawności organizmu, a nie do powstania całkowitej niezdolności do pracy. 
W zależności od staniu zdrowia i charakteru niezdolności do pracy może być przyznana albo renta socjalna stała - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała, albo też renta socjalna okresowa - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest tylko okresowa. Przy czym renta okresowa przysługuje przez okres wskazany w decyzji ZUS. 
W praktyce spory w zakresie prawa do renty socjalnej dotyczą przede wszystkim ustalenia, czy niezdolność do pracy osoby ubiegającej się o rentę socjalną ma charakter całkowity. Podkreślić należy, że tylko całkowita niezdolność do pracy umożliwia uzyskanie renty socjalnej. Nie ma tu znaczenia to, że dana osoba jest tylko częściowo niezdolna do pracy i nie może wykonywać np. cięższej pracy. 
O niezdolności do pracy orzekają lekarze orzecznicy ZUS, od których orzeczeń istnieje możliwość wniesienia sprzeciwu. Wówczas ponownej oceny stanu zdrowia dokonuje komisja lekarska ZUS. Na podstawie jej orzeczenia ZUS wydaje decyzję przyznającą prawo do renty socjalnej lub odmawiającą go. 
Osoba, której nie przyznano renty, lub kwestionująca np. przyznanie tylko renty okresowej, może wnieść w terminie miesiąca odwołanie od decyzji ZUS do właściwego miejscowo sądu okręgowego. 
Pomimo spełniania przesłanek do uzyskania renty socjalnej nie przysługuje ona osobie uprawnionej do emerytury, uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej lub pobierającej świadczenie o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych, renty strukturalnej, a także osobie uprawnionej do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. 
Ponadto renta socjalna nie przysługuje osobie będącej właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej w rozumieniu ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.) o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 5 ha przeliczeniowych. Natomiast osobie będącej współwłaścicielem nieruchomości rolnej renta socjalna nie przysługuje, jeśli udział tej osoby przekracza 5 ha przeliczeniowych. 
Istotne jest także, że renta socjalna nie przysługuje za okres tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności. 
Renta socjalna przyznawana jest w stałej wysokości 84 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Renta ta podlega waloryzacji na zasadach i w trybie określonym w przepisach ustawy emerytalnej. 
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 22 sierpnia 2013 r. 
 
aaa 
8.7. Sejm: będą prace nad projektem SLD ws. zasiłku opiekuńczego 
 
Źródło: PAP/Rynek Zdrowia 
Data opublikowania: 2013-08-27 
 
 Marszałek Sejmu Ewa Kopacz skierowała do konsultacji projekt SLD ws. zmiany zasad przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego dla opiekunów osób niepełnosprawnych - poinformował we wtorek (27 sierpnia) wicemarszałek Sejmu Jerzy Wenderlich (SLD). 
 
 Po zakończeniu konsultacji projekt ma trafić do pierwszego czytania w Sejmie. 
Projekt nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych Sojusz złożył w Sejmie na początku sierpnia. Kilka dni temu klub SLD zwrócił się do Kopacz z wnioskiem, by prace nad nim rozpoczęły się już na rozpoczynającym się we wtorek (27 sierpnia) posiedzeniu Sejmu. Prośbę ponowił na wtorkowym posiedzeniu Prezydium Sejmu Wenderlich. 
Po zakończeniu posiedzenia poinformował, że marszałek skierowała projekt do konsultacji w Sejmie, a po ich zakończeniu - do pierwszego czytania. 
Ostatnia nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadziła z dniem 1 lipca br. zupełnie nowe zasady przyznawania świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych. Na ich mocy część takich osób straciła do nich prawo. 
Zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje tylko opiekunom osób, u których niepełnosprawność powstała przed 18. rokiem życia (lub 25. roku życia, ale w trakcie nauki). Dotyczy to głównie rodziców i najbliższych krewnych niepełnosprawnych dzieci. Ustawa wprowadziła też nowe świadczenie - specjalny zasiłek opiekuńczy uzależniony od dochodu rodziny. Resort pracy zmienił zasady przyznawania świadczeń, m.in. po to, by ograniczyć grono osób nadużywających prawa do tego rodzaju pomocy. 
W myśl ustawy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mają niezależnie od dochodu rodzice dzieci z niepełnosprawnością, wymagających stałej opieki. Uprawnione są także inne osoby, np. dziadkowie, brat lub siostra, czyli osoby zobowiązane do alimentacji, jednak pod warunkiem, że rodzice dziecka albo sami są niepełnosprawni, albo zostali pozbawieni praw rodzicielskich. 
Ustawa przewiduje, że nowe świadczenie - specjalny zasiłek opiekuńczy - w wysokości 520 zł miesięcznie - uzależniony jest od kryterium dochodowego i przysługuje wtedy, gdy niepełnosprawność została stwierdzona czy nabyta po 25. roku życia lub związana jest np. z wiekiem osoby, nad którą trzeba sprawować opiekę. 
Zasiłek przyznawany jest rodzicom, ale tylko w przypadku, kiedy jedno z nich zrezygnowało z pracy zawodowej. Nie przysługuje rodzicowi, który nigdy pracy nie podejmował lub ma np. prawo do renty czy emerytury. 
 Otrzymywać go mogą również inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które zrezygnują z pracy w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Zasiłek przysługuje, gdy łączny dochód dwóch rodzin: osoby sprawującej opiekę oraz osoby wymagającej opieki - w przeliczeniu na osobę - nie przekroczy obowiązującego kryterium dochodowego dla osób otrzymujących świadczenia rodzinne - obecnie 623 zł netto. 
Sojusz chce zmienić zasady przyznawania zasiłku opiekuńczego tak, by był on przyznawany opiekunowi osoby, której niepełnosprawność powstała po 25. roku życia, bez względu na dochód rodziny osoby wymagającej opieki i sprawującej opiekę. Proponuje ponadto, by świadczenie to przysługiwało, jeżeli osoby nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki. 
 
 aaa 
8.8. Będą nowe świadczenia w pomocy społecznej 
Michalina Topolewska 
 
Źródło: Gazeta Prawna/e-Kiosk 37 tydzień 2013 
 
 Kryterium dochodowe uprawniające do wsparcia ma być weryfikowane co rok. Gminy zyskają możliwość zlecania realizacji usług socjalnych 
Większy nacisk na działania profilaktyczne i aktywizujące osoby korzystające z zasiłków przewiduje rządowy projekt założeń do nowelizacji ustawy o pomocy społecznej. Resort pracy proponuje w niej nie tylko zmiany dotyczące działań na rzecz osób wymagających wsparcia oraz przysługujących im świadczeń, ale też w zakresie organizacji pomocy społecznej na szczeblu gminnym i powiatowym. 
 
Minimum egzystencji 
 
Jedna z propozycji dotyczy likwidacji kryterium dochodowego w obecnej postaci. Zastąpi je minimalny dochód socjalny, który będzie waloryzowany co roku, na podstawie aktualnego wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych, które składają się na minimum egzystencji. Na początku dochód socjalny ma wynosić tyle, ile kryteria dochodowe, czyli 542 złote dla osoby samotnej oraz 456 złotych na osobę w rodzinie, a pierwsza weryfikacja odbędzie się w 2015 roku. Resort pracy szacuje, że przy obecnym wzrośnie minimum egzystencji próg uprawniający do pomocy wynosiłby wówczas odpowiednio 564 złote i 475 złotych. 
- Jest to na pewno rozwiązanie lepsze dla korzystających z świadczeń, ponieważ teraz kryteria dochodowe są weryfikowane co trzy lata, a w poprzednich latach w ogóle nie były zmieniane. Nie spowoduje to jednak gwałtownego wzrostu osób otrzymujących zasiłki - mówi doktor Bożena Kołaczek z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. 
Osoby, które spełniałyby minimalny dochód socjalny uzyskiwałyby nowe świadczenie, czyli zasiłek socjalny, który zastąpiłby dotychczasowe zasiłki stałe i okresowe. Stanowiłby on różnicę między minimalnym dochodem socjalnym a tym osiąganym przez osobę starającą się pomoc. Do tego świadczenia przysługiwałyby dwa dodatki: motywacyjny oraz dopłata do usług interwencyjnych, która ma być przeznaczona dla osób starszych i niepełnosprawnych. 
- Taka zmiana uprościłaby system świadczeń. Pozostaje tylko pytanie, czy koszt tych nowych form pomocy ponosiłby budżet, tak jak jest to w przypadku zasiłku stałego - wskazuje Zdzisław Markiewicz, dyrektor Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Opolu. 
Jak tłumaczy resort pracy, nowy zasiłek byłby w stu procentach finansowany przez państwo, jeżeli będzie przyznany osobom, które ze względu na wiek lub niepełnosprawność nie mogą podjąć pracy. Natomiast dla pozostałych uprawnionych w pierwszym roku obowiązywania ustawy byłoby to 60 procent Dopiero w czwartym i kolejnych latach gminy nie musiałyby już dopłacać do jego wypłaty. 
 
Centra zamiast ośrodków 
 
Ze zmianami związanymi ze świadczeniami wiązać się też będzie nowa struktura organizacji pomocy społecznej w samorządach. Zamiast ośrodków pomocy społecznej oraz powiatowych centrów pomocy rodzinie funkcjonowałyby gminne i powiatowe centra pomocy i usług socjalnych. W każdym z nich znajdowałyby się działy: pracy i usług socjalnych. Odrębną część zajmującą się obsługą księgowo-finansową stanowiłaby natomiast kasa wsparcia dochodowego. Co więcej mogłaby ona być stworzona poza centrum, na przykład w urzędzie gminy. 
- W ten sposób nastąpiłoby oddzielenie zadań, które są typowo biurokratyczne i związane z przyznawaniem świadczeń, od tych, które wiążą się bezpośrednio z pracą socjalną - uważa Bożena Kołaczek. 
Ponadto gminy miałyby możliwość zlecania wykonywania usług o charakterze profilaktycznym, aktywizującym oraz interwencyjnym niepublicznym podmiotom, na przykład organizacjom pozarządowym. Będą one musiały mieć status Agencji Usług Socjalnych. Jego uzyskanie zostanie uzależnione od spełnienia określonych warunków, między innymi zatrudniania minimum dwóch pracowników socjalnych (w tym zawodzie zostaną wprowadzone nowe specjalizacje). 
Założenia nowelizacji ustawy przewidują też wprowadzenie nowych form kontraktu socjalnego. Do tej pory miał on charakter indywidualny, po zmianach możliwe będzie zawieranie go z całą rodziną lub grupą osób. 
 
aaa 
8.9. Komornik nie zajmie sprzętu rehabilitacyjnego? 
Beata Rędziak 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-09-02
 
 Minister sprawiedliwości zgodził się ze stanowiskiem Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (HFPC), że obowiązujące uregulowania prawne, związane z komorniczym postępowaniem egzekucyjnym, nie gwarantują kompleksowej ochrony praw dłużnika z niepełnosprawnością. 
HFPC wystąpiła do ministra sprawiedliwości po nagłośnionej przez media egzekucji komorniczej, wykonanej na małżeństwie dwojga osób z niepełnosprawnością, zadłużonych na kwotę 3 tys. zł za olej opałowy. W efekcie postępowania komornik zajął wysokiej rozdzielczości monitor wraz z powiększalnikiem, dzięki któremu kobieta z dysfunkcją wzroku mogła czytać i pisać. 
Fundacja zwróciła uwagę na to, że przepisy, które pozwalają na takie sytuacje, nie są zgodne z Europejską Konwencją Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz Rekomendacją Rady Europy dotyczącą postępowania egzekucyjnego. Ministerstwo w swojej odpowiedzi nie odniosło się do tych międzynarodowych zobowiązań, skupiając się głównie na względach humanitarnych. 
"Istniejące obecnie w prawie formalnym uregulowania nie gwarantują jednak kompleksowej ochrony niepełnosprawnego dłużnika. Tymczasem z wielu względów, w tym również humanitarnych, socjalnych i ekonomicznych, zasadne jest stworzenie takich rozwiązań prawnych, które statuowałyby wyłączenie możliwości prowadzenia egzekucji ze sprzętu służącego niepełnosprawnemu dłużnikowi do rehabilitacji oraz urządzeń, które są niezbędne dla jego egzystencji oraz ułatwiają mu życie łagodząc skutki niepełnosprawności" - odpowiada Fundacji Ministerstwo Sprawiedliwości. Resort obiecuje także, że przy kolejnej nowelizacji procedury cywilnej będzie miało na uwadze modyfikację przepisów. 
- Odpowiedź ministerstwa przyjmujemy z zadowoleniem. Mamy nadzieję, że zmiany przepisów, o których ministerstwo wspomina w swojej odpowiedzi, zostaną w najbliższej przyszłości rzeczywiście wprowadzone - komentuje Dorota Pudzianowska, prawniczka HFPC. 
Obecnie ograniczenia w zakresie przedmiotów niepodlegających egzekucji reguluje Kodeks postępowania cywilnego w artykule 829. Propozycja zmiany tego artykułu rekomendowana przez Krajową Radę Komorniczą (KRK) sprowadza się do dodania punktu dotyczącego niepodlegania pod egzekucję komorniczą przedmiotów niezbędnych ze względu na ułomność fizyczną dłużnika lub członków jego rodziny. 
- KRK przekazała swoją rekomendację do posła Artura Dunina - informuje Robert Damski, rzecznik prasowy Rady. 
- Jeśli chodzi o zmianę przepisów dotyczących działań komorniczych odnośnie sprzętu rehabilitacyjnego, który teraz podlega egzekucji, to jest ona w trakcie "obróbki prawniczej", jak również jest przygotowywane jej uzasadnienie - informuje poseł Artur Dunin. 
 
 aaa 
 9. WSPOMINAMY LUDZI I WYDARZENIA 
 
aaa 
9.1. Żegnamy zmarłego Kolegę 
 
 Źródło: "Pochodnia" listopad 1960 
 
Dnia 16 października 1960 roku zmarł po krótkiej chorobie Stanisław Janczur - członek Zarządu Głównego PZN i prezes Spółdzielni Niewidomych w Gdańsku. Uroczysty pogrzeb odbył się dnia 20 października bieżącego roku. Z ramienia Zarządu Głównego PZN i spółdzielczości niewidomych w pogrzebie uczestniczyli: Mieczysław Michalak - przewodniczący ZG PZN, Stanisław Madej wiceprzewodniczący Zarządu Głównego, Stanisław Łuka - prezes Zarządu ZSN, Leon Wrzosek - sekretarz POP i Zygmunt Jursz - dyrektor biura ZG PZN. 
Zmarły został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu we Wrzeszczu. Tą lakoniczną notatką o zgonie Stanisława Janczura nie zamierzamy bynajmniej skwitować jego życia i działalności. Nasz przedwcześnie zmarły kolega był człowiekiem, który na polu produktywizacji niewidomych zdziałał bardzo wiele i zasłużył sobie na naszą trwałą wdzięczność i pamięć. Z pewnością też zechcą się na ten temat wypowiedzieć na łamach naszego pisma najbliżsi jego przyjaciele i współpracownicy. 
My pragniemy podać Czytelnikom zaledwie kilka informacji, dotyczących życia i pracy Stanisława Janczura, informacji, jakimi dysponowaliśmy w momencie zamykania bieżącego numeru. 
Stanisław Janczur urodził się 19 grudnia 1910 roku w Mniszewie koło Miechowa. Wzrok stracił w roku 1944, walcząc w oddziałach partyzanckich. Za udział w tych walkach otrzymał stopień kapitana oddziałów Gwardii Ludowej i Krzyż Grunwaldu. Niełatwo jest trzydziestoczteroletniemu człowiekowi pogodzić się z całkowitą ślepotą i przyjąć jej wszystkie konsekwencje. Są ludzie, których podobny wypadek na całe życie pozbawił równowagi ducha. Janczur szukał tej równowagi w pracy zawodowej i społecznej. Jest to niewątpliwie droga najlepsza. Troska o innych przekreśla myślenie o sobie i sprawia, że człowiek zapomina o swej tragedii osobistej. 
Już w 1951 roku Janczur przystąpił do organizowania spółdzielni niewidomych na terenie Gdańska. Został pierwszym prezesem tej spółdzielni i funkcje tę pełnił do ostatnich swych dni. Spółdzielnia w Jelitkowie należy do najbardziej chyba aktywnych spółdzielni w naszym kraju. Z jej inicjatywy i przy jej wydajnej pomocy powstała z czasem spółdzielnia w Elblągu, następnie w Gdyni. Kolega Janczur był jednym z głównych inspiratorów tej akcji. 
W roku 1957 Rada Państwa przyznała mu „za wybitną i długoletnią działalność dziedzinie produktywizacji niewidomych” Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Kolega Janczur był od szeregu lat członkiem Zarządu Głównego PZN. Przyzwyczailiśmy się słyszeć jego cichy głos na naszych plenach i zebraniach spółdzielczych. Jego wypowiedzi zawsze zmierzały do tego, by podejmować wszelkie wysiłki dla ułatwienia życia niewidomym. Na swoim terenie robił w tym kierunku bardzo wiele. W bieżącym roku jego spółdzielnia przeniosła się do nowego, pięknego gmachu w Oliwie. W budowę tego gmachu kolega Janczur włożył swój ogromny wysiłek, wiele czasu, serca i zdrowia. 
Wieńce i kwiaty, jakimi zarzucono grób Stanisława Janczura, serdeczne słowa, jakimi żegnali go towarzysze partyjni, przyjaciele i współpracownicy, świadczą wymownie o uczuciach, jakie wywołała jego śmierć. 
Kwiaty jednakże szybko więdną, słowa się ulatniają, nawet uczucia przemijają z czasem. Najtrwalsza w człowieku jest pamięć i ta na pewno dochowa wierności naszemu zmarłemu Koledze. 
Przewodniczący ZG PZN zamierza zgłosić na Plenum wniosek, aby spółdzielnię w Oliwie nazwać imieniem Stanisława Janczura. Sądzimy, że spółdzielnia z największym zadowoleniem przyjmie tę inicjatywę. 
 aaa 
9.2. Niewidomi wobec dziesięciolecia 
 
Źródło: "Pochodnia" Sierpień 1954 
 
Od Redakcji: 
Poniżej drukujemy dalszy ciąg wypowiedzi niewidomych, którym Polska Ludowa dała możliwość kształcenia się, pracy i poprawy bytu. 
 
Bardzo się cieszę, że mogę wypowiedzieć się w związku z dziesięcioleciem Polski Ludowej. 
Byłem bardzo wzruszony i zaskoczony, kiedy w 1949 roku zaproponowano mi pracę w Fabryce Urządzeń Dźwigowych. Pracę tę przyjąłem bardzo chętnie, a w dowód wdzięczności zawsze starałem się pracować jak najlepiej. Zostałem za to nagrodzony awansem na telefonistę i dyplomem uznania. 
Nie byłoby to możliwe w przedwojennej, sanacyjnej Polsce, gdzie człowiek niewidomy uważany był za ciężar społeczny, dlatego wdzięczny jestem Partii i rządowi Polski Ludowej za to, co uczynili dla mnie i mnie podobnych. Dlatego też dołączam swój głos do głosu milionów patriotów i życzę Polsce Ludowej dalszego rozkwitu i zwycięstwa socjalizmu i pokoju na całym świecie. 
Jan Padzik 
 
W Polsce Ludowej każdy jest pracownikiem jakiegoś zakładu pracy. Ja także pracuję, a nawet jestem przodownikiem pracy- wykonuję do dwustu procent normy. Pracuję na równi z obywatelami widzącymi, zostałem przeszkolony w zawodzie szczotkarskim i dziewiarskimw Państwowym Zakładzie dla Ociemniałych w Gdańsku- Wrzeszczu w 1949 roku. 
Gdy byłem na kursach w różnych punktach naszego kraju i spotykałem się z wieloma niewidomymi, zobaczyłem, że każdy, mimo kalectwa, może uczyć się i pracować; widzę, że są świadomi tego i doceniają ten wielki krok naprzód. 
Dziś oceniam, czym jest władza ludowa, Partia, nasz rząd- ja sam, a także każdy z nas, niewidomych. 
 Henryk Jeżyna 
 
Rząd Rzeczpospolitej Ludowej umożliwił mi ukończenie w 1950 roku Akademii Nauk Politycznych i w roku 1952 - Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Pod koniec studiów w Akademii Nauk Politycznych, jak i na Uniwersytecie Warszawskim korzystałem ze stypendium. 
Jako niewidomy miałem spore trudności, gdyż musiałem korzystać z pomocy lektorów, a mimo to 19 sierpnia 1952 roku zostałem magistrem prawa. Od roku 1953 pracuję jako radca prawny w spółdzielniach inwalidów, a od 5 października 1953 roku jestem adwokatem w Warszawskiej Izbie Rady Adwokackiej. 
Od przeszło dwóch miesięcy przychodzę do oddziału warszawskiego PZN, gdzie bezpłatnie udzielam porad w godzinach od 17.30 do 18.30. 
Żywię ogromną wdzięczność za wszystkie dobrodziejstwa, jakie otrzymałem od Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, i starać się będę tak pilnie pracować, jak udało mi się ukończyć dwa wydziały Uniwersytetu. 
Edward Pyrzak 
 
aaa 
 10. WPROST ALBO NA OPAK 
 
aaa 
10.1. Agresywna pomoc 
Z.N. 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Wracałem kiedyś z pracy bardzo zatłoczonym autobusem. Stałem niedaleko drzwi trzymając się uchwytu i nagle słyszę zdecydowane polecenie "siadaj pan!". Odpowiedziałem "nie, nie, dziękuję, siedziałem osiem godzin w pracy i teraz wolę postać". Na to ten sam głos jeszcze bardziej zdecydowanie "siadaj pan!" Ponownie powiedziałem: "dziękuję, może ktoś inny skorzysta". Tym razem głos przypominający ryk wrzasnął "siadaj pan do cholery!" Cóż miałem robić, potulnie usiadłem przysięgając w duchu, że nigdy więcej nie będę odmawiał, gdy ktoś robi mi uprzejmość. Po co dobry człowiek ma się irytować. 
 
aaa 
10.2. Przy stoliku 
Natalia 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 Co z oczu znika, w sercu pozostaje. 
Co oczy spostrzegą, głowa i tak zapomina. 
 
Gdy uczęszczałam do szkoły średniej , a było to całkiem niedawno, miałam okazję przyjrzeć się bliżej życiu osób niewidomych i niedowidzących. 
Ponieważ zabawnych historii z życia ociemniałych na łamach "WiM-u" było już sporo ,a tych z udziałem słabowidzących niewiele, opowiem Wam, co przydarzyło mi się pewnego majowego poranka, tego roku. 
Pojechałam wraz z przyjaciółmi do Tlenia, niewielkiej miejscowości, położonej w Borach Tucholskich. Podróż była nużąca, więc zrobiliśmy postój, aby rozprostować kości. Wychodząc z autokaru, usiadłam przy małym stole, takim, jakie zwykle bywają w zajazdach. Obok mnie usiadła jakaś wyrośnięta blondyna. A że w dzisiejszych czasach demokracja panoszy się bez umiaru, trudno jest czasem odróżnić dorosłą kobietę od nastolatki. Nie chciałam siedzieć bezczynnie, więc postanowiłam nawiązać dialog z sąsiadką przy stoliku. Czekasz na kogoś - spytałam. Tak - odparła z niechęcią rozmówczyni. Chwilę później poczułam bardzo nieprzyjemny zapach dymu z papierosa i coś zaczęło łaskotać mnie w gardle. Ty palisz!!!? Krzyknęłam do dziewczyny. Palę!!! - odpowiedziała blondyna dość podniosłym tonem. A Twoja mama o tym wie? - Wie!!! 
Po tym krótkim, ale jakże wzniosłym dialogu zapadła cisza. W pewnym momencie dziewczyna zaczęła mówić coś do siebie. Gdzie jest ten Czarek, w maślance się utopił, czy co!!!? Po jakimś czasie, sama nie wiem, co spowodowało fakt, że na nowo podjęłyśmy rozmowę. I było nawet bardzo miło dopóty, dopóki nie okazało się, iż ów Czarek, o którym mówiła był jej synem, i to w dodatku znacznie starszym ode mnie. 
Moja twarz okryła się purpurą, bo nie wiedziałam co powiedzieć. Zaczęłam jej nagle tłumaczyć, że jestem osobą niedowidzącą, a ona widząc moje zdenerwowanie, wybuchnęła śmiechem i powiedziała, że nic się nie stało. 
Nagle ktoś zawołał: idziemy!!! - po czym wróciliśmy do autokaru. 
Od tego czasu stwierdziłam, że bycie osobą słabowidzącą, oprócz wad, może mieć również zalety, bo gdybym widziała lepiej, nie wspominałabym tej przygody. 
 aaa 
10.3. Jajka na parapecie 
Stanisław Kotowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
W dniu 1 sierpnia 1981 r. podjąłem pracę w biurze Zarządu Głównego PZN. Żona i troje dzieci zostały w Chorzowie, bo mieszkania w Warszawie jeszcze nie mieliśmy. Co tydzień jeździłem do Warszawy i było jako tako, aż do pamiętnego 13 grudnia. Dostałem urlop i wyjechałem do Chorzowa, ale przecież każde wolne musi się skończyć. Mój urlop też miał koniec. Zacząłem więc znowu dojeżdżać do pracy w stolicy. Czasami było zabawnie. Wstawać trzeba było o pogańskiej godzinie, bo "Górnik" z Katowic startował chyba o piątej rano. Któregoś poniedziałku w styczniu czy w lutym sterczałem skulony z zimna w tunelu prowadzącym na perony. Usłyszałem tupot ciężkich butów i pytanie: "Co wy tu robicie?" O, pomyślałem, pewnie ZOMO i było to ZOMO. Odpowiedziałem zgodnie z prawdą, że czekam na pociąg. Usłyszałem: "Chodź, nie widzisz, że ślepy?" Proszę, jak to nie wiadomo, co się kiedy przyda. 
Nie o tym jednak chciałem opowiedzieć, ale skoro zacząłem o ZOMO to dodam, że mojemu synowi, który wówczas miał 8 lat najbardziej podobały się czołgi na ulicy w Katowicach. 
A teraz o jajkach, które są w tytule opowiadania. 
Starszym Czytelnikom nie trzeba wiele wyjaśniać, ale młodszym... 
Wszystko było na kartki w niewielkich ilościach, nawet papierosy i wódka. Niektóre babcie to tej wódki marki Bałtyk pełne szafy nagromadziły. Skoro można kupić na kartki, to przecież nie mogą się one zmarnować. 
Nie łatwo było rodzinę wyżywić. Każda możliwość kupienia czegoś do jedzenia pozakartkowego graniczyła ze szczęściem. 
Kierownik administracyjny w biurze ZG PZN jakimś cudem załatwił dużą ilość jajek. Mnie przydzielono ich pół kopy, czyli dwa mendle, czyli 30 sztuk. 
A zapomniałem, że mieszkałem wówczas w swoim biurze i spałem na polowym łóżku, które na dzień składałem i wpychałem za szafę. 
Ucieszyłem się z tych jajek - a to dzieci będą miały wyżerkę, pomyślałem. Czy teraz ktoś potrafi sobie wyobrazić, żeby niewidomy wiózł 30 jaj w kartonie z Warszawy do Katowic? No i ja ich nie powiozłem. 
Położyłem w kartonie na parapecie okna, bo nie było gdzie. W nocy zrobiło mi się gorąco, bo centralne grzało bez miłosierdzia. Wstałem z tego polowego wyrka, pociągnąłem skrzydło okna i buch! 
Do rana zbierałem surową jajecznicę w szmatę i wynosiłem do ubikacji. Na szczęście miałem do niej blisko. Szmatę płukałem i znowu zbierałem. A najbardziej byłem na siebie wściekły, że tyle jaj zmarnowałem. W tę noc nie miałem nic dobrego do powiedzenia o swojej niepełnosprawności. Przecież żebym widział, jajka by nie spadły. 
 
aaa 
10.4. DROGI I BEZDROŻA NIEWIDOMYCH 
Cuius regio eius religio
Jerzy Ogonowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
	Napisało mi się beztrosko poprzednio, że wszyscy niepełnosprawni jakoś sobie radzą mądrze, a tylko niewidomi niemądrze. I zaraz potem poczytałem, że głusi są przeciwko głuchym, a więc nie chodzi o niepełnosprawność czy jej rodzaj, ale o reliktowość organizacji, bo głusi też mają podobną organizację jak niewidomi. Sprawa zatem jest dość poważna, bo wprawdzie powstało mnóstwo małych organizacji jedno- lub kilkuproblemowych, jednak w praktyce zginęło gdzieś reprezentowanie interesów niewidomych i głuchych jako całości. Myliłem się zatem, za co przepraszam wszystkich bogów, bo poza nimi nikt na razie się nie obraził. A naczelny musiał przepraszać okręg mazowiecki PZN, chociaż nie jestem pewien, czy wyciągnął prawidłowe wnioski z zarzutu, bo przecież fakt, że ktoś nie ma zadłużenia na 350 tys., wcale nie oznacza, że w ogóle tego zadłużenia nie ma. 
Nie wiem, jak naprawdę jest w innych okręgach PZN, ale w tym, w którym przypadło mi w udziale uczestniczyć w KRO, to mózg staje. Okręg jest na coraz większym minusie, a w sądzie są sprawy, w czasie których wysuwane są przez strony powodowe zarzuty, że okręg jest w posiadaniu wielkiego majątku, że wszystko było jak najlepiej. W zasadzie sprawa nadawałaby się bardziej do psychiatry, gdyby nie to, że w grę wchodzą niemałe pieniądze zdefraudowane przez wyrzuconych i występujących z powództwem. Osoby odpowiedzialne za kompletny krach nie tylko nie poczuwają się do winy, ale nawet występują o odszkodowania, chociaż Bóg jeden wie, a chyba nawet i on tego nie wie, z jakiego tytułu i z jakich pieniędzy, jeśli ich nie ma, te odszkodowania miałyby być wypłacone. 
	Jeśli jednocześnie podobne kłopoty mają inne okręgi, jeśli PZN już dawno nie zajmuje się tym, czym się zajmował, kiedy rosłem w siłę i żyło mi się podobno coraz dostatniej, to oznaczać może tylko tyle, że już ta struktura się wyraźnie przeżyła. Patrząc na sprawy niepełnosprawnych z perspektywy przełomu ustrojowego i niespełna 25 lat trwania nowego ustroju odnoszę wrażenie, że od samego początku chodziło o to, pomimo górnolotnych haseł i nierzadko bardzo słusznych postulatów, żeby niepełnosprawni znaleźli się na właściwym dla siebie miejscu w szeregu, tj. miejscu tych, nad którymi sprawowana jest opieka przez państwo. Oczywiście, zgodnie z zasadami demokracji, mogą sobie niepełnosprawni żądać, ale dostaną tyle, ile decydenci uznają za stosowne i w taki sposób, w jaki uznają za słuszne. A że jak głosi Ewangelia, która w naszym kraju winna być podstawowym drogowskazem, "Nie możecie Bogu służyć i mamonie" (Łk16,1 -13), to zgodnie z zasadami kapitalizmu - nowy establishment postanowił służyć mamonie, co od razu przesądza, że Bogu służyć już nie może. 
I rozrosły się nam najprzeróżniejsze imprezy przygotowujące niepełnosprawnych do pracy, na których - oczywiście - zarabiają organizatorzy i usługodawcy. Co i jak dzieje się potem, najczęściej nie bardzo wiadomo, a już na pewno nikogo nie obchodzi. Czasami - jak ostatnio udało mi się ustalić - są to okresowe formy zatrudnienia opłacane przez organizatora, po czym sprawa się kończy i można jechać na kolejne przygotowanie do pracy. Decyzje Komisji Europejskiej najprawdopodobniej wynikały z dostrzeżonego braku efektywności wszystkich tych działań. Pamiętam czasy, kiedy - począwszy od szkoły podstawowej - uczono mnie, że jako niewidomy jestem tyle samo wart, co osoba pełnosprawna, że mam prawo do pracy, że potrafię tak samo pracować jak inni. Na dalszym etapie otrzymywałem tzw. lektorskie, które trafiało bezpośrednio do mnie i to ja byłem odpowiedziany za to, jak je spożytkuję. Gdyby naprawdę chodziło o niepełnosprawnych, to byłoby tak nadal, ale problem polegał na tym, że to pracodawca chciał zarobić. Rehabilitacją bowiem winno zajmować się państwo, a jeśli ceduje na kogoś innego, np. pracodawcę, to musi mu za to zapłacić. Sprzeciw pracodawców wobec zatrudniania asystenta bierze się stąd, że byłaby dodatkowa osoba, która mogłaby służyć jako świadek fikcyjnego zatrudnienia. Tak więc, póki można, pracodawcy straszą, że zwolnią więcej niepełnosprawnych niż zatrudniają. No cóż, Lewiatany i inne słonie trąbalskie tak przecież mogą. Cuius regio eius religio. 
	Ogólnie rzecz biorąc, mamy do czynienia z dwoma nurtami: jeden dotyczy traktowania niepełnosprawnych jako przedmiotu pewnych humanitarnych działań ze strony "pełnosprawnych", drugi - całkowitej społecznej integracji niepełnosprawnych. Objawia się to w ten sposób, że wszelkie imprezy czy to kulturalne, czy to oświatowe, czy też wszelkie inne, organizowane są w formie wyodrębnionego dla niepełnosprawnych getta. Mamy więc spektakle robione przez niewidomych i dla niewidomych, mamy przeglądy zespołów kulturalnych niewidomych, mamy różne koncerty muzyczne niewidomych, ale od czasu Edwina Kowalika żaden niewidomy Polak w Konkursie Chopinowskim nie wystąpił itp., itd. No bo nie mógłby taki uczestnik krócej ćwiczyć, musiałby tyle samo, co każdy. Dzieje się to wszystko, rzecz jasna, pod kierownictwem oddanych sprawie sprawnych. Druga opcja - to takie ułatwienia niepełnosprawnym, aby uczestniczyli czynnie w społecznym życiu wraz ze wszystkimi, bez budowania zamkniętego kojca. W roku 1990 ubiegłego wieku niewidomy uczestnik Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego z Francji napotkał na różne sarkastyczne wypowiedzi pewnych gryzipiórków, którzy koniecznie chcieli go zapędzić na jakiś zamknięty festiwal dla niepełnosprawnych. A kiedy Andrzej Bartyński był na tyle bezczelny, że wystąpił do PFRON-u o pomoc na dofinansowanie uczestnictwa niewidomych i w ogóle niepełnosprawnych poetów w Festiwalu "Poezja bez Granic" w Polanicy, PFRON, po śmierci dyrektora Utechta, który sprawę rozumiał, doprowadził do zablokowania działalności Klubu Inteligencji Niewidomej RP i prowadził regularną wojnę z tak paskudnymi pomysłami. Mimo to festiwal odbywa się już po raz dziesiąty i niewidomi uczestniczą bez organizowania getta. O ile zatem, jak czytamy w jednym z ostatnich numerów "WIM", Płock można uznać za nieoficjalną stolicę kultury niewidomych, to Wrocław i Polanicę można uznać za stolice pełnej niezafałszowanej integracji niewidomych. Bo tak Andrzej Bartyński, jak i autor niniejszej publikacji, nie jesteśmy kierowani przez zdrowych dobroczyńców. To określone środowiska (polscy pisarze oraz tłumacze przysięgli i specjalistyczni) zażyczyły sobie, abyśmy to my kierowali nimi. 
	I to są dwa kierunki, które w najbliższym czasie muszą się wyklarować. Wiadomo, że w czasie wojny secesyjnej w Ameryce były i takie grupy niewolników, które uzasadniały, że najlepiej być niewolnikiem. Nie wiadomo zatem, co zwycięży. Ale od tego, w jakim kierunku pójdziemy, będzie zależała pozycja niepełnosprawnych w Polsce. Czyje bowiem panowanie, tego religia. Na wszelki wypadek przepraszam możnych tego świata, że ośmieliłem się wyjść z getta. Ale to wszystko wina moich rodziców, którzy przez całe życie wpajali mi, że nie tyle jestem taki sam, jak inni, co raczej od innych lepszy i powinienem przez całe życie to ludziom udowadniać. Cuius regio eius religio. 
 
aaa 
10.5. Mruczę i prycham 
Inwalidus beneficjentus 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Jestem nie tylko Starym Kocurem. Jestem też uczonym kocurem. Z tego to tytułu postanowiłem zająć się nowym gatunkiem stworów, który pojawił się przed kilkunastu laty. 
Niestety, nie ja jestem odkrywcą tego gatunku. Już dawno odkryli go łowcy, tj. stowarzyszenia, fundacje i inne instytucje, które z wielkim zapałem polują na osobników tego gatunku. Stosują przy tym różne metody - polowanie z nagonką, łapanie w sidła, we wnyki, w saki, budują potrzaski i zapadnie, podsuwają przynętę i podkradają sobie nawzajem upatrzone osobniki. 
Tak to oni są odkrywcami, ale sam gatunek wciąż nie jest dostatecznie znany. Nie ma on nawet przyzwoitej nazwy łacińskiej, jak to powinno być, żeby było naukowo i mądrze. 
W tej sytuacji pierwsze, co postanowiłem zrobić, to nadać mu nazwę. Przy moich kwalifikacjach nie było to trudne. Stwór ten jest jakby niepełnosprawny, a więc inwalida. Ten gatunek stworów niby korzysta, chociaż nie wiadomo z czego, czyli jest beneficjentem. Nadałem mu więc nazwę inwalidus beneficjentus. Prawda, że ładnie brzmi? 
Jak już wspomniałem nowy gatunek nie jest jeszcze dostatecznie znany, opisany i spopularyzowany. A już zupełnie powody polowań na jego przedstawicieli są zupełnie nieznane, niezrozumiałe i wielce dziwaczne. 
Pomyślcie jeno, człowieki polują na różne zwierzęta, a także je masowo hodują, dla jakichś korzyści: dla ich mięsa, dla skór, pierza, mleka, jaj, wełny, a bo ja wiem czego jeszcze... No, konie ciągną wozy, pługi, noszą ludzi, psy węszą dla ludzi, pilnują ich mienia, polują dla nich na inne zwierzęta. Koty - te są panami ludzi i wyrządzają im wielki zaszczyt, jeżeli chcą z nimi mieszkać, dbać o zaspokajanie swoich potrzeb, dać się pieścić, bawić się z nimi. 
Tak czy owak, człowieki zawsze mają jakieś korzyści ze zwierząt, a tu inwalidus beneficjentus... Ani mięsa z tego to nie ma, ani skór, ani pierza, ani jaj, ani mleka - zupełnie nic. Po co więc na coś takiego polować? Złapią takiego osobnika, trzymają go gdzieś w dobrym ośrodku wypoczynkowym, udają, że go tresują i wypuszczają na wolność, nawet go nie zaobrączkują jak ptaka. Nie rozumiem na co to i komu. 
Spróbuję to jakoś rozszyfrować, opisać, zrozumieć. Przecież jestem uczony, a to temat rychtyk dla uczonych. 
Najpierw spróbujmy opisać ten nowy gatunek. Jak się nad tym zastanowić, nie jest to łatwe zadanie. 
Najogólniej rzecz ujmując inwalidus beneficjentus podobny jest do człowieka, ale jednak niektóre osobniki tego gatunku różnią się od człowieków. 
Są takie inwalidusy beneficjentusy, które zamiast dwóch nóg mają trzy koła, Inne osobniki mają trzy nogi, dwie takie jak u człowieków i jedną, długą, cienką, białą. Ciekawe jest to, że jedni z takich trzynogów tą białą, cienką nogą tupią, inni szurają, a jeszcze inni wymachują jak kundle ogonami. Pomyślałem nawet, że to może są ogony, ale po dokładnej analizie ustaliłem, że są to jednak nogi, bo nie wyrastają z tego miejsca, skąd wyrastają ogony i służą do chodzenia. 
Są beneficjentusy, które zamiast mówić wymachują rękami aż wiatr robią. Są też takie, które są mądre inaczej i wiele innych. Najczęściej jednak niczym nie różnią się od człowieków. Nie udało mi się ustalić, dlaczego są zaliczani do tego gatunku, ba, oni sami tego nie wiedzą. 
Tak czy owak, z grubsza już wiemy, co to za gatunek te inwalidusy beneficjentusy. Niech to nam na razie wystarczy. Może kiedyś uda się lepiej opisać ten gatunek. Faktem jest, że niektóre osobniki ewidentnie czymś różnią się od człowieków, a inne niczym. 
Teraz spróbujmy dociec, po co tylu łowców specjalizuje się w polowaniach na inwalidusów beneficjentusów. Wiemy już, że pożytku z tego nie mają żadnego, a inwalidusy beneficjentusy najczęściej też nie. No, może nie całkiem, bo przecież przez kilkanaście dni jeść dostają, człowieki starają się ich zabawiać i w całości wypuszczane są na wolność. Jakieś więc korzyści mają. Ale co z łowcami? Po co im te łowy, które nawiasem mówiąc, są coraz trudniejsze, bo łowców ciągle przybywa, a inwalidusów beneficjentusów nie. 
Dzięki swojej przenikliwości i dociekliwości odkryłem, że łowcy też mają korzyści. Otóż udało mi się ustalić, że im płacą za każdego inwalidusa beneficjentusa, którego uda im się złowić i przetrzymać przez kilkanaście dni. Udało mi się ustalić, że tych, którzy płacą za coś tak bezsensownego jest wcale niemało. Na pierwszym miejscu należy wymienić PFRON, który wydaje na tę "zabawę" licho wie w co, masę forsy. Unia Europejska też jest wcale szczodra. Niektóre ministerstwa również grosza nie żałują, tak samo jednostki samorządowe - gminy, powiaty i marszałkowie województw. No, są też prawdziwe fundacje, takie, które dają, a nie tylko biorą. 
Długo zastanawiałem się nad korzyściami, jakie czerpią z tej hojności. Pojąć nie mogłem, ale w prawdziwe zdumienie wprawiło mnie odkrycie celu finansowania tak niedorzecznej działalności. Wprawdzie niektórzy łowcy starają się, żeby złowieni i przetrzymani przez kilkanaście dni inwalidusy czegoś pożytecznego się nauczyli, ale jest ich nie tak znowu wielu, a poza tym wcale nie to jest najważniejsze. 
Okazało się, że nie jest ważne czego uczą się inwalidusy beneficjentusy. Może to być zupełnie głupie, niepotrzebne i w żaden sposób nie może być wykorzystane, np. uczenie pisania CV, prezentowania swoich słabych stron i interfiuczenia. 
O co więc chodzi u kata? 
Mam jednak głowę nie od parady. Dla mnie badania naukowe to fraszka. Dzięki więc mojej przenikliwości i zacięciu naukowemu ustaliłem, że wszyscy, którzy finansują tę dziwaczną działalność, też mają z tego wielkie korzyści. Otóż ustaliłem, że im chodzi tylko o jedno, o masę zapisanego papieru. Nie wiem jeszcze dlaczego, ale sprawia im wręcz ekstatyczną przyjemność widok zapisanych kartek papieru, oczywiście, wielu, bardzo wielu, kartek. Za swoje pieniądze, które dają łowcom przedstawicieli opisywanego gatunku wymagają: 
a) bardzo obszernych, wielostronicowych wniosków, które koniecznie muszą nazywać się aplikacjami, 
b) masy załączników do tych aplikacji, 
c) recenzji, opinii, planów, programów, 
d) masy oświadczeń, poświadczeń i zobowiązań, a każde na odrębnym papierku, np. na jednym imię inwalidusa beneficjentusa, jego nazwisko i adres, na kolejnym dochody, i dalej powód z jakiego to jest inwalidusem beneficjentusem, na kolejnym zobowiązanie do tego, na innym do owego itd., a na każdym podpis upolowanego inwalidusa beneficjentusa, 
e) sprawozdań, po kilka różnych, 
f) pokwitowań przez inwalidusów beneficjentusów, że były złowione i przetrzymywane, 
g) prognoz szczęścia, jakie czeka inwalidusów beneficjentusów po wypuszczeniu na wolność, 
h) 89 innych dokumentów. 
Wyobraźcie sobie, że są i takie papiórki, których nie mogą mieć, a bardzo chcą. Człowieki to takie dziwne stworzenia, że wymyślają sobie jakieś zakazy i starają się ich przestrzegać. Mają na przykład jakieś dane wrażliwe, których nie wolno gromadzić. Nawet ich imiona są tajne i nie wolno ich wypisywać na spisach lokatorów, których nawet nie ma, bo nie może być - spisów znaczy się nie ma. Przez ten zakaz czasami jeden drugiego nie może znaleźć. Takimi wrażliwymi informacjami są te, które dotyczą ich zdrowia. Nie wolno np. napisać, że ktoś ma katar, nie mówiąc już o jakiejś chorobie genetycznej. No, a ci, którzy dają forsę, koniecznie chcą mieć to, czego mieć nie mogą. Wymyślili więc, że łowca musi napisać na oddzielnym papiórku, że widział dokumenty stwierdzające to czy tamto, czego nie wolno żądać, zbierać i przechowywać. Biedactwa muszą zadowalać się taką namiastką. 
Jak się rzekło, ci finansujący polowania popadają w ekstazę na widok sterty papierów. Dodam, że popękalibyście ze śmiechu, gdybyście mogli zobaczyć, jaką robią awanturę, jak się pieklą, jak srożą, jak straszą, jeżeli chociażby jednego z tych papiórków im zabraknie. Muszą być wszystkie i basta. Muszą też być zapisane w taki sposób, jaki jest wymagany. Broń Boże zmienić jakieś słowo, które zostało uznane za święte. 
Wiemy już, po co wydają tyle forsy. Kolejnym moim zadaniem było ustalenie, dlaszego lubują się tak siarczyście w tych papiórkach. No, nie było to łatwe zadanie i nie wiem, czy doszedłem do właściwych wniosków. To może jeszcze w przyszłości się nad tym zastanowię. Teraz powiem Wam, że według mojej niemałej wiedzy i mądrości, papierzyska te wszystkie firmy finansujące traktują jak narkotyk i popadają w narkotyczny trans na ich widok. Nie świadczy to dobrze o mądrości człowieków, ale na to nie ma nijakiej rady. Mówią, że wszystko na tym świecie ma swoje granice, tylko miłosierdzie Boże i głupota człowieków są nieograniczone. I mają rację, że tak mówią. Inaczej pojąć się nie da finansowania tak durnej działalności. 
Sam opis zjawiska jednak na wiele by się nie przydał. Dlatego wiele godzin leżałem na parapecie okna w gorących promieniach słońca, myślałem, drzemałem i znowu myślałem. A jak myślałem to i wymyśliłem. Przecież człowieki potrafią leczyć uzależnienia od nikotyny, od alkoholu, od komputerów no i od narkotyków. Jak już na to wpadłem, reszta okazała się dziecinnie łatwa. Po prostu trzeba wszystkich decydentów z firm finansujących łowy na inwalidusów beneficjentusów kierować na przymusowe leczenie, na odwykówkę. To się opłaci, bo wprawdzie będą koszty, ale uda się zaoszczędzić wielokrotnie więcej niż trzeba będzie zapłacić za tę kurację. 
Uczony Stary Kocur 
 
 aaa 
 11. FAKTY, POGLĄDY, OPINIE I POLEMIKI 
 
aaa 
11.1. Dwa listy 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Dorota Ziental do Stanisława Kotowskiego 
 
 Witam serdecznie Panie Stanisławie, 
 
postanowiłam do Pana napisać, ponieważ mam kilka uwag do Pańskiego ostatniego tekstu w "WiM" odnośnie wywiadu ze mną i Sebastianem. 
Otóż uważa Pan, że zaprezentowaliśmy "uogólniające poglądy o ludziach" oraz celowo wyrażaliśmy kontrowersyjne zdania. A to są jakieś jedyne, słuszne i właściwe poglądy o ludziach i życiu? 
Do tej pory wydawało mi się, że każdy człowiek jest niezależną jednostką, mającą prawo do własnych poglądów na wszystkie tematy, a także posiada prawo do ich wygłaszania. 
Udzielając tego wywiadu mówiliśmy to, co sądzimy na dane tematy poruszane przez Karolinę. Nie robiliśmy tego tak, aby się przypodobać niewidomym jako takim lub arcyspecyficznej grupie niewidzących z listy dyskusyjnej Typhlos, tudzież wszystkim widzącym. Byliśmy najzwyczajniej sobą i mówiliśmy to, co myślimy. 
Wyraża Pan opinię, że byliśmy kontrowersyjni i to pod moim zdaniem o niewidomych wpadających pod pociągi metra. 
Otóż taka sytuacja miała faktycznie miejsce, nie mam zwyczaju kłamać i ubarwiać swoich wypowiedzi. 
W marcu zeszłego roku odezwała się do nas dziennikarka TVP2- Joanna Skrzypiec z propozycją nakręcenia o nas dokumentu. 
Po kilkugodzinnym spotkaniu z nami, w trakcie którego nagrywała naszą rozmowę na dyktafon dostała odpowiedź od swojego wydawcy, cytuję: "to jest zbyt mało kontrowersyjne, a bohaterowie zbyt zadowoleni z życia..." 
Sama Pani Joanna stwierdziła, że to jakaś paranoja, ale nie jest w stanie nic na to poradzić, że ludzi ciekawią nieszczęścia, ma być krew i łzy. 
Co do słynnej już kaszanki, to owszem, sama tego doświadczyłam, tzn. pewien "dżentelmen" nieopodal mnie na plaży w Kołobrzegu posilał się wyżej wspomnianą i zakupioną w pobliskim barze kaszanką. Oprócz niej były również jaja na twardo, a nawet śledzie w oleju, przechowywane w słoiku. 
Chyba nie posądza mnie Pan o brak prawdomówności, no i najwidoczniej nie docenia Pan pomysłowości naszych rodaków, zwłaszcza w trakcie urlopu. 
Co do listy Typhlos, to pisze Pan, że subskrybenci tejże są mili, uprzejmi i chętni do niesienia pomocy. 
No, my mamy nieco inne doświadczenia, owszem, są pomocne jednostki, które często są moimi serdecznymi przyjaciółmi. Dla odświeżenia Pańskiej pamięci w kwestii "życzliwości" Typhlosowiczów polecam prześledzenie np. najdłuższego w historii tej listy wątku z października roku ubiegłego pod tytułem "Powstaje film o nas". 
Czytając Pański tekst odnoszę wrażenie, iż uważa Pan, że wyolbrzmiamy złe doświadczenia z ludźmi widzącymi, marginalizując tym samym te dobre i pozytywne. 
Otóż Karolina pytała nas, jak to jest ze świadomością społeczną w temacie psów przewodników i samych niewidomych. Powiedzieliśmy jak to wygląda z naszego punktu postrzegania otaczającej nas rzeczywistości. I niestety, fakty są takie, że na tysiące głupich, nieprzemyślanych, nieadekwatnych reakcji i pytań trafia się jedna, jak to my mówimy "perła" czyli ktoś, kto potrafi robić należyty użytek z własnego mózgu. A zaznaczę, że poruszamy się ultra dużo w najróżniejszych miejscach. 
Oczywiście, że jest procent wspaniałych, pomocnych, otwartych, ciekawych świata oraz ludzi i przede wszystkim myślących osób. Właśnie dzięki tym osobom jesteśmy między innymi szczęśliwi, ponieważ na poziom satysfakcji z życia wpływa pośród innych czynników właśnie nasze najbliższe otoczenie. 
Spotykamy na swojej drodze przypadkowych ludzi, którzy po chwili rozmowy są zauroczeni nami, a my nimi i tak rodzi się przyjaźń, jednak niestety, większość mijanych ludzi, nie boję się użyć tego określenia, to bezmyślne bydło. 
Idąc z Karoliną do restauracji, w której przeprowadzała z nami wywiad, pierwsze co rzuciło się jej w oczy, obserwując mijanych nas ludzi, to bezmiar niezrozumienia, ciemnota i złość wymalowana na ich twarzach tępo wpatrzonych w nas i nasze psy. 
Jeśli któregoś, pięknego dnia ktoś pokroju Pani Karoliny Głowackiej zechce przeprowadzić wywiad z Panem, wówczas będzie miał Pan szansę przedstawić precyzyjnie, poprawnie i przede wszystkim "prawdziwie" fakty o ludziach i życiu, bez uogólnień oraz zbędnych kontrowersji. 
My niestety, nie damy się wtłoczyć w szarą, bezbarwną i jednomyślną ślepą masę. 
Z wyrazami szacunku 
Dorota Ziental 
 
 Stanisław Kotowski do Doroty Ziental 
 
 Szanowna Pani Doroto! 
 
 W pełni zgadzam się z Panią odnośnie prawa do własnego zdania, własnych poglądów i opinii. Mam nadzieję, że nie odmawia mi Pani tego prawa? Mam odmienne poglądy i oceny od części tych, które zaprezentowała Pani w rozmowie i w liście do mnie. Są to moje poglądy i mam prawo je głosić tak samo, jak Pani ma prawo do głoszenia swoich. Tak uważam i dlatego, jeżeli wyrazi Pani zgodę, opublikuję Pani list do mnie. Nie chcę czynić tego bez Pani zgody, ponieważ list ten jest do mnie adresowany i nie był publicznie zaprezentowany. Jeżeli wyrazi Pani zgodę na publikację, zostanie opublikowany bez żadnej ingerencji redakcyjnej. Być może chce Pani go w jakiś sposób zmodyfikować przed publikacją, oczywiście, nie ma żadnych przeciwwskazań. 
Z serdecznymi pozdrowieniami 
Stanisław Kotowski 
 
 *** 
 
Pani Dorota Ziental wyraziła zgodę na publikację swojego listu. Publikuję go tak, jak zapowiedziałem, bez jakiejkolwiek zmiany redakcyjnej. 
Uznaję prawo każdego człowieka do głoszenia swoich poglądów. Ponieważ jestem człowiekiem, mnie również przysługuje takie prawo. 
Nie podejmuję polemiki z p. Dorotą. Chcę jednak zaznaczyć, że nie zostałem przekonany i zachowałem dobre zdanie o ludziach. Nie oznacza to, że wszystkich uznaję za anioły, ale jednak większość to przyzwoici ludzie. 
Prawo do własnych poglądów i ich głoszenia mają również Czytelnicy. Jeżeli zechcą podzielić się nimi z czytelnikami, łamy "WiM" są dla nich otwarte. 
 
aaa 
11.2. W poczuciu odpowiedzialności 
Józef Szczurek 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
We wrześniowym numerze "Wiedzy i Myśli" opublikowana została rozmowa przeprowadzona przez red. TVP2 Karolinę Głowacką z parą niewidomych - Dorotą Ziental i Sebastianem Grzywaczem. W wywiadzie poruszono wiele istotnych spraw dotyczących niewidomych i słabowidzących, ale znalazły się tam również opinie, z którymi trudno się zgodzić. 
Chciałbym na wstępie zaznaczyć, że swych uwag nie traktuję jako polemikę z poglądami wyrażonymi w rozmowie telewizyjnej. Stanowią one jedynie pretekst do przedstawienia moich zapatrywań na poruszone zagadnienia. Temu celowi służą też cytaty zaczerpnięte z wywiadu. 
 *** 
 Karolina Głowacka: 
Jest jakieś forum niewidomych, gdzie sobie nawzajem pomagacie? 
Sebastian: "Tak, ale to środowisko ciężko przyjmuje, kiedy ktoś się wyróżnia. Na tym forum jest wielu skrajnych konserwatystów". 
Dorota: "To często wynika z tego, że są niezrehabilitowani. Niepogodzeni z tym, że nie widzą. Siedzą tylko w domu i czekają, jak komuś dowalić przez komputer. Kiedy się napisze na forum, że jest się szczęśliwym, to od razu po tobie jadą". 
 
*** 
 
Moje spostrzeżenia są zupełnie inne. Podczas swej pracy zawodowej i społecznej poznałem setki niewidomych i słabowidzących, ale nie zauważyłem u nich anomalii charakterologicznych. Przeciwnie, ich poziom kultury i zachowań społecznych często przerastał średnią otoczenia. Mają takie same troski, problemy i radości jak otaczający ich ludzie pełnosprawni i znajdują podobne sposoby rozwiązania. 
Na pewno wśród ludzi z dużymi ograniczeniami wzrokowymi znajdują się również malkontenci i nieudacznicy, ale przecież nie brakuje ich także wśród ludzi widzących, a niewidomi nie stanowią pod tym względem wyjątków. I to jest naturalna prawidłowość. Sprzeciwiam się przenoszeniu cech psychicznych jednostek na całe grupy społeczne. Chcę jeszcze raz podkreślić - znam wielu niewidomych i utrzymuję z nimi bliskie kontakty, mam możność ich oceny. Zapewniam, że nie ma w nich nienawiści, podłości i zawiści. Są normalnymi ludźmi nieróżniącymi się od ogółu obywateli, wśród których żyją, a jeśli się wyróżniają, co nierzadko się zdarza, to z korzyścią dla swych postaw moralnych i kulturalnych. 
Nie należy i nie wolno negatywnych cech poszczególnych jednostek przenosić na całe środowiska, gdyż jest to daleko idące nadużycie. 
 
*** 
 
 Sebastian: "Jest kłopot z osobami, które wychowywały się np. w ośrodkach dla niepełnosprawnych. Wielu z nich po prostu nie wie, że trzeba zadbać o wygląd. W Laskach siostry nie mówią, że można się malować, ładnie ubrać, wydepilować. To jest straszne, co oni tam robią z kobiet. Znamy dziewczynę stamtąd, która ma trzy fakultety, a chodzi w poplamionych spodniach. Nie jest w stanie nigdzie znaleźć pracy". 
 *** 
 
W powyższym stwierdzeniu znowu występuje, niemające nic wspólnego z przyzwoitością, przenoszenie cech jednostki na setki innych ludzi. Absolwenci ośrodka w Laskach pracują w różnych instytucjach w całym kraju. Cieszą się dobrą opinią, a swym zachowaniem i postępowaniem tworzą korzystną atmosferę wokół niewidomych. Niechlujstwem jednej osoby nie można obciążać wszystkich absolwentów szkoły i zespołu wychowawczego zakładu. 
W Laskach pracuje ponad stu nauczycieli i wychowawców - ludzi o wysokim stopniu profesjonalizmu, całym sercem i umysłem oddanych sprawie niewidomych i niedowidzących uczniów. W tym dużym zespole pedagogicznym sióstr zakonnych jest bardzo mały procent, a te, które pracują, głównie na stanowiskach nauczycielskich, szczególnie wyróżniają się wszechstronnym przygotowaniem pedagogicznym. Powiedzenie przed kamerą: "To jest straszne, co oni tam robią z kobiet", jest szczególnie nieuczciwe, krzywdzące i nieprawdziwe, nosi za to wyraźny podtekst ideologiczny. 
Już słyszę te krzyki, że mam prawo mówić to co myślę, co uznaję za słuszne! Zgadzam się z prawem do głoszenia swych poglądów, z tym wszakże że nad prawem do nieokiełznanej wolności stoi prawo odpowiedzialności za słowo. Ma ono potężną moc. Powszechnie wiadomo, że słowem można człowieka uszczęśliwić, ale także zranić, a nawet zabić. 
Odpowiedzialność za słowo ma niejedno oblicze. Mieści się w niej wymiar prawny, intelektualny, społeczny i przede wszystkim moralny. O tym aspekcie, gdy osądzamy innych, zawsze trzeba pamiętać. 
 
 aaa 
11.3. Czy możemy załatwiać sprawy urzędowe przez internet? 
Opracowała Agata Gołda 
 
Źródło: Opracowanie własne "WiM" 
 
Coraz więcej spraw można załatwić przy pomocy internetu bez wychodzenia z domu. Można by powiedzieć, że jest to dużym ułatwieniem dla osób niewidomych. Czy faktycznie tak jest? 
Wyciągnijmy wnioski z poniższej dyskusji toczącej się w lipcu na liście Typhlos. 
 
Hanna P.: 
Witam, 
czy ktoś z Was zarejestrował się już w Zintegrowanym Informatorze Pacjenta na stronie 
www.nfz.gov.pl 
Dobrnęłam do nazwy miejscowości i utknęłam. Po wypełnieniu tego pola pojawia się komunikat: Otwórz słownik Wyczyść to nie jest poprawny identyfikator miejscowości (woj. śląskie). Ani słownik, ani wyczyść nie są przyciskami. Na dole strony jest wyjaśnienie, że należy wprowadzić tylko pierwsze litery miejscowości, następnie ją wybrać ze słownika. Nie rozumiem, po co to utrudnienie. Powstał kolejny bubel. Najciekawsze jest to, że NFZ ma też tekstową wersję strony. Spróbowałam więc zarejestrować się ponownie, ale formularz niczym się nie różni od graficznego. Mam Windows XP, WE 7.2 i Internet Explorer 8. Proszę, nie rozpoczynajmy kolejnej pobocznej dyskusji o wyższości jednego screen readera nad innym. To powinno być porządnie zrobione i dostępne dla wszystkich. Na stronie ZIP-u jest tylko link do kontaktu z oddziałami NFZ. Jutro napiszę do mojego i Was również do tego zachęcam, zwłaszcza że to jest strona publiczna, więc powinna być dostępna. 
 
Domra: 
Nie miałam powyższych komunikatów. Poza automatycznie pojawiającym się województwem wszystkie pola wypełniałam ręcznie bez uzupełnień, słowników czy innych pomocniczych tekstów. Po wypełnieniu otrzymałam komunikat w sprawie pobrania pliku rejestracyjnego w PDF z numerem rejestracyjnym i adresami, pod które powinnam się zgłosić z formularzem. 
 
Piotr R.: 
Byłem w NFZ i tam mi wszystko zrobili. Musiałem podpisać papier i ustalić sobie nowe hasło, bo dają tymczasowe, a potem wypełnić profil i tyle. Z tego co wiem, to i tak trzeba tam pomaszerować, niezależnie od tego czy się zrobi rejestrację, czy nie. 
 
Hanna P.: 
Trzeba tam iść tylko po hasło. Należy przyjść z wypełnionym formularzem, w każdym razie tak mnie informowano. Poza tym nie mam czasu i ochoty na czekanie na miejscu na kogoś, kto raczy mi to wypełnić i na dyktowanie moich danych komuś w okienku, ze zniecierpliwioną i wszystko słyszącą kolejką za plecami. 
 
Fandango.: 
A ja zrozumiałam, że nie da się zarejestrować w ZIP bez uzyskania kodu w oddziale funduszu, gdzie trzeba się pofatygować. 
 
Hanna P.: 
Nie, najpierw rejestracja i z wydrukowanym formularzem idzie się do NFZ-u po kod. Trzeba to zrobić osobiście, nawet jeśli się jest umierającym. Jeżeli da się komuś swój formularz i dowód osobisty, nie wydadzą hasła. 
 
Danuaria: 
A ja nie mam drukarki, więc też czuję się wykluczona, bo nie pomyślano o tych, co nie mają w domu drukarki. Powinnam chyba w tej sprawie do Strasburga napisać. He, he, he! 
Haniu, mam wrażenie, że Cię już klimakterium dopada, bo się czepiasz i w każdej dziedzinie życia szukasz dziury w całym. 
 
Hanna P.: 
Danko, jeśli odpowiada Ci dyskryminacja, to powodzenia. Ja nie zamierzam być na to obojętna, zwłaszcza że zgodnie z prawem strony publiczne powinny być dostępne. Nieposiadanie drukarki a niedostępna strona, to zupełnie inne sprawy. 
 
Fandango: 
Faktycznie - jeśli nie mam drukarki, to wina za to jest całkowicie po mojej stronie. Mam zamiar skorzystać z drukarki znajomego, na który to pomysł dopiero teraz wpadłam. 
 
Sławomir W.: 
Haniu, nie przeginaj, bo się doigrasz. Jesteś sympatyczną dziewczyną, ale skoro z Altixem nie wygrałaś to i NFZ nie jest słabszy. Demokracja jest tylko pozorna, bo wszyscy są równi, ale jak to ktoś powiedział "bez przesady". 
 
Hanna P.: 
Ludzie, nie chce Wam się nic robić, to nie róbcie. Ja nie zamierzam biernie siedzieć, gdy mój bank zmienia stronę na tyle, że nie mogę zrobić przelewu, czy gdy NFZ robi jakiś bubel. Wystarczy zastąpić ten nieszczęsny słownik polem edycji lub listą rozwijaną i po sprawie. Jeśli nie będziemy sugerować konkretnych rozwiązań, to samo się nie zmieni. 
 
Domra: 
Dlaczego mamy robić coś, jeśli nie mamy takiej potrzeby, dla zasady, czy dla zaistnienia? Nie wiem, jak strona bankowa, ale system telefoniczny działa bez zarzutu. Ja akurat przelewy robię w ten sposób. Czasami to nie wina strony, ale klienta. Nie zawsze poprawnie korzystamy z internetu. 
 
Marcin B.: 
Popieram Hanię. Udało mi się zarejestrować przy pomocy nvda, ale co za idiota wymyślił taki sposób wpisania nazwy miejscowości. Jak ja to nazywam, z rozwijanymi polami edycji można się spotkać w internecie na przykład w rozkładzie PKS Polonus, ale gdy się wpisze tam pełną nazwę, to nie wyskakuje błąd jak w tym formularzu. Wpisałem pierwsze trzy litery nazwy miejscowości i myślałem, że wyświetli wszystkie nazwy zaczynające się na te litery. Nic takiego, musiałem wpisać 5 liter i wtedy pokazała się nazwa mojej miejscowości. Pierwszy raz się spotkałem z takim wpisywaniem kodu, to znaczy wszystkie cyfry razem np. 26704. Zazwyczaj jest tak, że się wpisuje 26-704 albo dwie cyfry w jednym polu, a trzy w drugim. W przyszłym tygodniu będę w mazowieckim NFZ i przekażę pismo z uwagami. 
 
Janusz R.: 
Wstępnie obejrzałem stronę i starałem się logować wypełniając próbnie pola, które tam widnieją. Nie widzę, by należało wprowadzać miejscowość. Miałem pole kombi do wybrania oddziału NFZ, co uczyniłem naciskając na nim spację i przesuwając się na swoje miasto. Jak widać nic nie kombinowałem. Numery kodów pocztowych wpisujemy dlatego w ten sposób, że są one później interpretowane identycznie jak w przypadku wpisywania np. numeru rejestracyjnego pakietu Office gdzie także nie wstawiamy myślników. Jednak kiedy to oglądamy po wpisaniu, to je widzimy, bo one są zaimplementowane w postaci podkreślnika. Nie kończyłem tego, bo obecnie nie mam ochoty spacerować do NFZ, gdyż w mieście są remonty i dojazd jest dla mnie bardzo utrudniony. 
 
Roman H.: 
Przepraszam za pytanie. Co to takiego ten Zintegrowany... po co mamy się tam rejestrować i czy to jakiś kolejny obowiązek? 
 
Danuaria: 
Nie musisz się rejestrować. Nie ma takiego przymusu, ale jeśli chcesz się dowiedzieć, co się dzieje z Twoimi składkami, które płacisz na NFZ, to pewnie warto. Można tam uzyskać informacje, ile pieniędzy i na jakie procedury wydano, wtedy mogą wyjść na jaw jakieś oszustwa, które robią różne przychodnie Twoim kosztem. 
 
Domra: 
A warto mieć wgląd. Znajomy ze zdziwieniem przeczytał, że był badany drogą procedurą i aparaturą oraz otrzymał kosztowne leki refundowane. Teraz ma kłopot podzielić się tą wiedzą z lekarzem pierwszego kontaktu, który był autorem tych badań i kuracji, czy też nie... 
 
Fandango: 
No, to ja jestem pierwsza naiwna. Rzeczoną informacją nie dzieliłabym się z lekarzem pierwszego kontaktu, ale z funduszem. 
 
Aleksy A.: 
Przeczytałem maila o chodzeniu do NFZ-u umierających... Przy rejestracji do ZIP jest możliwość wypełniania formularza za osobę trzecią, czy jakoś tak. Nie robiłem tego, ale może warto sprawdzić, zanim się coś takiego napisze? 
 
Hanna P.: 
Owszem, można wypełnić za kogoś formularz, ale nie można odebrać za niego karty, nawet jeśli ma się upoważnienie i dowód osobisty tej osoby. Sprawdzałam u źródeł telefonicznie i meilowo. 
 
aaa 
11.4. O możliwościach udziału w szkoleniach 
Opracowała Agata Gołda 
 Źródło: Opracowanie własne "WiM" 
 
W Polsce mamy coraz więcej ofert różnego rodzaju szkoleń kierowanych do osób niepełnosprawnych. Ktoś mógłby powiedzieć, że niepełnosprawni mogą brać udział w szkoleniach organizowanych jedynie dla nich. Czy faktycznie tak jest? 
Oto wypowiedzi na ten temat uczestników listy Typhlos. 
 
Hanna .P: 
Poproszono mnie, bym opowiedziała o udziale osób niepełnosprawnych w ogólnodostępnych szkoleniach. Podzielę się więc swoimi doświadczeniami, ale jeśli uczestniczyliście w szkoleniach, które nie były przeznaczone typowo dla niepełnosprawnych, chętnie zacytuję też Wasze przykłady. Interesuje mnie, jakie to było szkolenie, Wasze odczucia, trudności. 
 
Monika Z.: 
Wzięłam udział na przykład w szkoleniach, które miały charakter studiów podyplomowych z zarządzania. 10 weekendowych zjazdów w ciągu roku, było finansowanych z Unii. Nie spotkałam się ze szczególnymi utrudnieniami. Materiały dostawałam mailowo przed rozpoczęciem zajęć tak, bym mogła się z nimi zapoznać. Testy robiłam albo na laptopie, albo z prowadzącą. Wolałam tę drugą opcję, bo czasem skanowany tekst nie był dokładnie rozmieszczony tak, by dobrze zaznaczało się odpowiedzi. Grupa mnie w pełni akceptowała, bardzo dobrze się tam czułam i nie czułam się inna. 
 
Sławomir W.: 
Według moich obserwacji wszystko działa idealnie tam, gdzie ktoś "inny", czytaj w tym wypadku niewidomy, jest sam. Wtedy możemy kreować rzeczywistość, a wystarczy mała grupa, dwie osoby "inne", to wtedy włącza się mechanizm getta. W tej pierwszej sytuacji dyskryminacja nie istnieje. 
 
Krzysztof W.: 
Nie ma czegoś takiego jak grupa niepełnosprawnych uczestników szkolenia. To jest bardzo częsty błąd w zapytaniach przetargowych. Każda niepełnosprawność jest inna i dla każdej z nich trzeba nieco inaczej przygotować szkolenie. 
Z własnego doświadczenia, uczestnika szkoleń na tzw. otwartym rynku, mogę wskazać, że rzadko kiedy przykłada się wagę do odpowiedniej akustyki i nagłośnienia pomieszczenia, w którym odbywa się szkolenie czy seminarium. Jeśli chodzi o moją niepełnosprawność wzrokową, to nigdy nie miałem jakichś szczególnych problemów. Z drugiej strony nie pchałem się tam, gdzie nie moje miejsce. Nigdy więc nie uczestniczyłem w kursie prawa jazdy lub malowania pokojowego. Na szkoleniach komputerowych bywało różnie, ale z reguły prowadzący byli przychylni i pomagali siedząc obok i czytając w trakcie ćwiczeń. Inne szkolenia to bułka z masłem, bo w ćwiczeniach grupowych mogę w pełni uczestniczyć, a indywidualne też nie stanowią problemu. 
Najtrudniej nam niewidomym może być tam, gdzie uczymy się obsługi jakiegoś sprzętu. Możemy teraz dostawać materiały w wersji elektronicznej, audio oraz video z głosem, więc jest łatwiej niż kilkanaście lat temu. 
 
Danuaria: 
Ja tylko dodam od siebie, że jeśli szkolący jest komunikatywny, to dotrze do każdego - do niewidomego też. Jeśli ma problem z komunikacją werbalną z uczestnikami, to i widzący i niewidomi będą mieli problem ze zrozumieniem treści takiego szkolenia. Takie są moje doświadczenia.